Zagen aan de stoelpoten van centrale bankiers

De Azië-crisis, die zich over de opkomende economieën verspreidt, kost menig centrale bankpresident zijn baan. Maar is het wel de schuld van de monetaire autoriteiten dat munt na munt ten onder gaat door de aanvallen van speculanten?...

FERRY HAAN

Van onze verslaggever

Ferry Haan

AMSTERDAM

Sergei Doebinin, de baas van de Russische centrale bank, weet dat Boris Jeltsin aan zijn stoelpoten zaagt. De president van de centrale bank van Zuid-Afrika is al een poot kwijt: zijn opvolger is reeds benoemd. In Maleisië, Thailand, en Zuid-Korea is het zagen afgelopen, de bankiers zijn ontslagen.

Politici in opkomende economieën verwijten hun centrale bankiers dat zij er niet in slagen de waarde van de nationale munt vast te houden. Maar wanneer de financiële markten het vertrouwen in een munt verliezen, dan is er voor centrale banken geen houden aan. Alleen de wereldwijde speculatieve hedge funds beschikken al over een vermogen van zo'n 800 miljard gulden.

Tegen zulk een overmacht staan centrale bankiers machteloos. De Rus Doebinin heeft bijvoorbeeld nog maar 26 miljard gulden in zijn oorlogskas zitten. Eerder dit jaar jaagde hij er tientallen miljarden doorheen in een poging om de roebel op niveau te houden. Maar de financiële markten zeiden 'dankjewel' en incasseerden hun winst.

In het afgelopen jaar heeft niet alleen Rusland miljarden geschonken aan beleggers. Ook Thailand, Maleisië, Zuid-Korea, Hong Kong, Japan, China, Indonesië, en recentelijk ook Venezuela, Canada, Australië en zelfs Noorwegen stapten de valutamarkten op.

'Speculanten lopen een heel beperkt risico als zij het tegen een centrale bank opnemen', zegt Harry Huizinga, hoogleraar internationale economie in Tilburg die hiermee het leed van de centrale bankiers verwoordt. 'Zij speculeren op een koersdaling van een munt en het ergste dat hen kan overkomen is dat de koers gelijk blijft.' Maar als de centrale bank ondanks interventies de valutakoers niet kan houden, dan winnen speculanten in zeer korte tijd een kapitaal.

Huizinga verwijst naar de Amerikaans-Hongaarse miljardair Soros die met dit soort speculaties in één weekeinde twee miljard gulden verdiende. Hij gokte er in 1993 op dat Groot-Brittannië de vaste koers van het pond tegen de mark in het Europese Monetaire Stelsel (EMS) zou loslaten. In korte tijd verkochten de Europese centrale bankiers 284 miljard Duitse mark en 160 miljard dollars (in totaal ongeveer 600 miljard gulden) voor Engelse ponden. Maar Soros en consorten waren sterker. Het pond vloog uit het EMS.

Als dit soort bedragen al niet werkt, wat kan de centrale bankier van Brazilië dan doen? Hij onderhoudt een managed peg met de Amerikaanse dollar: hij laat de nationale munt, de real, gecontroleerd dalen ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Hiertoe heeft hij de beschikking over valutareserves van in totaal68 miljard dollar. Maar veel beleggers vrezen dat de controle wegvalt en dat Brazilië de volgende dominosteen zal zijn die omvalt in de internationale financiële crisis.

'Maar centrale bankiers hebben nog een tweede wapen', zegt Huizinga. De rente. Maar, voegt hij toe, 'een hoge rente op korte termijn maakt niets uit'. Rusland verhoogde de rente tot boven de 150 procent, maar dat hielp niet omdat dit over één weekeinde maar 0,8 procent is.

Gelukkig voor de centrale bankiers zijn speculanten geen blinde gokkers. Zij moeten redenen hebben om het tegen een centrale bank op te nemen. Daarom zoeken zij naar overeenkomsten in economieën.

Toen Rusland door de lage olieprijs in de problemen kwam, richtten alle ogen zich op Venezuela: net als Rusland is dat land afhankelijk van de inkomsten uit olie en dus kwestbaar. De Venezolaanse centrale bankier verdedigde zich vastberaden, met grote interventies en een interbancaire rente van 100 procent. De koersdaling van de bolivar kon hij niet voorkomen.

Gelukkig heeft Brazilië geen olie. Maar er worden in Brazilië binnenkort presidentsverkiezingen gehouden. De zittende president Cardoso kan daarom niets doen aan het grote begrotingstekort dat hij heeft. Dat begrotingstekort is nu precies even groot als Russische, toen daar de crisis uitbrak. Reden voor een aanval op de munt?

De Braziliaanse centrale bankier zal op dit moment in ieder geval niet bepaald rustig op zijn stoel zitten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden