Ze gaan het echt makkelijker maken

Vijf vragen over de Belastingdienst

De Belastingdienst heeft het ei van Columbus gevonden en dat gaan alle belastingbetalers merken. De fiscus gaat - eindelijk - alles met alles koppelen.

Beeld Cigdem Yuksel

Er is een revolutie gaande bij de Belastingsdienst. Belastingambtenaren gaan iets doen wat velen dachten dat ze allang deden: het koppelen van al hun bestanden en ict-systemen.

De fiscus weet alles van de 8,5 miljoen particulieren en 1,6 miljoen bedrijven die belasting horen te betalen. Alleen: binnen de Belastingdienst wisten ze het niet van elkaar. Want alle gegevens zitten in afgebakende informatiesystemen, eentje voor elk belastingtype. En die systemen praten niet met elkaar.

Tot voor kort, want ruim de helft van de computers van de fiscus is nu aan elkaar geknoopt en de rest zal snel volgen. Bovendien stopt het koppelen niet bij de muren van de Belastingdienst. Systemen van derden, zoals banken, de gemeentelijke basisadministratie, justitie en de rijksdienst voor het wegverkeer, worden of zijn ook aan die van de fiscus geklonken.

Wat merk ik daar als burger of bedrijf van?

Een belastingambtenaar kan binnenkort pakweg vierhonderd gegevens van u op zijn scherm toveren. Dan komt het erop aan welke van uw gegevens de ambtenaar combineert. Wat wijkt af van het normale? Iemand met een bijstandsuitkering en in het bezit van een Maserati laat op zijn minst de wenkbrauwen fronsen.

Vergelijk het met de werkwijze van creditcardbedrijven. Als een illegale kopie is gemaakt van een creditcard en kopie en origineel worden tegelijk gebruikt, dan gaat er een belletje af bij de creditcardmaatschappij, waarna de klant wordt gealarmeerd.

Bij het overgrote deel van de belastingbetalers rinkelen geen bellen. Maar ze kunnen in een situatie komen waarbij de ervaring leert dat ze onbedoeld fouten maken. Na een scheiding bijvoorbeeld vullen veel mensen hun belastingaangifte verkeerd in. Door bestanden te koppelen kan de Belastingdienst net gescheiden stellen op veelvoorkomende fouten wijzen. En er extra op controleren.

Wie moeten zich nu wel zorgen gaan maken?

De droom van de fiscus is op deze manier elke fraudeur te pakken. Of liever: fraude vóór zijn. Met 'voorspellende analyse', een techniek waarbij zo veel mogelijk data over zo veel mogelijk jaren in een computer worden gestopt, om zo het al of niet frauduleuze gedrag van de belastingbetaler te voorspellen.

Nu komt dit aan op de intuïtie van de belastinginspecteur. Die voelt nattigheid bij een aangifte, legt haar terzijde voor nadere analyse en in ongeveer eenderde van de gevallen blijkt er iets mis. Gebruikt de inspecteur naast zijn intuïtie de computer, dan scoort hij of zij ongeveer 75 procent. Patroonherkenning is hier het buzz-woord. Welk profiel heeft een fraudeur? Wat zijn hun gemeenschappelijke kenmerken? Daar is een computer beter in dan een mens.

Een voorbeeld van zo'n patroon: stel dat in de ene na de andere 'verdachte' aangifte hetzelfde dubieuze goede doel als aftrekpost staat opgevoerd. Wat blijkt: al die belastingbetalers hebben zich door dezelfde belastingadviseur laten bijstaan. Dan is het voor de belastinginspecteur een koud kunstje om op basis van de naam van de adviseur alle door hem geadviseerde aangiften tegen het licht te houden. De gevolgen laten zich raden.

Alleen voor de teamleiders

Pr-dames houden vrijdag de pers op afstand tijdens de bijeenkomst van de Belastingdienst in de Jaarbeurs in Utrecht. Achter gesloten deur worden de ongeveer honderdvijftig teamleiders en afdelingshoofden ingelicht over de reorganisatieplannen van de fiscus. Afgelopen week werd bekend dat zo'n vijfduizend lager opgeleide belastingambtenaren begeleid worden naar ander werk.

Een journalist die te lang met een medewerker praat krijgt een tik op de schouders. Iedereen is geïnstrueerd niet met de media te praten. 'De communicatie loopt via de officiële wegen', is steevast hun antwoord.

Het zijn veel spijkerbroeken met colberts en overhemden, die de fiscus heeft opgeroepen. Het middenmanagement, zoals de fiscus dat zelf noemt, moet dinsdag aan de rest van het personeel vertellen wat de precieze plannen zijn. 'Het werk blijft hetzelfde maar dan met minder mensen', zegt een chef van een groep deurwaarders. Naar wat voor nieuw werk medewerkers begeleid zullen worden, is niet bekend. Daar wilde de fiscus gisteren ook niets over zeggen. 'We moeten eerst nog met de bonden en alle werknemers overleggen', zegt Berry Roks, directeur van de Belastingdienst die het mkb in de gaten houdt.

Hoe zijn die systemen aan elkaar gekoppeld?

Voorheen moest een scherpe belastingambtenaar die een verdacht verband vermoedde, gaan bedelen om het wachtwoord van een collega van een andere afdeling met zijn eigen informatiesysteem. Lastig bij een organisatie met veertien grote systemen waarop 1.200 applicaties draaien.

Jarenlang probeerde de Belastingdienst die allemaal door één grote computer te vervangen. Maar ruim 200 miljoen euro later werd daar van af gezien. Wat daarvoor in de plaats komt, had een kind kunnen bedenken: software om al die uiteenlopende systemen met elkaar te verbinden en te laten praten. Spotgoedkoop, want die software is standaard en bestaat al lang. Verantwoordelijk staatssecretaris Wiebes van Financiën vertelde de Kamer dat een belastingambtenaar moest huilen van ontroering toen ze zag hoeveel gegevens van één belastingbetaler met een druk op de knop konden worden opgehaald en vergeleken.

Wat kost dit en wat levert het op?

De Belastingdienst heeft volgens Wiebes slechts één doel: 'Zo veel mogelijk van de verschuldigde belasting innen.' Dat betekent: zo min mogelijk gemiste belastinginkomsten. Die zogenoemde tax gap is al jaren moeilijk te kwantificeren, want de Belastingdienst weet niet wat hij misloopt door fraude. Het is minstens 2 miljard euro per jaar, minder dan 1 procent van de slordige 250 miljard euro die de Belastingdienst jaarlijks aan belasting en premies int.

Volgens een voorzichtige schatting kost het ombouwen van de Belastingdienst de komende vijf jaar 1,1 miljard euro, maar dat is exclusief de kosten rondom vijfduizend medewerkers die ander werk krijgen. De kosten, zo verwacht Wiebes, worden in één jaar terugverdiend. Vanaf 2020 bespaart de Belastingdienst elk jaar 300 miljoen op het eigen apparaat. Maar belangrijker: elk jaar zal minstens 750 miljoen euro meer aan belastingen worden opgehaald. Dat bedrag is een uiterst conservatieve schatting: het ministerie denkt dat het kan oplopen naar 2 miljard.

Wie gaan dit doen?

Inclusief douane en FIOD werken bijna 30 duizend mensen bij de Belastingdienst. Dat is internationaal gezien veel, zowel gerelateerd aan het aantal inwoners als aan het bruto binnenlands product. Alleen Frankrijk scoort slechter.

Zo'n vijfduizend lager opgeleide belastingambtenaren gaan naar het werkbedrijf Switch, omdat hun vaardigheden niet meer passen bij de nieuwe processen binnen de Belastingdienst. Kosten: ruim een half miljard euro. In hun plaats komen 1.500 hoger opgeleide ambtenaren die vooral slim zijn met data-analyse.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.