De Kwestie Peter de Waard

Zal het inflatiespook nog ooit als engel terugkeren?

Er groeit een generatie op voor wie inflatie even onbekend is als de bankcheque

‘Inflatie is even gewelddadig als een straatovervaller, even beangstigend als een gewapende dief en even dodelijk als een scherpschutter’, zei de Amerikaanse president Ronald Reagan vlak na zijn aantreden in 1980.

Inflatie was toen het grote kwaad. In Nederland werd het geen bandiet genoemd maar een spook dat de premiers Den Uyl en Lubbers nachtmerries bezorgde.

Een van de oorzaken was de loon- en prijsspiraal. Werknemers dwongen hogere lonen af omdat zij een groter aandeel wilden in de welvaart. Ondernemers rekenden de kosten door in de prijzen. Een andere oorzaak was dat de dollar losgekoppeld werd van het goud. Tot 1971 kon iedereen zijn dollarreserves nog tegen een vaste koers omwisselen voor goud. Maar president Nixon maakte daar een einde aan om te voorkomen dat het buitenland de hele goudreserve van Fort Knox zou plunderen. De waarde van een munt was niet meer gebaseerd op goud maar op vertrouwen.

Dat laatste is nog altijd het geval. Maar inflatie is geen spook meer, laat staan een dodelijke bedreiging. Integendeel, er lijkt een hele generatie op te groeien voor wie inflatie een onbekend begrip is. Het inflatiespook is een even historisch fenomeen als de bankcheque.

In plaats van dat beleidsmakers inflatie proberen te bestrijden, proberen ze die te bewerkstelligen. Inflatie – tenminste een beetje – is een noodzaak, omdat mensen hierdoor worden aangespoord meer te consumeren (volgend jaar is het geld minder waard) en de schulden beetje bij beetje verwateren. De centrale banken verstaan sinds de jaren zeventig onder prijsstabiliteit daarom een inflatie van 2 procent.

Maar dat laat zich niet meer afdwingen. De wanhopig klinkende noodkreten om hogere lonen – van premier Rutte tot bankpresident Knot – zetten geen zoden aan de dijk. De krappe arbeidsmarkt leidt in strijd met alle economische wetten evenmin tot inflatie. ‘Inflatie is een monetair fenomeen’, zei de econoom Milton Friedman. Maar ook de monetaire wapens falen. Centrale banken hebben 15 biljoen dollar aan geld in de markt gezet. Maar zelfs in combinatie met negatieve rentes blijft inflatie uit.

De centrale banken weigeren van hun geloof te vallen. De Fed, de Amerikaanse centrale bank, is weer bezig de rente te verlagen (woensdag volgt waarschijnlijk de tweede dit jaar) en de ECB is weer obligaties aan het opkopen, nu voor 10 miljard euro per maand. Maar de engel laat zich ‘whatever it takes’ niet zien.

Inflatie is geen conjunctuurverschijnsel meer dat samenhangt met de ups en downs van de economie, het is slachtoffer van de structurele veranderingen van die economie. Al sinds de tweede helft van de jaren tachtig loopt de inflatie terug. Dat heeft te maken met mondialisering, flexibilisering en digitalisering die het mogelijk maken wereldwijd te shoppen voor de goedkoopste arbeid, kapitaal, diensten en goederen.

Bandieten en spoken laten zich vangen, engelen niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden