Analyse

Zit er systeem in Trumps tarievenstrijd? Drie redenen voor Amerika’s houding in het handelsconflict met China

Export Containers staan klaar in de haven van Shanghai. Beeld AP

De VS verhogen de importtarieven op Chinese goederen. Beijing slaat zeker terug, al is nog niet bekend hoe. Doet de Amerikaanse president maar wat? Of hoort dit bij het onderhandelen?

De handelsbesprekingen tussen de Verenigde Staten en China zijn vrijdagavond afgebroken zonder akkoord. Daarop heeft de Amerikaanse president Donald Trump zijn handelsgezant Robert Lighthizer opdracht gegeven om de procedure te starten die de invoerrechten van nagenoeg de volledige Chinese import verhoogt. Eerder op de dag gingen de invoerrechten op 200 miljard dollar aan Chinese import al omhoog. Die heffingen bedragen nu 25 in plaats van 10 procent. Waarschijnlijk zullen de Chinezen hun tarieven op Amerikaanse importen ook verhogen, of de toegang van de VS tot bepaalde markten beperken. Hiermee escaleert de handelsoorlog die Trump een jaar geleden is begonnen en waarvoor een vredesakkoord nog zo dichtbij leek.

Trump begon de handelsoorlog om het reuzentekort in de handel met China te beperken. Niettemin liep dit in 2018 verder op tot 419 miljard: 539 miljard aan import versus 120 miljard aan export. Trump had op 50 miljard dollar aan Chinese export al een tarief van 25 procent gelegd. Voor 200 miljard aan Chinese spullen – vooral consumentenartikelen als telefoons, speelgoed en kleding – gaat het tarief nu omhoog naar 25 procent. Als China niet overstag gaat, zal voor de resterende 289 miljard aan Chinese importen ook een tarief van 25 procent gaan gelden. De VS eisen dat China de eigen markten openstelt, een einde maakt aan veronderstelde diefstal van intellectueel eigendom en het handelsoverschot beperkt. Wat beoogt Trump hiermee? Drie mogelijke verklaringen.

1 Hij probeert de impasse in de onderhandelingen te doorbreken

De Chinezen zijn harde onderhandelaars en komen steeds met nieuwe eisen. Trump kondigde de huidige verhogingen al aan op 1 januari. Hij stelde ze echter telkens weer uit, omdat de Chinezen bereid leken water bij de wijn te doen. In de praktijk maakten ze die complexer met telkens nieuwe aanpassingen. Trump heeft zijn buik vol van de Chinese vertragingstactiek. Door de heffingen te verhogen, hoopt hij de Chinezen te dwingen ja of nee te zeggen tegen wat hij ‘de moeder van alle handelsakkoorden’ heeft genoemd.

Het komt erop neer dat de Chinezen nu enkele weken de tijd hebben om alsnog hun handtekening onder de afspraken te zetten, omdat de nieuwe tarieven alleen gelden voor goederen die nog in China zijn. De goederen die al ingescheept zijn op weg naar de VS vallen er niet onder. De onderhandelingen gaan dus door, ook al escaleert het conflict.

2 Hij wil zijn populariteit opvijzelen, om binnenlandse redenen

Oorlogen zijn niet per definitie slecht voor de populariteit van een president. En zeker handelsoorlogen waarbij geen doden of gewonden vallen. Als Trump blaast, is dat goed voor het imago van de president, blijkt uit onderzoeken. Door de tarieven op Chinese importen te verhogen laat hij zien dat het hem ernst is. ‘China moet weten dat ze niet te maken hebben met de regering-Obama of met Sleepy Joe’, twitterde hij, verwijzend naar presidenskandidaat Joe Biden

In een andere tweet zei hij vrijdag dat de importheffingen van China ook goed zijn voor de staatskas. Maar in feite draaien de Amerikaanse consumenten en niet de Chinezen ervoor op. Hij slaat daarbij waarschuwingen in de wind dat de handelsoorlog de hele wereldeconomie in gevaar brengt (de economieën van China en de VS vormen 40 procent van de wereldeconomie) en zelfs tot een recessie kan leiden.

Minister voor Buitenlandse Handel Sigrid Kaag zei te vrezen dat de escalatie ook in Nederland banen kost. In een week tijd is door de dreigende tweets van Trump al 1,3 biljoen dollar op beurzen verloren gegaan op de effectenmarkten door dalende aandelenkoersen. ‘Dat is 13 miljard dollar voor elk woord van zijn tweets’, rekende Bloomberg uit.

3 Hij denkt dat hij met een uitputtingsslag de oorlog kan winnen

Het gaat niet slecht met de Amerikaanse economie, ondanks de Amerikaanse importheffingen van 10 procent op Chinese producten en de Chinese tegenmaatregelen met heffingen van 5 tot 10 procent op 110 miljard aan Amerikaanse producten. In het eerste kwartaal groeide de Amerikaanse economie met 3,2 procent op jaarbasis, veel hoger dan economen hadden verwacht. De werkloosheid is nooit zo laag geweest. Trump denkt nog wel een stapje te kunnen zetten. Hij stelt dat de importheffingen een geringe impact hebben op de kostprijs van Chinese producten in de VS, hetgeen blijkt uit de lage inflatiecijfers.

Niet alle Amerikaanse bedrijven delen die visie. Sommige zeggen dat de tegenmaatregelen Amerikaanse ondernemers – met name sojaboeren – al 1 miljard dollar per dag aan gemiste export kosten. Maar Trump denkt dat de Chinezen er meer last van zullen hebben. Die hebben export nodig om hun groei boven de 6 procent te houden. Volgens het IMF kost de handelsoorlog de Amerikaanse economie 0,6 procentpunt groei en de Chinese economie 1,5 procentpunt. Als de Chinezen van de onderhandelingen weglopen omdat ze de eisen van Trump te gortig vinden, zullen beide landen hun wonden moeten likken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.