REPORTAGE

'Zo'n waterkrachtcentrale heeft geen nadelen'

Bij waterschap De Dommel schrokken ze toen vader en zoon Taks binnenwandelden met het idee voor een eigen waterkrachtcentrale in het idyllische riviertje. Maar ga nu eens kijken.

Jan Taks bij 'zijn' waterkrachtcentrale Dommelstroom. Beeld Julius Schrank

Op een zekere dag in 2011 wandelen vader Jan en zoon Bram Taks, beiden ingenieur, langs het idyllische riviertje de Dommel. Bij de stuw in Sint-Michielsgestel, niet ver van het ouderlijk huis, staan ze stil. 'Je ziet het water daar bruisen en schuimen, je hoort het klotsen en kletteren', zegt Jan (67). 'Je voelt en beleeft de energie die daar vrijkomt.'

Bram (38): 'Als je dat water ziet en hoort vallen, denk je: hoeveel water is dat, wat is het hoogteverschil voor en achter de stuw? Zou hier niet iets kunnen gebeuren met die enorme kracht van het water?'

Kort daarna googlet hij wat rond om gegevens te vergaren over waterkrachtcentrales. Hij vraagt cijfers op bij het waterschap over het hoogteverschil en de hoeveelheid water. Bij de stuw blijkt jaarlijks 250 miljard liter water 1,80 meter naar beneden te storten. 'Wow, dat is nog meer dan ik dacht', is de reactie van Bram.

Vijf jaar later staan vader en zoon Taks langs de oevers van de Dommel met nauwelijks verholen trots te kijken naar, voor zover bekend, de eerste coöperatieve waterkrachtcentrale in Nederland. De metalen schroef die tegen de stuw is aangebouwd en gestaag zijn rondjes draait in het bruisende rivierwater moet 600 duizend kilowattuur duurzame elektriciteit per jaar opwekken. Dat is goed voor de stroomvoorziening in 170 tot 200 huishoudens. Vandaag wordt de nieuwe waterkrachtcentrale Dommelstroom officieel geopend.

Ze hebben het toch maar mooi geflikt: twee Brabantse burgers die hun droom hebben nagejaagd en gerealiseerd. 'Het heeft ontzettend veel bloed, zweet en tranen gekost', zegt Bram. 'Het was een lang traject van vergunningen, ontwerp, subsidies en financiering. Maar het resultaat is super.'

Jan: 'We werden aanvankelijk gezien als twee cowboys. Toen twee weken geleden de vijzelturbine voor het eerst ging proefdraaien, was dat best een emotioneel moment. Dat ding schoot vol, en ik ook.'

Even wennen

Eerst gingen ze met hun idee naar waterschap De Dommel. 'Daar schrokken ze best wel een beetje van ons. Later werden ze positief', aldus Bram. Watergraaf Peter Glas beaamt de aanvankelijke aarzelingen: 'Toen ze naar het waterschap kwamen met hun idee om waterkracht uit de Dommel te halen, was dat aanvankelijk even wennen. Hoezo een waterkrachtcentrale in onze waterschapsstuw?'

Maar toen bleek dat beide burgers serieus waren en het project ook zelf ter hand wilden nemen, ging het waterschap akkoord. 'Ik werd al snel enthousiast over het idee, juist ook omdat het een burgerinitiatief was', aldus Glas. 'Hiermee wordt een lokale bijdrage geleverd aan de verduurzaming van de energieopwekking, die hard nodig is.'

De waterkrachtcentrale kost een miljoen euro, waarvan 250 duizend euro van subsidies en sponsoren komt. Via crowdfunding haalden ze 750 duizend euro op door vijfduizend certificaten van 150 euro uit te geven.

Elke certificaateigenaar is aandeelhouder en mede-eigenaar van de waterkrachtcentrale. Aanvankelijk kochten 480 personen certificaten. Maar door overdracht aan onder meer kinderen en kleinkinderen is het aantal eigenaren van de coöperatie inmiddels gestegen tot 540. Velen komen uit Sint-Michielsgestel zelf, een welgesteld dorp ten oosten van Den Bosch. Maar er zitten ook financiers uit bijvoorbeeld Groningen tussen.

'Het is toch fantastisch om vanuit je eigen huis te kunnen zien waar je stroom vandaan komt', zegt Gestelnaar Rob Steendijk (61), die het maximale aantal van tien certificaten heeft gekocht. Hij neemt geregeld een kijkje bij 'zijn' centrale. 'Ik ben maar een eenvoudige schoolmeester, dus van die techniek snap ik niet zo veel. Maar ik vind het mooi dat er echte stroom uit onze eigen Dommel komt.'

De coöperatieleden kunnen er zelfs geld aan verdienen. Volgens Bram Taks, sinds kort actief als zelfstandig investeringsmanager, wordt een jaaromzet van 100 duizend euro verwacht. De kosten schat hij op 30 duizend euro, waardoor het rendement kan uitkomen op 4 à 5 procent. 'Het is een leuk, kleinschalig groen project. Dat het ook dividend oplevert, is een bonus.'

Dommelstroom

Energiecoöperatie Dommelstroom levert de elektriciteit aan Huismerk Energie, een kleine energiemaatschappij die gespecialiseerd is in lokaal opgewekte wind-, water- en zonne-energie. Daar kunnen klanten zich ook inschrijven op het pakket Dommelstroom. 'Weten waar je stroom vandaan komt en dat zelfs met eigen ogen kunnen zien', meldt de website. 'Dat is pas 100 procent lokaal groene energie uit de regio.'

Is dit het startsein voor veel meer (kleine) waterkrachtcentrales in Nederland? Momenteel hebben de energieconcerns Nuon en Essent enkele middelgrote waterkrachtcentrales in de Maas en Rijn. Daarnaast is er een tiental historische watermolens. Eigenlijk is Dommelstroom een moderne versie van zo'n kleine watermolen.

Jan en Bram Taks zijn al benaderd door anderen, voor informatie en advies. 'Overal waar hoogteverschil en veel stroming is, kan het', aldus Bram. 'In de Maas, maar ook in de Dommel zijn veel stuwen. Ik denk dat in heel Nederland wel honderd van zulke locaties zijn te vinden.' Vader Jan: 'We willen eerst dit goed neerzetten. Zodra dat het geval is, kunnen we onze vleugels verder uitslaan.'

Watergraaf Glas is eveneens enthousiast: 'Het is ook positief voor het waterbewustzijn van bewoners en het gevoel dat je zelf kunt bijdragen aan grote veranderingen dicht bij huis. Dit smaakt absoluut naar meer.'

Bij een stuw in de Oude IJssel bij Doesburg wordt eveneens gewerkt aan een waterkrachtcentrale. Het waterschap Rijn en IJssel heeft zelfs negen potentiële locaties aangewezen en roept geïnteresseerden op voorstellen in te dienen voor duurzame energie.

'Ik ben voor duurzame energie, maar heb liever geen windmolens in mijn achtertuin', zegt Bram. 'Laat ze die molens maar op zee zetten. Bij een stuw valt het water toch al naar beneden. Het is gewoon een extra bouwwerkje bij een bestaand waterwerk. Het maakt niet meer geluid. Zo'n waterkrachtcentrale levert geen last op, alleen maar lust.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden