Zo veel voordelen, en toch zo weinig animo voor carpoolen

Waarom slechts een enkeling carpoolt en of dat te veranderen is

Carpoolen naar je werk bespaart duizenden euro's per jaar, vermindert het fileprobleem én is beter voor het milieu. Dus waarom wil het er maar niet mee vlotten? En is daar iets aan te doen?

Journalist Shirah Ipenburg op weg met haar collega naar Zwolle, vanaf station Amersfoort. Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

'Vul die lege stoelen, ga poolen' - kent u 'm nog? Het was een van de campagnes die het toenmalige ministerie van Verkeer en Waterstaat in de jaren negentig lanceerde om carpoolen populairder te maken. Maar wie anno 2017 regelmatig in de file naar zijn werk staat, weet dat de meeste forenzen nog altijd alleen in de auto zitten.

'Ondanks jarenlange inspanningen om carpoolen te stimuleren is het gemiddeld aantal passagiers per auto tussen 2005 en 2015 juist met 15 procent gedaald', zegt Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft. Recente cijfers van het aantal carpoolers in Nederland zijn er niet, maar uit regionaal onderzoek blijkt dat slechts 2 procent van de spitsmijders kiest voor carpoolen als alternatief.

Dat terwijl volgens voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal in de spits 70 procent minder auto's zouden rijden, als alle voertuigen voor woon-werkverkeer waren bezet met vier mensen. De luchtkwaliteit zou vanzelfsprekend enorm toenemen. En dan is carpoolen ook nog eens goed voor je portemonnee. Hoe komt het dat nog altijd slechts een enkeling carpoolt? En is dat te veranderen?

Rustmoment

'Carpoolen kent een aantal barrières, waardoor veel forenzen het toch maar niet doen', zegt Van Wee. Om te beginnen: privacy. 'Veel mensen vinden het prettig om alleen in de auto te zitten en desnoods uit hun neus te kunnen peuteren zonder dat een ander dat ziet. Bovendien is de autorit voor sommigen een buffer tussen thuis en werk, een moment van rust. Die cocon heb je niet als je met anderen meerijdt.'

Een ander probleem van carpoolen, zegt de hoogleraar, is het gebrek aan flexibiliteit. Terwijl we met z'n allen - door de stijging van het aantal kantoorbanen en de opkomst van internet - steeds vaker schuiven met onze werktijden, vereist carpoolen een vast ritme. 'Werknemers nemen soms eerst een uurtje thuis hun mail door of vergaderen 's morgens via Skype. Maar als je carpoolt, moet je op het afgesproken tijdstip klaarstaan. Dat geeft minder vrijheid.'

Uit onderzoek blijkt dat mensen die carpoolen een aantal zekerheden willen, zegt Esther de Lange, programmamanager bij Goedopweg, een regionaal overheidsinitiatief dat mensen stimuleert om de spits te mijden. 'Kan ik mijn auto kwijt op het carpoolplein? Rijd ik samen met een bekende? En heeft diegene hetzelfde werkritme als ik? Al die voorwaarden maken het lang niet voor iedereen interessant.'

De afstand van huis naar werk speelt een rol bij de vraag of mensen kiezen voor carpoolen. De Lange: 'De groep die wél carpoolt, maakt gemiddeld ritten van 90 minuten. Dat komt doordat carpoolen financieel loont bij lange afstanden. Kostenbesparing is reden nummer één om ervoor te kiezen; het milieu komt op de tweede plaats.'

90 minuten duren de ritten gemiddeld van degenen die wel carpoolen. 'Dat komt doordat carpoolen financieel loont bij lange afstanden.'

Pilot

Kunnen we iets doen om carpoolen te stimuleren? Zeker, zegt Van Wee. Hij ziet vooral een rol voor werkgevers. 'Maak parkeerterreinen bijvoorbeeld betaald, vergoed alleen ov-kosten of geef werknemers die carpoolen garantie op een parkeerplaats dicht bij de ingang. In Amerika bleek dat een aantal jaar geleden vrij succesvol.'

Bedrijven kunnen ook een carpoolprogramma opzetten, waarmee ze werknemers die bij elkaar in de buurt wonen aan elkaar koppelen. De Universiteit Utrecht (UU) deed dit voorjaar op kleine schaal een proef met zo'n programma. Een paar medewerkers plaatsten een oproep op internet, waarop veertig mensen reageerden. Ict-analist Kim Baremans was een van hen; sindsdien carpoolt de Bredase dagelijks met een collega uit Gorinchem.

'We rijden 's morgens allebei naar een carpoolplek langs de snelweg. Natuurlijk ben je een deel van je flexibiliteit kwijt doordat je altijd om dezelfde tijd naar huis gaat. Maar eigenlijk is dat juist fijn, want zo voorkom ik dat ik veel te lange dagen maak.'

Baremans denkt dat in de keus voor carpoolen ook bedrijfscultuur een rol speelt. 'Bij mijn vorige werkgever was het heel normaal om te carpoolen, daar zat bijna elke auto vol met vier mensen. Dus ik zou zeggen: probeer het eens. Wie weet is het veel makkelijker dan je denkt.'

Ondanks Baremans' enthousiasme liep de proef op de UU niet zo goed als gehoopt. Een klein half jaar later blijken zij en haar collega het enige overgebleven duo. De groep enthousiastelingen was te klein om veel goede matches te maken, concludeert ze. 'Als je een stuk moet omrijden om je buddy op te halen, wordt het al gauw minder aantrekkelijk. Maar achteraf hoorde ik ook dat veel collega's de oproep niet hadden gezien.'

Tip voor werkgevers die zo'n programma willen opzetten: betrek nieuwe collega's direct. Hoogleraar Van Wee: 'Uit onderzoek blijkt dat mensen die veranderen van woon- of werkplek meer openstaan voor alternatieven als carpoolen dan mensen die al jaren gewend zijn aan hun vaste ritje. En let op, een eenmalige matchronde heeft op lange termijn weinig zin. Mensen verhuizen of veranderen van baan. Je moet continu nieuwe duo's blijven maken.'

Low Car Diet

Sinds 2012 organiseren milieu- en duurzaamheidsorganisaties elk jaar het 'Low Car Diet', dat vorige week weer van start is gegaan. Het initiatief nodigt werknemers uit om samen met collega's dertig dagen lang duurzame alternatieven te proberen om te reizen naar hun werk. Bedrijven als Arcadis, Unilever, ABN Amro en KPMG en diverse lokale overheden deden al mee.

Tinder

Nadeel blijft dat je zo elke carpoolbuddy handmatig moet koppelen. Voor een werkelijke doorbraak van carpoolen hebben we technologie nodig, denken experts. Een carpool-app, bijvoorbeeld, die jou automatisch koppelt aan geschikte matches in je omgeving. 'Dan zou je bij wijze van spreken dagelijks met een ander kunnen meerijden', aldus Van Wee.

Waarom bestaat zo'n 'Tinder voor forenzen' nog niet? Omdat het zakelijk oninteressant is, vermoedt de hoogleraar. 'Bij deeleconomie-apps als Airbnb en SnappCar gaan flinke bedragen om in de verhuur van auto's of huizen. Dat maakt de ontwikkeling ervan lucratief. Bij carpoolen valt relatief weinig winst te maken, terwijl het bouwen van zo'n app erg complex is. Je huis zet je online één keer te huur, terwijl je met carpoolen per dag en persoon een goede match moet maken.'

Zo'n app zou prachtig zijn, zegt ook De Lange van Goedopweg. Al blijft het daarop dus waarschijnlijk nog even wachten. 'Bovendien, voor alle problemen met mobiliteit en bereikbaarheid geldt: er is geen gouden oplossing. Uiteindelijk maakt het ons niet uit wat je doet. Zolang je de spits maar mijdt.'


Shirah Ipenburg (25), journalist

Woont in Utrecht en reist 1 à 2 keer per week naar Zwolle met een collega

'Omdat mijn werkgever niet al mijn reiskosten vergoedt, is carpoolen voor mij een manier om kosten te besparen. Mijn collega woont in Soest, dus ik reis met de trein naar Amersfoort en daar pikt hij me op. We hebben de leukste gesprekken. Hij is Jehova's getuige, vaak voeren we hele discussies over het ontstaan van de aarde. Natuurlijk moet je wel zin hebben om zo vroeg een uur lang te kletsen, maar ik vind carpoolen een leuke manier om collega's beter te leren kennen. Normaal zou ik nooit zo veel contact hebben met een man van in de 50. Het is wel belangrijk dat je goed met elkaar kunt opschieten. Als het niet klikt, wordt zo'n lange autorit best ongemakkelijk.'

Erroll van Lieshout (59), productieplanner

Rijdt vijf dagen per week van Breda naar Moerdijk met een collega

'Al vijftien jaar carpool ik vrijwel dagelijks. In de weken dat mijn collega rijdt, kom ik naar zijn huis en zet mijn auto daar neer. Ben ik de bestuurder, dan pik ik hem thuis op. De eerste jaren betekende carpoolen in feite extra geld verdienen. Door de duurdere benzine is dat minder geworden, maar ik zou het nog steeds iedereen aanraden. Zeker als je directe collega's bent en je vrijwel dezelfde route hebt. Het is toch raar dat we elke dag met z'n allen achter elkaar aan naar huis rijden? Ons werkoverleg doen wij 'smorgens al in de auto. En afspreken hoe laat we terugrijden is nooit een probleem. Rond kwart over vier kijken we elkaar altijd even aan: hoe lang moet jij nog door?'