Economie

Zakenreizen na corona: heeft de frequent flyer zijn laatste vlucht genomen?

Interieur van een vliegtuig van KLM op Schiphol Airport. Beeld Koen van Weel / ANP
Interieur van een vliegtuig van KLM op Schiphol Airport.Beeld Koen van Weel / ANP

Steeds meer reizigers stappen weer in het vliegtuig, op weg naar zon, zee en strand. Maar één passagier laat verstek gaan: de zakenreiziger. Vliegmaatschappijen voelen die afwezigheid in hun portemonnee. Is het einde van het zakelijk vliegen nabij? ‘Meer dan de helft van alle zakentrips verdwijnt’, voorspelt Bill Gates.

Peter van Ammelrooy

‘Veel mensen op Money2020 vroegen zich af waar ik was’, twitterde Jason Henrichs deze week. De topman van Alloy Labs Alliance ontbrak deze week in Las Vegas op een festival van fintechbedrijven. Een gesprek met het weekblad Time over het veranderende reisgedrag van zakenmensen had Henrichs aan het denken gezet. Was al zijn gevlieg echt nodig?

Hij bleef thuis. Nogal een besluit voor de man die in 2019 zowat elke week het vliegtuig nam.

Henrichs is niet de enige veelreiziger die zijn neus minder laat zien op de luchthaven. De luchtvaartmaatschappijen merken dat. Air France-KLM berichtte gisteren dat het derde kwartaal in een verlies van 192 miljoen euro was uitgemond. Door de coronacrisis blijft het bedrijf geld verbranden in een tempo waarin een opstijgend vliegtuig door zijn kerosine gaat.

Zeker, Air France-KLM zag deze zomer de vakantieganger in groten getale de vliegtuigtrap beklimmen. Maar terwijl het in de economy class ouderwets druk is, heerst voorin de toestellen een serene stilte. In de businessclass blijven de stoelen leeg.

De inreisbeperkingen en lockdowns houden de zakenmens thuis. Zeker op de intercontinentale routes wordt deze veelvlieger node gemist. Groot was dan ook de vreugde toen de Verenigde Staten aankondigden dat de grenzen op 8 november weer opengaan voor gevaccineerde bezoekers. Topman Pieter Elbers van KLM sprak zelfs van ‘een kantelpunt’.

Een securitydoorgang op Schiphol. Beeld Koen van Weel / ANP
Een securitydoorgang op Schiphol.Beeld Koen van Weel / ANP

Dat is niet zo gek, stelt Daniel Röska, analist bij de Londense investeringsbank Sanford C. Bernstein. ‘De trans-Atlantische markt is een van de belangrijkste winstmotoren voor de oudere luchtreuzen van Europa.’ Voor de coronasores zich aandienden waren de vluchten tussen de VS en Europa goed voor meer dan 26 procent van de omzet van de International Airlines Group (IAG), het moederbedrijf van British Airways, zo schat Röska. Lufthansa dankte er ruim 24 procent van zijn inkomsten aan, Air France-KLM dik 16 procent.

Grote vraag is: gaat de zakenreiziger weer meer op pad, zoals hij dat deed voor de crisis - zoals blijkt uit een peiling van Fly Aeolus? Of treft hem of haar hetzelfde lot als Ryan Bingham (George Clooney) in de komedie Up in the Air uit 2009: dat van de crisismanager die 322 dagen per jaar onderweg is en zich nergens zo thuis voelt als in vliegtuigen en op luchthavens, maar dan te horen krijgt dat hij voortaan al videobellend zijn werk moet uitvoeren?

null Beeld Fly Aeolus / ANVR
Beeld Fly Aeolus / ANVR

Tijdwinst

De vooruitzichten voor de Binghams van deze wereld zijn niet al te florissant.

‘Mijn inschatting is dat meer de helft van alle zakenreizen verdwijnt, net als ruim 30 procent van de dagen die we op kantoor doorbrengen.’ Bill Gates, filantroop en medeoprichter van Microsoft, is er heilig van overtuigd dat het minder druk wordt boven ons hoofd. Het zal van bedrijf tot bedrijf verschillen, maar de tijdwinst die valt te boeken met virtuele bijeenkomsten via apps als Zoom en Teams is gigantisch gebleken, aldus Gates eind vorig jaar op een onlineconferentie van The New York Times. Werknemers stappen niet meer voor elk wissewasje in het vliegtuig.

Zulke geluiden klinken ook in Nederland. ‘De zakenreismarkt zal zich snel herstellen zodra de reisbeperkingen verdwijnen’, maakte de Algemene Nederlandse Vereniging van Reisondernemingen (ANVR) vorige maand wereldkundig na een peiling onder tweehonderd zakenreizigers. Maar, waarschuwde de brancheorganisatie meteen, het wordt niet meer zoals vroeger. Ruim de helft van de ondervraagden verwacht minder te gaan reizen. Daarvan zegt 78 procent dat videomeetings laten zien dat er ook werk valt te verzetten als je niet in dezelfde vergaderzaal zit.

Niet meer zoals vroeger? Misschien wel nooit meer, concludeerde het zakenblad Bloomberg zelfs, na een rondje bellen met de bazen van 45 multinationals in de VS, Europa en Azië. Daarvan liet 84 procent optekenen dat ze post-corona gaan snijden in de reisuitgaven. Het gros voorziet een daling tussen de 20 en 40 procent.

Als voorbeeld voert het tijdschrift Thierry Vanlancker op, de topman van Akzo Nobel, die het afgelopen jaar zijn hoofd productie wild gebarend en pratend 124 fabrieken zag bezoeken. Dat gebeurde virtueel, met brillen die met virtualrealitytechnologie afgelegen locaties naar een kamer op het Amsterdamse hoofdkantoor van de verffabrikant verplaatsen.

‘Reizen om klanten te werven, zullen met een derde afnemen, en interne meetings nog meer’, stelt Vanlancker. ‘Het is goed voor onze portemonnee en het helpt ons onze duurzaamheidsdoelen te halen. Onze klanten hebben een jaar gehad om ermee vertrouwd te raken. Het is geen taboe meer om contact te zoeken via video.’

Voor Vanlancker is er geen weg meer terug. Hij reist de wereld rond in een fractie van de tijd die daar vroeger met het vliegtuig voor stond – en zonder jetlag.

Een KLM-stewardess bij de deur van een vliegtuig. Beeld Koen van Weel / ANP
Een KLM-stewardess bij de deur van een vliegtuig.Beeld Koen van Weel / ANP

Etentjes

Dat is geen aanlokkelijk vooruitzicht voor de luchtvaartmaatschappijen. Zoomgesprekken gaan hooguit de telefoontjes vervangen die werknemers nu plegen om zaken kort te sluiten, opperde Scott Kirby, algemeen directeur van United Airlines, de nummer 3 van de wereld, deze zomer in een tv-interview. ‘Om zaken te doen moet je op pad, mensen leren kennen en hun gezinnen, en moet je uitgaan voor een drankje of een diner.’ Alleen zo komen volgens Kirby de relaties tot stand die leiden tot contracten.

Ook KLM’s Elbers wil niet doemdenken. ‘Ik ben ietwat optimistischer over de zakenreizen dan wat ik in sommige berichten lees’, vertelde hij deze zomer in Seattle op een conferentie van marktvorser CAPA Centre for Aviation. Elbers put hoop uit de feedback uit klantenpanels en uit gesprekken met ‘trouwe klanten’. Die staan te popelen ‘om hun kantoren en fabrieken weer te bezoeken’.

Toch sorteert ook KLM voor op een toekomst waarin de veelvlieger zich minder vaak aan de gate meldt. Elbers zei dat het bedrijf zijn vliegtuigen voor de langere afstanden anders inricht, met een premium economysectie. ‘Daarmee kunnen we zowel economyklant bedienen die wat meer ruimte wil als de businessclassreizigers die niet meer in de businessclass terugkeert.’ De boodschap is duidelijk: niet alleen in de film zijn de gouden tijden voor de luchtvaart voorbij.

SUIKEROOM IN DE WOLKEN

Hoe belangrijk is de zakenreiziger eigenlijk voor de luchtvaart? Geen maatschappij die daar iets concreets over wil zeggen. Niemand wil de concurrentie wijzer maken dan ze zal is. ‘Belangrijk’, is het enige wat KLM erover kwijt wil.

Aanwijzingen dat de corporate traveller een gewilde gast is aan boord, zijn er genoeg. De businessclass werd eind jaren zeventig geïntroduceerd voor de zakelijke reiziger die meer comfort wilde, maar niet de centen had voor of wilde uitgeven aan een ticket voor de peperdure first class. Inmiddels slopen steeds meer maatschappijen de eersteklassestoelen uit hun vliegtuigen om er luxe zetels neer te zetten voor de verwende zakenreiziger.

Het is een lucratieve zet. Een klant die een ruime zitplaats wil en een menu dat verder reikt dan ‘chicken or pasta’ is al snel tien keer zo veel kwijt als de toerist in economy.

Volgens veel geciteerde berekeningen van vermogensadviseur U.S. Global Investors, komt 60 procent van de omzet van luchtvaartmaatschappijen direct uit de zakken van de zakenreiziger (los van de frequent flyer miles die ze als klantenbindertjes verkopen aan creditcardverstrekkers, hotels en autoverhuurders). De zakenreizigers maken 12 procent uit van de passagiers, maar ze zijn twee keer zo winstgevend. Op sommige vluchten zijn de zakelijke reizigers zelfs goed voor driekwart van de omzet.

In een studie van de internationale luchtvaartkoepel IATA wordt ruim 20 procent van de omzet toegerekend aan de businessclass en 6,7 procent aan de first class. De passagiers voorin het vliegtuig maken maar 8 procent uit van het totaal, maar zijn wel goed voor 27 procent van de omzet.

‘Niet iedere zakenreiziger vliegt businessclass’, merkt een KLM-woordvoerder terecht op. Maar de passagier die reist op kosten van de baas – ook al is dat voor een grijpstuiver met EasyJet – is wel het vaakst tussen de wolken te vinden, rekende het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) twee jaar geleden uit.

Pre-corona vloog meer dan 40 procent van de Nederlanders niet. Bijna 30 procent maakte in een jaar een enkele retourvlucht. 6 procent was goed voor vier tot zeven retourtjes en 2 procent vloog er acht keer of meer in een jaar op uit. Die 8 procent was goed voor 40 procent van alle vluchten, aldus het KiM.

De zakenreiziger is kortom een suikeroom in de wolken die de luchtvaartsector niet kan missen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden