DE KWESTIEPeter de Waard

Zet de vierde industriële revolutie ons twee eeuwen terug?

Afgelopen zaterdag ging de klok een uur terug. Soms lijkt de klok echter twee eeuwen te worden teruggezet. De dagen dat iemand na het behalen van een schooldiploma een keurig baantje van negen tot vijf uur vond en dat tot zijn pensioen ook bleef doen, zijn voorbij.

De vijfdaagse werkweek met vaste uren is door het thuiswerken op de schop gegaan. En mensen zijn net zoals in de 18de en 17de eeuw massaal neringdoenden aan het worden, dit keer door online spullen en diensten aan te bieden. De vierde industriële revolutie, zoals het World Economic Forum de komst van de platformeconomie aankondigde, zet de hele sociale en organisatorische structuur van drie eerdere industriële revoluties op zijn kop.

Mensen kiezen weer hun eigen werkuren, net zoals de ambachtslieden en neringdoenden die langskomen in de kostuumdrama’s. Sommigen beginnen nu om 10 uur of 10.30 uur na een rustig ontbijt met een krantje erbij. ’s Middags wordt er even een tukje gedaan. Sommigen lopen intussen een rondje hard, gaan naar de kapper of ruimen de vaatwasser in. Daarna wordt het werk weer opgepakt, bijvoorbeeld van 15.00 uur tot 19.00 uur. of van 20.00 tot 24.00 uur. Sommigen werken twaalf uur per dag zeven dagen lang, sommigen vier uur per dag drie dagen lang.

Winkels met vaste openingstijden zijn net zoals werknemers met vaste werkuren een erfenis van de eerste en tweede industriële revolutie, respectievelijk aan het begin (stoom) en einde (elektriciteit en verbrandingsmotor) van de 19de eeuw. Boeren, ambachtslieden en handelaren verruilden hun tuinderij of werkplaats voor de fabriek en moesten tegen een loon gaan werken voor een baas die daar het maximale voor terugverlangde. Aan de uitwassen werd in de loop der tijd paal en park gesteld door beperking van de werkuren en de invoering van sociale voorzieningen.

Met de derde industriële revolutie (computers) werd de maakindustrie vervangen door de dienstverlening. En nu is de vierde gaande, die door corona ineens in de hoogste versnelling is gezet. Het nulurencontract is een blijvertje, net zoals het oproep- of flexibele contract.

E-learning bedreigt de scholen. Restaurants zullen mogelijk via drones maaltijden gaan bezorgen. En zorg zal via apps worden gegeven, zoals de corona-app die al door 3 miljoen mensen is gedownload.

De nieuwe bedrijven in de platformeconomie, die het voortouw nemen in deze omwenteling, hebben nu al gezegd dat ook na corona het thuiswerken zal blijven. Ikea gaat in tientallen landen in de wereld ook meubels inkopen.

Een groot deel van de mensen wordt gelukkiger van het feit dat ze niet meer naar het werk of de winkel hoeven te reizen. Een groot deel betreurt het. Of de drie voorgaande industriële revoluties een verworvenheid waren of een kwelling is niet te zeggen.

Misschien wordt de klok wel een eeuw vooruitgezet en begint voor velen een nieuwe lente.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden