Zakenbank bouwde financieel kaartenhuis

amsterdam Goldman Sachs heeft zijn klanten ernstig misleid, concludeert toezichthouder SEC. De aanklacht van de toezichthouder richt zich op misschien wel de meest ingewikkelde financiële tovenarij uit de geschiedenis....

Goldman Sachs toonde ermee aan dat alchemisten wel degelijk bestonden en incasseerde een vorstelijke winstmarge. Uiteindelijk bleek de zakenbank een financieel kaartenhuis te hebben gebouwd, maar daar had Goldman verder geen last van. De rekening werd via verzekeraar AIG afgewenteld op de Amerikaanse belastingbetaler en op banken als ABN Amro en IKB.

De constructie die Goldman in 2007 had opgetuigd en waarvoor ze nu wordt vervolgd, was geen incident. Ze werd vanaf 2006 op steeds grotere schaal toegepast door Goldman en ook door andere banken en ze is voor gewone stervelingen eigenlijk onnavolgbaar.

De bankiers van Goldman waren meesters in het samenbundelen, in plakjes snijden en doorverkopen van hypotheken. De hypotheken werden hiertoe ondergebracht in een speciaal beleggingsvehikel, dat werd gefinancierd door obligaties uit te geven, met allerlei kwaliteiten. De houders van de slechtste obligaties (BBB) kregen het hoogste rendement, maar vingen ook de eerste verliezen op, als huizenkopers niet meer aan hun verplichtingen konden voldoen. De houders van de beste obligaties (AAA) kregen het laagste rendement, maar bleven ook het langst gespaard.

Vervolgens pakte Goldman de BBB-obligaties en stopte die in een nieuw beleggingsvehikel, dat werd gefinancierd met nieuwe obligaties. Goldman was zo slim om voor deze obligaties verzekeringen af te sluiten bij AIG. Mochten de beleggers verlies lijden dan betaalde deze verzekeraar de schade. AIG was zich niet bewust van de risico’s en vroeg een veel te lage premie. Toen de huizenmarkt in de VS instortte, werd AIG weggevaagd en moest de belastingbetaler 180 miljard dollar in het concern pompen.

Mede dankzij deze AIG-verzekeringen had Goldman Sachs rommelleningen (BBB) grotendeels in een prachtige investering omgetoverd (AAA). Goldman toverde kortom schroot om in goud. Enig probleem was om steeds weer nieuw schroot te vinden. Slechts een fractie van de hypotheekobligaties was namelijk van de allerslechtste kwaliteit. Om 1 miljard aan BBB-kwaliteit obligaties over te houden, moest er al snel voor 50 miljard aan nieuwe hypotheken worden verstrekt. Een hele opgave.

Toen het schroot op dreigde te raken, verzonnen de bankiers een nieuwe list. Konden ze geen schroot namaken, door een financieel product te ontwikkelen dat zich precies hetzelfde gedroeg als de BBB-obligaties?

Wat doet een BBB-obligatie? Hij keert een relatief hoog rendement uit, maar je kunt er ook grote verliezen op lijden. Deze geldstromen kun je simuleren door een verzekering (een credit default swap, CDS) uit te schrijven op een bestaande BBB-obligatie. Degene die de verzekering verstrekt, krijgt dan een premie (een soort rendement), maar loopt een forse strop op als de huizenkopers die met oorspronkelijke BBB-obligaties zijn gefinancierd, niet meer aan hun verplichting kunnen voldoen.

Goldman had om te beginnen iemand nodig die de verzekering wilde kopen. Kandidaten waren er genoeg. Vanaf 2005 nam het aantal partijen dat wilde speculeren op een ineenstorting van de huizenmarkt snel toe. Ze wilden dolgraag een verzekering afsluiten op een huis dat naar hun smaak al in brand stond. Hedgefondsmanager Mike Burry was in 2005 de eerste, later kwamen daar anderen bij, onder wie John Paulson en ten slotte besloot Goldman Sachs zelf ook mee te doen, maar dat was veel later.

Goldman Sachs vroeg Burry en later Paulson om honderd hypotheekobligaties aan te wijzen die van allerbelabberdste kwaliteit waren en op wier ondergang ze wilden speculeren. Goldman incasseerde bij hen een premie voor de CDS’en. Op basis hiervan werden surrogaatobligaties gecreëerd, ook wel gesynthetiseerde CDO’s genoemd. De verzekeringspremie die de hedgefondsen met alle plezier betaalden, werd doorgesluisd naar de houders van deze CDO’s. Toen de Amerikaanse huizenkopers niet meer aan hun verplichtingen konden voldoen, liepen dezelfde CDO-houders harde klappen op.

Het kostte Goldman Sachs meestal weinig moeite om de CDO’s te slijten. De bankiers namen als eerste het vliegtuig naar Düsseldorf om bij de Duitse Landesbanken langs te gaan. Deze waren altijd naarstig op zoek naar rendement, sinds ze niet meer konden rekenen op steun van de Duitse overheid. Vooral IKB was een gewillig slachtoffer, maar ook de bankiers van ABN Amro waren in 2007 blijkbaar zo hard op zoek naar winst dat ze de CDO’s aanschaften.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.