Werknemers van warenhuis V&D tijdens een protest in 2013.
Werknemers van warenhuis V&D tijdens een protest in 2013. © ANP

Zet V&D met loonoffer een nieuwe trend?

Na de deflatie en de rente van bijna 0 procent dreigt een ander fenomeen dat de huidige generatie nog niet heeft meegemaakt: salarisverlaging. Het warenhuisconcern V&D zette maandag zijn 5.000 werknemers in 63 warenhuizen voor het blok. Ze moeten 5,8 procent van hun salaris inleveren, anders dreigt 'erger', waarmee impliciet wordt gewezen op het risico van een massaontslag of faillissement.

In Nederland is salarisverlaging nog tamelijk uniek, maar Niels Suijker, bestuurder van FNV Bondgenoten, is bang dat de stap van het noodlijdende V&D een precedent schept. Volgt hierna de HEMA? 'Daar gaat het ook niet zo lekker. En als het bij V&D gebeurt, zie ik de bui al hangen.'

Hans van der Spek van adviesbureau Berenschot noemt de salarisverlaging geen incident. 'Bij een op de vier bedrijven wordt gekeken naar versobering van de arbeidsvoorwaarden. Bij een op de tien wordt er daadwerkelijk over salarisverlaging gespraat. Soms is het pijnbestrijding. Soms is het crisisbestrijding, zoals bij V&D. En soms is het inspelen op de toekomst, zoals bij Heineken waar nieuwe mensen minder goede arbeidsvoorwaarden krijgen. Wat veel bedrijven zich nu afvragen is: hoe toekomstbestendig zijn we?'

Versoberde arbeidsvoorwaarden

Je zal maar een hypotheek hebben en ineens te horen krijgen dat je er 5 procent op achteruit gaat

Niels Suiker, FNV-vakbondsbestuurder

Het fenomeen salarisverlaging is nog niet wijdverbreid, maar in bredere zin worden arbeidsvoorwaarden al versoberd. Dat varieert volgens Van der Spek van het afschaffen van seniorenregelingen tot het niet meer gratis tanken voor de lease-auto.

V&D wijst op het feit dat het personeel relatief meer verdient dan dat van de modeketens H&M en Zeeman, waarmee het moet concurreren. Daarom moeten alle werknemers een stapje terugdoen, naar de cao voor de mode- en sportbranche die veel lagere salarissen kent dan die van de warenhuizen. Vorig jaar besloot V&D zelf geen cao meer af te sluiten.

Wijlen V&D- en Vendex-topman Anton Dreesmann zou zich in zijn graf omdraaien. Hij was zelfs in de donkerste tijden van de oliecrises voorstander van loonsverhogingen, omdat hij vreesde dat het winkelconcern zichzelf anders in de voet zou schieten. Als de werknemers minder te besteden hadden, zouden ze ook minder kopen in zijn eigen winkels. 'Mijn mensen willen poen', zei hij in 1985, toen de regering nog een pas op de plaats maakte.

Er is ook angst dat salarisdalingen de deflatiespiraal verergeren, zoals tijdens de crisis van de jaren dertig. Salarisdalingen werden gevolgd door prijsdalingen en die weer door salarisdalingen. 'Een beetje inflatie is de smeerolie van de economie', vond Dreesmann. FNV-bestuurder Suijker stelt dat ook de vakbond juist daarom voor koopkrachtbehoud is.

Populaire maatregel

De roep om salarisverlaging is niet beperkt tot V&D. Bij veel kleinere winkelketens gebeurt het, waarbij vaak de baas ook loon inlevert. Vooral in de detailhandel is door de opkomst van internetwinkels een moordende concurrentiestrijd gaande, waarbij veel winkels het water aan de lippen staat. 'Onlangs had ik nog te maken met een doe-het-zelfbedrijfje in het groene hart dat salarisverlaging wilde doorvoeren', stelt Suijker. In Tilburg voerden gisteren thuiszorgmedewerkers van Thebe actie omdat in het kader van een reddingsoperatie uursalarissen worden verminderd van 13,50 naar 10 euro.

KLM maakte eerder al bekend dat in de concurrentiestrijd met Easyjet en Ryanair piloten 10 procent van hun loon moeten inleveren. Ook in de gedrukte media, een krimpsector, is salarisverlaging geen taboe. De NDC (Noordelijke Dagblad Combinatie) wilde dat het personeel met 5 procent minder genoegen zou nemen.

Toch wil CNV-voorzitter Maurice Limmen nog niet van een trend spreken. 'Bij al deze bedrijven zijn andere problemen. Maar het is duidelijk dat de arbeidsmarkt guurder is geworden. Dat blijkt uit de toenemende flexibilisering en kortere contracten.' Bij de posterijen zijn de salarissen niet gedrukt door de loonsverlaging maar door beroepsmensen te vervangen door tijdelijke krachten die het met veel minder moeten doen.

Voor het V&D-personeel blijft het niet bij een salarisverlaging. Oudere werknemers moeten ook de seniorenuren en een vakantiedag inleveren. Daarnaast eist V&D van de vastgoedeigenaren een huurverlaging.