Zeg nooit: ben je alweer ziek

Leraren zijn het vaakst ziek, ambtenaren het langst, blijkt vrijdag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Aankaarten is lastig, want niets is zo privé als een kwaal. Tact is geboden.

Beeld Claudie de Cleen

Het is een heikel onderwerp. Wanneer ben je ziek? Niet iedereen lijkt daar dezelfde regels voor te hanteren. Waar de één rillend doorbuffelt, meldt de ander zich met een simpele verkoudheid voor de rest van de week af.

Er iets van zeggen, is sowieso taboe. Zelfs informeren naar de klachten is een mijnenveld. Voor je het weet, wek je de indruk niet te geloven dat je collega ziek is. En dat is niet goed voor de teamsfeer. Dus wordt er niet over gesproken. Zeker niet in het openbaar. Hoogstens wordt een collega die heel opzichtig ziek zit te wezen, aangemoedigd om huiswaarts te keren.

Wat is ziek?

Wie bepaalt wat 'ziek' is? En hoe kan het dat iedereen anders met de regels om lijkt te gaan? Dat heeft een eenvoudige reden: 'Een werknemer hoeft zijn of haar werkgever niet te informeren over de aard van de ziekte', zegt arbeidsrechtadvocaat Liesbeth van Duyneveldt-Franken. Medische gegevens worden binnen de Wet Bescherming Persoonsgegevens beschouwd als 'gevoelige informatie'.

Een telefoontje met de boodschap 'ik ben ziek, kan niet werken' volstaat. Ook wanneer de werkgever of een verzuimbedrijf medische vragen stelt, hoeft een werknemer daar niet op te antwoorden. Wel kan de leiding iemand naar de bedrijfsarts sturen, maar die mag geen informatie over de ziekte doorgeven aan de werkgever.

Vanzelfsprekend houden P&O-afdelingen veel-verzuimers scherp in de gaten. 'Wij attenderen leidinggevenden er altijd op als iemand frequent verzuimt', zegt P&O-adviseur Tamara Baars van hogeschool ArtEZ. 'Soms heeft iemand pech of een chronische aandoening. Maar het komt ook voor dat een leidinggevende zegt: goed dat je het zegt, ik heb namelijk het idee dat er privé iets speelt, ik zal het gesprek aangaan.'

Keuringsartsen

Nederlanders melden zich te snel ziek, vindt voorzitter Jim Faas van de Nederlandse Vereniging voor Verzekeringsgeneeskunde. Er is veel druk op keuringsartsen, maar ze leggen elkaar ook te veel druk op. 'Zo gebeurt het dat werklozen een keuring aanvragen met een gerede kans dat ze vanwege psychische klachten in de WIA (de vroegere WAO) belanden. Hierdoor vervaagt de grens tussen werkloos en arbeidsongeschikt.' In 2012 vroegen bijna 55.900 mensen een WIA-uitkering aan, vorig jaar bijna 60 duizend.

Om de haverklap

Van Duyneveldt-Franken: 'Goed personeelsbeleid houdt ook in dat er wordt gesproken met de werknemer die om de haverklap ziek is. Soms is dit uit onvrede met het werk of blijken er privéproblemen te zijn. Maar er zijn natuurlijk ook mensen die zich sneller ziek melden dan anderen. Sommige bedrijven kiezen er daarom voor om een 'niet-ziek bonus' uit te keren als het verzuim van een werknemer nihil of zeer gering is. Alternatief voor een werkgever is het hanteren van één of twee wachtdagen. Die dagen krijg je dan niet uitbetaald.'

En wat kun je zelf doen, als je een collega hebt die veel verzuimt om redenen die voor jou onduidelijk zijn? Baars: 'Ga eerst bij jezelf te rade waar de ergernis zit. Word jij door het verzuim van je collega regelmatig geconfronteerd met extra werk? Of heb je het gevoel dat hij of zij niet 'echt' ziek is of zich al te makkelijk ziek meldt? Als je dat scherp hebt, spreek er dan vertrouwelijk over met je leidinggevende. Mogelijk kan die iets meer vertellen over de achtergrond. Waarbij deze natuurlijk altijd rekening moet houden met de privacy van je collega.'

Is het mogelijk je collega rechtstreeks aan te spreken? Baars: 'Dat kan heel gevoelig liggen. Want je weet gewoon niet wat er precies aan de hand is.' Ook een bikkel die maar door blijft werken, moet je tactvol benaderen, waarschuwt Baars: 'Die persoon komt tenslotte werken, ondanks ziekte. Als hij of zij dan in plaats van 'wat flink' een 'ga weg' te horen krijgt kan dat ook verkeerd vallen.'

© Intermediair 2015

De spelregels

Over je klachten mag je zwijgen
Een werknemer hoeft geen medische informatie te verstrekken. Alleen een telefoontje met de boodschap 'ik ben ziek en kan niet werken' is voldoende.

Een ziekmelding mag niet worden geweigerd
Doet de werkgever dat toch, dan kun je het beste contact opnemen met de bedrijfsarts.

Alleen een arts mag medische vragen stellen
De werkgever kan vragen om een bezoek te brengen aan de bedrijfsarts. Alleen die mag vragen stellen over de medische problemen die hebben geleid tot je ziekmelding. Hij of zij mag die informatie niet doorgeven aan de werkgever.

De werkgever mag werkgerelateerde vragen stellen
Hoewel je werkgever niet mag vragen naar de medische situatie, mag deze wel informeren naar zaken die te maken hebben met de planning van het werk. Dat betekent dat de werkgever vragen mag stellen over de verwachte duur van het ziekteverzuim, of je andere werkzaamheden zou kunnen verrichten en of er aanpassingen mogelijk zijn waardoor je de werkzaamheden nog wel kunt verrichten.

De werkgever mag vragen bereikbaar te zijn
Je moet altijd telefonisch bereikbaar zijn voor je werkgever. Ook mag je werkgever vragen waar je verblijft. Dat is onder meer nodig zodat de arbodienst langs kan komen om een spoedcontrole te doen.

Je werkgever mag vragen of je onder een 'vangnetbepaling' valt
In sommige gevallen kan de werkgever de kosten van het ziekteverzuim vergoed krijgen van het UWV, namelijk wanneer dat valt binnen de 'Vangnetbepalingen van de Ziektewet'. Dat is bijvoorbeeld zo wanneer je arbeidsongeschikt bent als gevolg van zwangerschap of orgaandonatie, of wanneer je onder de zogeheten 'no risk-polis' valt. Die kan gelden voor werknemers die langdurig ziek waren of een arbeidshandicap hebben, of voor oudere werknemers die voor indiensttreding langdurig werkloos waren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden