Zijn Spanje en Portugal de volgende?

Als Griekenland onderuitgaat, bestaat het risico dat ook andere zwakke eurolanden op de financiële markten onder vuur komen te liggen. Daarbij worden de namen genoemd van Portugal en Spanje.

Graffiti in Athene. 'Ne'is Grieks voor 'ja'. 'Nein', Duits voor 'nee'.Beeld Petros Giannakouris / AP

De lijst is objectief vast te stellen door na te gaan welke landen nu al de hoogste rente op tienjarig staatspapier moeten betalen en daarom het minst worden vertrouwd. Portugal staat na Cyprus bovenaan, gevolgd door Slovenië, Italië, Spanje en Ierland.

Banken en andere beleggers zouden hun consequenties kunnen trekken en besluiten uit vrees voor waardedaling de obligaties van deze landen te verkopen. Als dat massaal gebeurt, wordt het een self-fulfilling prophecy. Er komen meer verkopers en minder kopers, waardoor de rente oploopt.

Speculanten kunnen daar een slaatje uit proberen te slaan door 'short selling' - het op termijn verkopen van obligaties die ze niet hebben maar die ze later goedkoper kunnen inkopen. Toen dat in 2010 gebeurde, werd zogenoemde 'naakte short selling' enige tijd verboden. Niettemin liepen in 2012 de rentes voor landen als Italië en Spanje verder op tot 7 à 8 procent, waardoor het financieren van de staatsschuld ondraaglijk werd. Dat leidde tot het besluit de eurozone 'koste wat het kost' te redden door staatspapier van die landen op te kopen.

Een herhaling op korte termijn van sterk oplopende rentes voor de zwakke eurolanden ligt niet voor de hand. Obligatie-analist Elmer de Groot van de Rabobank verwacht deze week zeker nog geen grote uitverkoop van obligaties of paniek op de markt. 'Ik denk dat de schade vooralsnog beperkt zal zijn. De situatie is sinds vrijdag verslechterd, maar er zijn nog steeds mogelijkheden voor een politieke oplossing.'

Rustiger vaarwater

Toch is de angst voor besmetting op termijn minder groot dan in 2012. Ten eerste hebben verschillende zwakke eurolanden hun economie in rustiger vaarwater kunnen loodsen. Maar met name Spanje kampt nog met een enorme werkloosheid, waardoor eurosceptische gevoelens toenemen en de politieke stabiliteit wordt bedreigd. Italië en Frankrijk behoren tot de eurolanden waar nog nauwelijks hervormingen zijn doorgevoerd.

Maar belangrijker is nog dat de Europese Centrale Bank als vangnet fungeert. De ECB koopt al de obligaties van Europese landen op om de inflatie op te laten lopen tot het gewenste niveau van 2 procent. Dat programma kan worden versterkt. De Groot denkt dat de ECB - en ook het IMF en de EU - daarmee een bodem in de markt hebben gelegd. De enige onzekerheid is of na een Grexit de politieke wil er blijft de ECB meer schulden te laten opkopen.

Opinie

Is de dreigende Grexit een Griekse of Europese tragedie? (+)

Spanje en Portugal houden hun hart vast

Honderden Spanjaarden kwamen zaterdag in Madrid bijeen om de Grieken te steunen in hun wens een referendum uit te schrijven over nieuwe crisisbezuinigingen. Ook de aanhangers van de linkse partij Podemos vinden dat het genoeg is geweest. Ze delen de weerzin van hun Griekse zusterpartij Syriza tegen de eisen van Brussel. Podemos-leider Pablo Iglesias noemde het Griekse referendum daarom net als de Syriza-leiding een test voor de democratie in Europa luister naar wat het volk wil.

De Griekse crisis voert zo de spanningen in de Spaanse en ook de Portugese politiek snel op het zijn de twee landen waar de gevolgen van de in samenspraak met Brussel doorgevoerde crisisbezuinigingen nog altijd voelbaar zijn. Dat de Spanjaarden misschien wel in zijn voor andere oplossingen, bleek uit de successen van Podemos bij de lokale verkiezingen, waarbij ze linkse burgemeesters in Madrid en Barcelona in het zadel hielpen.

'Sommigen proberen de Spanjaarden bang te maken door de Grieken te straffen', zei Iglesias tot de demonstranten. Hij zei dat Duitsland, het Internationaal Monetair Fonds en 'regeringen zoals die van Spanje' een bedreiging zijn voor het Europese project, en niet Griekenland.

De conservatieve regeringen van Spanje en Portugal, die beide dit najaar verkiezingen tegemoet zien, vrezen een Grexit. Ze zijn bang dat een Grieks debacle overslaat naar de financiële en politieke situatie in eigen land. De gevolgen die dan voor Spanje dreigen, waren afgelopen weken al merkbaar in de oplopende rente voor de langlopende staatsschulden.

Het laatste wat de regering van premier Rajoy in een verkiezingsjaar kan gebruiken, is een herhaling van de crisis die Spanje aan de rand van de financiële afgrond bracht. De problemen zijn drie jaar geleden bezworen met de garanties van de Europese Centrale Bank.

De Spaanse regeringspartij Partido Popular (PP) is al begonnen met de campagne voor de verkiezingen dit najaar. Podemos wordt daarbij standaard uitgemaakt voor een radicale communistische partij, die de Spaanse economie in de vernieling zal helpen. De PP stelt de Spanjaarden het gedrag van Syriza ten voorbeeld. Minister van Buitenlandse Zaken García-Margallo waarschuwde dat de Griekse regering de hele eurogroep schaadt door zich niet aan de regels te houden. Hij voorspelde de Grieken een 'eindeloze lijdensweg' als ze op de ingeslagen weg doorgaan.

De Portugese regering kampt met soortgelijke problemen. Portugal geldt, na de steunoperatie van 78 miljard euro, als het beste jongetje van de klas als het aankomt op stipte bezuinigingen een voorbeeld dat de omstreden Duitse bezuinigingsstrategie zou werken. Premier Passos Coelho bezwoer eerder dat zijn land inmiddels over voldoende reserves beschikt om een nieuwe rentecrisis tot ver in 2016 te overleven.

Maar alle offers van de Portugezen ten spijt is er in financiële kring weinig twijfel dat het land de zwakste schakel vormt bij het besmettingsgevaar. Portugal heeft geen Podemos, maar vanuit de socialistische oppositie is al geopperd dat de staatskas na een paar maanden weleens snel leeg kan raken. Met een staatsschuld van 130 procent van het binnenlands product kan een crisis het land opnieuw dwingen in Brussel aan te kloppen voor een nieuwe reddingsactie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden