Zo langzaam als plastic vergaat, zo vlot verdwijnt het uit de winkels

Kruideniersketen Aldi doet de plastic tas in de ban: alleen de stevige shopper is volgend jaar nog verkrijgbaar. Hoe groot (of hoe klein) is deze overwinning voor het milieu?

Het logo van suprmarktketen Aldi Beeld anp

De strijd is nog lang niet gestreden, zegt Vera Dalm, directeur van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal. Ook al heeft Aldi donderdag aangekondigd de plastic tas in de ban te doen, de belangrijkste veldslag tegen plastic tassen vechten Nederlandse consumenten volgens Dalm uit in hun hoofd. 'Ze moeten het gebruik van eigen tassen in hun systeem krijgen. Als mensen eraan wennen altijd een tas mee te nemen bij het boodschappen doen, boeken we pas echt vooruitgang.'

De maatregel van Aldi helpt consumenten volgens Dalm die mentale stap te maken. 'Alle supermarkten bieden nu een zogeheten shopper aan, een steviger tas waarvoor betaald moet worden, maar het zou beter zijn als een plastic draagtas nergens meer te krijgen is.'

Zo langzaam als plastic vergaat, zo vlot verdwijnt het momenteel uit de winkels. Een kleine twee jaar geleden deelden kassamedewerkers in kleding- en andere winkels nog volop plastic draagtassen uit. Nu stopt Aldi als eerste grote supermarktketen zelfs met plastic tassen die niet gratis zijn: de klanten van de Aldi kunnen ze vanaf volgend jaar niet meer bij de kassa kopen, kondigde het supermarktbedrijf donderdag aan.

De enige tassen die er straks nog hangen zijn de shoppers. Ze zijn steviger en groter, maar vooral: duurzamer, en vaker opnieuw te gebruiken. Door de wegwerptassen in de ban te doen wil Aldi bijdragen aan het verkleinen van de plasticafvalberg, aldus het concern.

Aldi is tot nu toe de grootste keten die de plastic tas bij de kassa weghaalt, maar het is niet de enige supermarkt die inspeelt op een groeiende aversie tegen het milieuvervuilende plastic. Het kleinere Marqt begon in 2015 met de verkoop van een recyclebare tas: klanten kunnen hun oude Marqttas kosteloos inruilen voor een nieuwe. En de bezorgdienst van Jumbo vraagt zijn klanten om bij bezorging of het ophalen van online bestelde boodschappen oude Jumbotassen in te leveren.

Hoe is de psyche te verleiden tot spaarzamer gebruik van plastic tassen? Statiegeld is een optie, zegt Rinske van Noortwijk, directeur van stichting Greenwish. Textielketen Zeeman heeft al een paar jaar zo'n systeem: inmiddels zijn er zestien miljoen statiegeldtassen in omloop met het Zeemanlogo. De Zeemantas kost een euro, maar levert ook een euro op bij het terugbrengen. 'Financiële stimuli werken,' zegt Van Noortwijk.

En is het plastic niet te vervangen door een milieuvriendelijker alternatief? 30 procent van de winkeliers biedt een papieren in plaats van een plastic tas aan, volgens een onderzoek uit april. Dalm is er niet zo'n fan van. 'Het is lastig een papieren tas een tweede keer te gebruiken, ze zijn te kwetsbaar.' Om een papieren tas dezelfde draagkracht te geven als een plastic tas is veel meer materiaal nodig. Maar: 'papier is wel weer makkelijker te recyclen', zegt Dalm.

Onverpakte vis
Milieubeschermers die het gebruik van plastic willen terugdringen benadrukken dat de plastic tassen maar een deel van het probleem zijn. Zo zijn de dunne plastic tasjes voor bijvoorbeeld onverpakte vis op de markt of voor de appels op de groenteafdeling van de supermarkt nog gratis. Het argument voor de uitzondering is dat die dunne tasjes (0,015 millimeter dik) voedselverspilling tegengaan. Onverpakte vis kan lekken en niet iedereen kan een hele zak appels op.

De dunne tasjes doen een hoop kwaad, zegt Van Noortwijk. 'Het plastic versnippert, de tasjes vallen uiteen. Ze komen in de voedselketen. Er zijn zelfs kleine stukjes plastic in bijen teruggevonden. Wat mij betreft gaan die tasjes de wereld uit.'

Ook aan verpakkingsmateriaal in de supermarkt stoort Van Noortwijk zich. 'Het lijkt triviaal, maar neem de plastic etiketjes op fruit. Niemand haalt die eraf voor het schillen, dus komen die stickertjes op de bodem van de gft-bak terecht. Terwijl er legio afbreekbare alternatieven zijn.'

Over afbreken gesproken: wat is er mis met plastic tassen als consumenten die eenvoudig kunnen scheiden en recyclen? Een heleboel, zegt Rob Buurman, directeur van het Recycling Netwerk, een coalitie van milieuorganisaties. 'Recyclen van plastic gaat nu eigenlijk slecht.' In 2013 werd slechts 19 procent van het ingezamelde plastic gerecycled en hergebruikt in nieuwe plastic producten. De rest komt als opvulmateriaal in andere producten terecht.

Beeld Marcel Wogram / de Volkskrant

Hoe dat kan? 'In ons inzamelsysteem komen goede en slechte plasticstromen bij elkaar. Petflessen en shampooflacons belanden met flutplastic als pvc in één bak', zegt Buurman. Door die mix is het plastic moeilijk te gebruiken voor iets anders dan laagwaardige producten. Wie zijn plastic zakken wil scheiden, kan beter in België terecht, zegt hij. 'Daar recyclen ze meer, omdat ze het plastic beter scheiden bij het inzamelen'.

Is de beste oplossing voor een milieubewuste consument dan voorlopig toch om een shopper bij de Aldi of een andere supermarkt te kopen? Het lijkt er wel op, zegt Dalm van Milieu Centraal. Hoewel ook herbruikbare tassen geen milieuvriendelijk gedrag garanderen. 'Ik ken ook mensen die zes van die shoppers in hun hal hebben hangen.'

Beeld Marcel Wogram / de Volkskrant

Verboden

Mocht er na het plastictijdperk een nieuwe jaartelling komen, dan begint die op 1 januari 2016. Vanaf die datum is de gratis plastic draagtas verboden. Winkels zijn verplicht een vergoeding te vragen voor een plastic draagtas waarin de boodschappen of een spijkerbroek worden gestopt. Het verbod is effectief, meldde het ministerie van Infrastructuur en Milieu naar aanleiding van een onderzoek in april van dit jaar. De gemiddelde Nederlander gooit nu 51 plastic tasjes per jaar weg, terwijl dat er voor het verbod 170 waren. Voor het uitdeelverbod gingen er in Nederland een kleine 3 miljard plastic tassen per jaar doorheen; dat zouden er nu dus nog 'maar' 850 miljoen moeten zijn.

Lees verder

Hoeveel plastic kan een mens verbruiken? Programmamaker Bahram Sadeghi verzamelde 1000 dagen lang al zijn plastic afval. Van wat hij niet mee naar huis kon nemen, maakte hij een foto. Resultaat: een muur van 150 vierkante meter met 472 foto's en een vloer van 250 vierkante meter met de inhoud van 41 zakken volgestampt met plastic. Bekijk hier de video's en lees de artikelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden