Zelfs voor Zalm dreigen bezuinigingen

Het tweede paarse kabinet verdedigt de komende weken in de Tweede Kamer zijn plannen voor 1999. Voor de meesten van de bewindslieden wordt het de eerste echte confrontatie met de Kamer....

'IK KAN maar beter onder de tram komen, want dan ga ik tenminste met een goede reputatie de geschiedenis in. Het kan alleen maar minder worden.' Aldus G. Zalm, minister van Financiën (VVD), een paar maanden geleden aan het einde van zijn eerste ambtsperiode.

Hij verdedigt vandaag en morgen als eerste minister van het nieuwe paarse kabinet zijn begroting (de Miljoenennota) in de Tweede Kamer. Zalm, een van de meest gelauwerde bewindslieden uit Paars I, moet eigenlijk een ongelukkig man zijn, want het wórdt minder.

In de Miljoenennota rekent Zalm met een economische groei in 1999 van 3 procent, maar er zijn nog maar weinig economen te vinden die geloven dat dat cijfer gehaald wordt. Robeco-topman Korteweg spreekt zelfs over 'nulgroei'. Oud-minister van Financiën Ruding (CDA) waarschuwt deze week voor tegenvallers, die het financieringstekort zullen doen oplopen.

Een maand geleden, bij de aanvang van Paars II, repte de Tweede Kamer nog over mooie groeicijfers die de komende jaren voor extra te verdelen geld zullen zorgen. Het debat ging toen over de vraag of het tekort versneld naar een overschot zou moeten worden gebracht. Die stemmen zijn verstomd. De komende dagen gaat de discussie over wat te doen als het tekort gaat stijgen tot ontoelaatbare hoogten - ontoelaatbaar voor de EMU, bijvoorbeeld.

In de Miljoenennota neemt Zalm uit voorzorg vast een voorschot op een neergang. Hij presenteert een paar nieuwe afspraken over het sparen voor mogelijke tegenvallers die kunnen ontstaan door hoger dan verwachte loonontwikkelingen. Daarnaast introduceert hij een regel hoe te handelen als het tekort te snel oploopt richting 3 procent, de maximaal toelaatbare waarde volgens de monetaire unie. Het zijn afspraken die de minister Zalm toevoegt aan het regeerakkoord waarover de informateur Zalm heeft onderhandeld. Onder het regeerakkoord staan de handtekeningen van de coalitiepartners, maar onder de Miljoenennota niet.

Dat opent de weg voor stevige, ideologisch getinte debatten. Iets waar Zalm de afgelopen periode, zeer tot zijn tevredenheid, betrekkelijk van verschoond is gebleven.

De drie nieuwe financiële woordvoerders van de coalitiepartijen en hun tegenvoeters uit de oppositie in de Tweede Kamer hebben verschillende ideeën. PvdA-kamerlid Crone is nog het meest tevreden over de aanvullende afspraken die Zalm moet verdedigen. Hij noemt het een 'verstandig compromis'. Maar hij zegt wel: 'Zalm moet nog tonen of zijn opties genoeg doordacht zijn. Heeft hij voldoende grootsheid om flexibel te reageren als we probemen krijgen?'

D66 is minder blij met de aanvullende afspraak over tegenvallers. Als het tekort te snel dreigt op te lopen, moet er ruimte komen door de lasten minder te verlichten dan afgesproken, vindt het kabinet. 'Daar zou ik op voorhand niet van willen uitgaan', zegt D66-woordvoerder Bakker.

De lastenverlichtingen zullen hard nodig zijn om de voorziene wijzigingen in het belastingstelsel te kunnen verkopen aan de burger. Daar is tegen de vijf miljard aan lagere lasten voor uitgetrokken. Als het tekort te dicht de 3 procent nadert, moet daar geld van af. Niet wat Bakker betreft: 'Ik zou bezuinigingen niet willen uitsluiten.'

Net als Bakker vindt de financieel specialist in de VVD-fractie, Van Beek, minder lastenverlichting een slecht idee. 'De afspraken zijn maar een korte tijd bruikbaar. Ik verwacht het nu niet, maar als het tekort snel stijgt, kun je niet om bezuinigingen heen.' Hij wijst erop dat de aanvullende Zalm-regels niet in het regeerakkoord staan, en dus niet de goedkeuring van de Kamer dragen. 'Als de situatie zich voordoet, dan moeten we het maar eens opnieuw beoordelen.'

Zalm kan dus rekenen op een debat waar de klassieke tegenstellingen tussen links en rechts boven komen. Daar houdt hij niet van. 'Ik ben niet zo ideologisch aangelegd', zei hij onlangs. Het ideologische dacht hij nu net uitgebannen te hebben met zijn 'Zalm-norm': afgesproken grenzen aan de uitgaven van de overheid. Gecombineerd met het behoedzame begroten (rekenen met voorzichtige groeicijfers) leverde dat tot nu toe veel ruimte op.

'Het lijkt heel technisch, maar het is heel belangrijk', zegt Zalm zelf over zijn norm. Want die werkt ook in slechte tijden. Dan mag het tekort immers oplopen zonder dat er bezuinigd hoeft te worden, was zijn stelling altijd. Maar die zekerheid staat nu op losse schroeven. Waarmee de eerste scheurtjes in het bouwwerk van de succesvolle minister zichtbaar worden.

Mike Ackermans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden