'Zet burger in tegen treingeweld'

Het is redelijk en mogelijk dat burgers een grotere bijdrage leveren aan de sociale veiligheid in het openbaar vervoer, als ze maar weten hoe ze dat moeten doen. Ook moet het personeel leren de hulp van reizigers in te roepen.

Een bijeenkomst naar aanleiding van een mishandelde conducteur. Beeld anp

Dat zijn de belangrijkste conclusies van Burgermoed als oplossing voor onveiligheid in het openbaar vervoer, een rapport geschreven in opdracht van de Stichting Maatschappij en Veiligheid (SMV). Van deze onafhankelijke stichting is Pieter van Vollenhoven de voorzitter. De conclusies worden vandaag naar de Tweede Kamer gestuurd.

In het Paasweekeinde wakkerden incidenten de discussie over de veiligheid op onder meer het spoor opnieuw aan. Op station Abcoude kregen een conducteur en een passagier klappen van vier nog voortvluchtige jongeren. Naar aanleiding daarvan deed vakbond FNV Spoor het voorstel NS-medewerkers uit te rusten met pepperspray en wapenstok. Op het traject Oisterwijk-Tilburg werd maandag een conducteur bedreigd met een mes.

Het probleem is niet dat burgers niet willen ingrijpen in dit soort situaties, zeggen de onderzoekers. Ze ontberen alleen de kennis om dat op een effectieve manier te doen. 'Passagiers maken nu filmpjes of bellen 1-1-2, maar daarmee is het gevaar niet geweken', zegt hoofdonderzoeker Ira Helsloot, hoogleraar besturen van veiligheid aan de Radboud Universiteit.

Drie stappen

In plaats daarvan worden drie stappen voorgesteld die in experimenten succesvol bleken: de conducteur wijst, als hij wordt belaagd, één reiziger aan die hij opdraagt hem te helpen. Andere passagiers schieten dan al snel te hulp, al dan niet aangemoedigd door de aangewezen passagier. Om te voorkomen dat de belager paniekerig en daardoor agressiever wordt, krijgt hij een duidelijke 'uitweg' aangeboden en wordt hij niet omsingeld. Helsloot: 'In een cursus van een half uur kun je dit soort vaardigheden gemakkelijk aanleren.'

SMV-voorzitter Pieter van Vollenhoven wil reizigers die willen bijdragen aan de veiligheid in het openbaar vervoer korte trainingen aanbieden, vergelijkbaar met een EHBO-cursus. 'Al jaren zeggen we dat we íéts verwachten van burgers', zegt Van Vollenhoven. 'Daar moeten we naar handelen, of we moeten stoppen het te zeggen.'

Conducteurs moeten worden getraind in manieren om de hulp van reizigers in te roepen. NS-personeel uitrusten met wapenstok en pepperspray vindt Van Vollenhoven een slecht idee. 'Dat zou, na het verdwijnen van de spoorwegpolitie, een verdere ongewenste terugtrekking van de politie betekenen.'

Hulp van de reiziger

Ook reizigersbelangenorganisatie Rover bepleitte dinsdag een grotere rol voor de reiziger. Voorzitter Arriën Kruyt: 'Volstrekte idioten kun je nooit tegenhouden, maar als een aantal mensen opstaat, is dat meestal afdoende. Laten we stoppen met de stoerejongenstaal over pepperspray en wapenstok.' Als het aan Rover ligt, kunnen reizigers in de toekomst via apps als 9292 of NS-Reisplanner melding maken van een snel escalerende situatie, zodat een conducteur in nood meteen hulp krijgt.

De veiligheid op het spoor was tot twee jaar geleden in handen van de spoorwegpolitie, een particuliere politiedienst van de NS. De politie zou die taken overnemen, maar Van Vollenhoven zegt er weinig van terug te hebben gezien. 'Nu pas, na een aantal agressie-incidenten, keert de politie terug op de grote stations.'

In de huidige participatiesamenleving is veiligheid niet langer een exclusief domein van de overheid, stelt SMV. Toenmalig minister van Veiligheid en Justitie Ivo Opstelten zei in 2010 al dat initiatieven waarbij 'burgers de politie een handje helpen' de steun van de overheid verdienen. Hij noemde onder meer BurgerNet en Meld Misdaad Anoniem als voorbeelden. Ook rechters en het Openbaar Ministerie maken volgens SMV steeds meer ruimte voor een beroep op noodweer, zodat de reiziger minder risico loopt dat zijn optreden als strafbaar wordt gekwalificeerd.

De interactie met de conducteur is bij het plan van groot belang. Passagier en conducteur moeten op elkaar kunnen vertrouwen, aldus SMV. 'Kijk naar de wijkagent, daar is dat ook een absolute voorwaarde.' De stichting gaat met de NS in gesprek over de plannen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden