Zeewier als voedsel, energiebron en medicijn

De onderneming

Zeewier is het antwoord op bijna alles. Jammer alleen dat het zich zo moeilijk op industriële schaal laat telen. In een hoekje van de Oosterschelde zoekt Seaweed Harvest de oplossing.

John van Leeuwen in de houten keet in Kamperland, waar de kiem van een revolutie wordt gelegd. Beeld Simon Lenskens

Enkele van de allergrootste bedrijven begonnen op de nederigste plekken. Philips verrees in een afgedankte spijkerfabriek, Nokia in een houtpulpfabriek. Samsung zette zijn eerste schreden in een kruidenierswinkel. Apple werd geboren in de garage van de ouders van Steve Jobs. Colonel Sanders begon Kentucky Fried Chicken in een kraam langs de weg.

Seaweed Harvest Holland begint ook bescheiden. Het Zeeuwse bedrijf dat op grote schaal zeewier wil telen, oogsten en verkopen bestaat voorlopig uit niet meer dan een waterige hectare vol boeien en touwen in een hoekje van de Oosterschelde. Plus een houten keet in Kamperland, met een verzameling kweekbakken van glas en plastic. Op sommige zitten nog de stickers van Ikea.

Toch wordt in Kamperland, met uitzicht op de Oosterscheldekering, de kiem gelegd voor een revolutie. Al sinds de 15de eeuw kweekt en oogst de mens wier uit zee, voor een ziljoen toepassingen. Van voedsel tot verzorgingsproducten en van bindmiddel tot medicijnen. De winning gaat nog altijd grotendeels met de hand, in laag water. Maar zoals op het droge geen enkele moderne boer meer met een zeis zijn koren maait, zo dromen ze ook bij Seaweed Harvest van een grootschalige, gemechaniseerde zeewierproductie. Liefst midden in de oceaan. Iets wat niemand in de wereld nog is gelukt.

Minstens één etappe op de lange weg naar de realisatie van die droom heeft Seaweed Harvest al met succes afgelegd. Het kweken van zeewier is nu nog arbeidsintensief werk, waarbij jonge aanplant met de hand op touwen, netten en kooien wordt aangebracht.

Onderzoekers van de Wageningen Universiteit bedachten een systeem dat aan de ene kant de natuur zijn gang laat gaan, maar tegelijk de kweker een handje helpt. In het houten gebouwtje in Kamperland staan met elkaar verbonden bassins. In het ene groeit volwassen zeewier. Dat laat microscopische sporen los in het water, zoals andere planten hun zaden op de grond laten vallen.

Profiel

Bedrijf: Seaweed Harvest

Waar: Kerkwerve

Sinds: 2016

Aantal werknemers: 3

Jaaromzet: nog geen

Babywier

Het water van de bak met volwassen wier wordt in de bak ernaast gepompt. Daarin staan kunststof kokers waar garen omheen is gewikkeld. Op dat garen zetten de sporen zich vast en beginnen te groeien. Zodra de wierblaadjes een paar millimeter groot zijn, worden de kokers uit de bakken gehaald en brengen medewerkers het garen met het babywier over naar zee. Daar wikkelen ze het garen om touwen van een paar meter lang, die ze daarna in de Oosterschelde laten zakken. Op de touwen groeit het wier zo snel dat er elke twee weken geoogst kan worden. Nu nog met de hand, maar straks dus met machines.

'Die machines moeten we alleen nog even uitvinden', zegt John van Leeuwen (53), directeur en een van de drie oprichters van Seaweed Harvest. Nu vaart hij nog elke twee weken met zijn kompanen en wat ingehuurde hulp in een boot het water op, hijst de touwen op en knipt de wierbladeren af. 'Met een hectare valt dat nog te doen, maar op grotere schaal wordt dat te veel werk en dus te duur.' Aan vijf tot zes hectare oogst zou Van Leeuwen met de huidige bezetting twee weken de handen vol hebben.

Onderzoekster Julia Wald bij een proefopstelling met suikerwier. Beeld Simon Lenskens

Een oogstmachine is niet de enige waar Seaweed Harvest om verlegen zit. Ook het 'zaaien', het uitzetten van jonge blaadjes dat elk jaar opnieuw moet gebeuren, moet anders. 'Als je met de hand het garen om de droplines wikkelt, beschadig je onherroepelijk een deel van de wiertjes, al doe je nog zo voorzichtig.'

Dat is niet de enige reden waarom een machine welkom is. Nu hoeven Van Leeuwen en co nog 'maar' 50 kilometer touw te behangen met het sporengaren. Volgend jaar komt daar 150 tot 200 kilometer bij als Seaweed Harvest volgens planning nog eens drie à vier hectare 'zee-akker' in bedrijf neemt. In een testfase is handwerk nog te doen, maar op de langere termijn onrendabel.

Met de derde stap in het proces is het bedrijf verder gevorderd: het drogen. Als de 'wierderij' straks op vol vermogen draait, brengt elke hectare in een jaar tussen de 250 en 400 ton aan zeesla op, en het wintervaste suikerwier. Dat zijn de twee soorten waarop Seaweed Harvest zich voorlopig richt. Eenmaal uit het water gehesen blijft dat wier hooguit een dag of vier goed. Wier valt beter te conserveren en te transporteren als het wordt gedroogd: het gewas bestaat voor 90 procent uit water. 'We hebben nu een droogmachine die zo efficiënt is dat het energieverbruik en dus ook de kosten te verwaarlozen zijn.'

De droogmachine is de uitkomst van vijf jaar onderzoek bij Seaweed Harvest. Vorig jaar besloten de aandeelhouders om te beginnen met het telen van wier, ook al zijn nog niet alle onderdelen voor de productie klaar. 'Als je in de onderzoeksfase blijft hangen, kom je niet verder. Als je geen grote omzetten kunt laten zien, hoef je niet naar mogelijke leveranciers op zoek van de machines die je nodig hebt. Iemand zal pas een zaaimachine ontwikkelen als hij ziet dat er geld mee te verdienen valt.'

Waarom eigenlijk al die moeite? Wat moeten we met al dat wier? Het antwoord is te vinden bij de drie partners die Seaweed Harvest hebben opgezet. Ze handelen er vaak al jaren in. Spennekot, de onderneming van Van Leeuwen en zijn vrouw, verkoopt onder meer zeewier azijn en zeewiermosterd. Van Leeuwen heeft ook thee ontwikkeld op basis van wier: Sea-Tea. De tweede partner, De Zeeuwse Zeewierhandel, levert roodhoorntjeswier, zeesla, visdraadwier, Japans bessenwier en wakame aan restaurants in de Benelux en Duitsland. Your Well, de derde pijler, verkoopt tientallen voedings- en verzorgingsmiddelen met zeewier als ingrediënt.

Biomassa

De vraag naar wier is veel groter dan wat Seaweed Harvest nu produceert, zegt Van Leeuwen, en zeker veel groter dan waarin de traditionele winning met de hand kan voorzien. Sommige industriële toepassingen blijven nog onbenut omdat de vereiste schaalgrootte ontbreekt. Zo is wier goed bruikbaar als biomassa, die verbrand kan worden om energie mee op te wekken. Maar er is veel wier nodig als die biomassa een substantiële bijdrage moet leveren aan het oplossen van het energievraagstuk. Of om 10 miljard wereldburgers van hun benodigde eiwitten te voorzien. 'In Wageningen hebben ze uitgerekend dat we daarvoor vier keer het oppervlak van Portugal aan zeewier in de oceaan moeten telen.' Seaweed Harvest heeft nog een heel eind te gaan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.