Column

Xi maakt serieus werk van inkomensherverdeling

'As a liberal, I no longer feel I have a future in China.' Met die dramatische verzuchting van een hoofd van een prominente denktank in Peking begint Orville Schell zijn essay in The New York Review of Books van deze maand. De man, die anoniem wordt opgevoerd, heeft het natuurlijk over de onderdrukking van de vrijheid van meningsuiting in China. Die gaat van kwaad tot erger, aldus Schell.

President van China Xi Jinping. Foto AFP

Eerder dit jaar ging president Xi Jinping persoonlijk op bezoek bij de redacties van de People's Daily en de staatszender CCTV om ze te vertellen dat ze het gezag en de eenheid van de partij moesten beschermen. Het departement van Propaganda dicteert over welke onderwerpen de media wel of niet kunnen schrijven en vorig jaar zomer werd een financieel journalist van het weekblad Caijing gearresteerd nadat hij had geschreven dat de overheid de Chinese aandelenmarkten manipuleert. De journalist werd gedwongen om op de staatstelevisie, voor het oog van honderden miljoenen kijkers, een schuldbekentenis af te leggen. Wie het waagt Xi op social media te bekritiseren, ziet op zijn minst zijn account geblokkeerd.

De inperking van de vrijheid van meningsuiting in China staat niet op zichzelf. Over de hele wereld worden autoritaire leiders assertiever. In Moskou zijn dissidente stemmen hun leven niet zeker, Erdogan laat zijn critici in binnen- en buitenland strafrechtelijk vervolgen en Donald Trump heeft al aangekondigd dat als hij president wordt hij de persvrijheid zal beperken. Toch betwijfel ik dat het Xi Jinping louter te doen is om critici de mond te snoeren en zijn macht binnen de Communistische Partij (CCP) te vergroten, zoals Schell schrijft.

Op 16-jarige leeftijd, ten tijde van de Culturele Revolutie van Mao Zedong, werd Xi Jinping naar het platteland gestuurd voor een heropvoeding. De ontberingen waren dusdanig dat hij naar verluidt probeerde te ontsnappen, maar al snel werd opgepakt en teruggestuurd. Paradoxaal genoeg zweert Xi de ideologie van Mao niet af. Integendeel. Tijdens Chinees Nieuwjaar afgelopen februari maakte Xi zelfs een pelgrimstocht naar Jinggangshan, Mao's eerste revolutionaire basis.

In tegenstelling tot de westerse consensus dat Deng Xiaoping China redde nadat Mao het bijna had vernietigd, is het in de ogen van Xi en veel anderen juist Deng Xiaoping die de erfenis van Mao bijna vernietigde. De economische hervormingen die in 1978 in gang werden gezet, waren immers niet een doel op zich maar slechts een middel om het communistische ideaal te realiseren. Dat was bij Deng ook het geval, maar door het succes en de verve waarmee de economische hervormingen zijn ingevoerd, zijn diens opvolgers dat uit het oog verloren. Totdat Xi Jinping in 2012 aan de macht kwam.

Direct na zijn aantreden startte Xi Jinping een grote anticorruptiecampagne om de partij te zuiveren van zogeheten tijgers en vliegen. Inmiddels zijn al meer dan 160 tijgers (hoge functionarissen) en meer dan 1400 vliegen (lagere ambtenaren) opgepakt. Deze worden beschuldigd van verduistering en misbruik ter waarde van ruim 6 miljard renminbi, oftewel bijna 1 miljard euro. Ook Chinezen die er met de buit vandoor gaan en buiten China wonen zijn niet veilig voor de lange arm van Xi. Meer dan honderd van hen zijn inmiddels naar China teruggebracht en daar berecht.

Volgens Orville Schell voorspelt Xi's autoritaire leiderschapsstijl weinig goeds voor de economische hervormingen die hard nodig zijn nu de groei in China afneemt. Maar Schell ziet dat verkeerd. Deng Xiaoping riep begin jaren negentig tijdens zijn tournee door het zuiden van China op om sommige mensen en sommige regio's eerst rijk te laten worden. Op die manier zou een proces van economische ontwikkeling in gang worden gezet dat zichzelf zou voeden. In Dengs visie zouden de anderen dan automatisch volgen.

Xi Jinping heeft er weinig vertrouwen in dat van dat laatste veel zal terechtkomen als de rijke bovenlaag in China haar zin krijgt en er meer democratische vrijheden komen. De VS vormen het beste bewijs dat het in een democratie allesbehalve een gegeven is dat de rijke bovenlaag haar rijkdommen zal delen met anderen. De regering van Xi maakt wel serieus werk van inkomensherverdeling, onder meer door de introductie van oudedagsvoorzieningen, versoepeling van de binnenlandse migratieregels en maatregelen om armoede in steden uit te bannen. Laat inkomensherverdeling, die consumptie stimuleert en besparingen ontmoedigt, nou toevalligerwijs ook het beste recept zijn voor de Chinese economie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.