Zes vragen over terugfluiten AFM-boetes

Zijn de accountants onaantastbaar?

Een accountantskantoor dat een boete krijgt van de toezichthouder omdat individuele werknemers faalden, mag dat? Nee, zei de rechter deze week.

Exterieur van accountantskantoor PWC. Beeld anp

Waarover ging deze rechtszaak precies?

Toezichthouder Autoriteit Financiële Markten (AFM) onderzocht bij de vier grote accountantskantoren (KPMG, Deloitte, PwC en EY) tien controles van jaarrekeningen over 2012 en 2013. In liefst 18 van de 40 gevallen schoten de controles volgens de AFM tekort en verleenden accountants ten onrechte goedkeurende verklaringen. De AFM gaf EY vorig jaar daarom 2,2 miljoen euro boete, Deloitte 1,8 miljoen, KPMG 1,2 miljoen en PwC 845 duizend euro. Deloitte en KPMG legden zich daarbij neer, maar EY en PwC spanden een rechtszaak aan. De rechtbank in Rotterdam gaf hen woensdag gelijk.

Valt de accountants dan niets te verwijten?

Toch wel. Het staat vast dat bij 18 van de 40 door de AFM onderzochte accountantscontroles fouten zijn gemaakt. Het gaat erom dat de AFM op grond van falende individuele controles niet mag concluderen dat het accountantskantoor waarvoor de falende accountant werkt de wettelijke zorgplicht heeft geschonden. Daarvoor moet de AFM eerst bewijzen dat het kwaliteitsbeleid van het kantoor tekort is geschoten en dat er te weinig waarborgen zijn om die fouten te voorkomen.

Krijgt de AFM door deze uitspraak niet een probleem?

Zeker. De AFM kan door dit vonnis nog alleen individuele accountants voor de tuchtrechter slepen. Volgens de AFM is dat weinig effectief, want dan wordt alleen het slechtste jongetje van de klas bestraft. Ook oordeelt de Nederlandse rechter nu anders dan die in andere landen. Daar kunnen kantoren wél gestraft worden voor fouten van individuele accountants. De rechtbank heeft de AFM nu een wapen uit handen geslagen. Daarom overweegt de AFM in hoger beroep te gaan. Fraudebestrijder en activist Pieter Lakeman raadt de toezichthouder dat ook aan. 'In elke organisatie is de werkgever verantwoordelijk voor de dienstverlening van de werknemer. Als een schildersbedrijf slecht werk aflevert, kan het dat niet afschuiven op de individuele schilder. Waarom zou dat bij accountants anders zijn?' Overigens vindt Lakeman het via de tuchtrechter aanklagen van individuele accountants door de AFM ook een effectieve maatregel. 'Dat is net zo pijnlijk voor die kantoren.'

Doen de accountants het inmiddels beter?

Nee, integendeel. Uit een nieuwe steekproef over de jaren 2014 en 2015 bleek dat bij 19 van de 32 onderzochte jaarcontroles van de 'Big Four' fouten zijn gemaakt, ondanks de 53 verbetermaatregelen die de accountantskantoren in 2014 aankondigden. 'De accountants hebben een joekel van een probleem', stelde de AFM in juni van dit jaar. De AFM had ook vanwege dat nieuwe slechte rapport boetes willen opleggen, maar zal na het vonnis van deze week wel een pas op de plaats maken.

Willen de accountants hun controles niet verbeteren?

Zo is het niet. Ze zeggen dat ze daar alles aan doen. Maar zij vinden dat hun imago wordt besmeurd door de boetes en de publieke veroordeling door de AFM.

Heeft deze uitspraak ook gevolgen voor andere toezichthouders als De Nederlandsche Bank en de Autoriteit Consument en Markt?

Advocaat Jasper Hagers staat vaak in de rechtbank tegenover de toezichthouders en ziet dat De Nederlandsche Bank, de AFM en de Autoriteit Consument en Markt (ACM) steeds vaker en sneller boetes opleggen. Die boetes zijn veel hoger dan in het strafrecht. Een bestuurlijke boete is echter wel een strafsanctie, met strenge voorwaarden. Juist aan het naleven daarvan schort het volgens Hagers bij onder meer de AFM.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.