Nieuws biomassa

Wordt Nederlands bos gekapt voor Belgische houtpellets?

De verwerking van bomen tot pellets bij Ecopower, in het Belgische Ham. Beeld Ecopower

Een reclamefilmpje van een energiecoöperatie wekt de indruk dat Nederlandse bomen worden omgezaagd om in België als houtpellets te eindigen. Het is olie op het vuur in de toch al zo verhitte discussie over biomassa.

Over de lopende band rollen vijf houtbriketten, een machine zet nog eens vier plastic zakken met houtpellets neer - geen pallets, maar pellets: korrels die lijken op kattenvoer en bestaan uit samengeperst zaagsel. ‘Zo worden duurzame Ecopower-pellets gemaakt in onze fabriek in Ham’ staat onder de Youtube-video. Een gelikt reclamefilmpje, meer niet, zou je zeggen. Toch telt het bijna 18 duizend views.

Dat komt door de volgende scène. Op beeld zie je een zaagmachine bomen in stukken knippen. Stapels bomen van precies 3 meter liggen klaar, een machine-arm laadt de vrachtwagen vol. ‘De grondstof voor deze productie bestaat vooral uit stamhout. Vrachtwagens voeren dagelijks hout aan, afkomstig uit bossen in Nederland en België’, zegt op de achtergrond een Vlaamse vrouwenstem.

Wacht eens even? Ons bos is tussen 2013 en 2017 met 5.400 hectare afgenomen, meldden diverse media half april. Vooral omdat Staatsbosbeheer omwille van de biodiversiteit hei aanlegt en daarvoor bossen kapt. Maar ook, zeggen critici, omdat het verbranden van houtresten, in de elektriciteitscentrale of in pelletkachels thuis, wordt gesubsidieerd. De vraag naar hout als biomassa neemt daardoor toe en Staatsbosbeheer, dat is gekort in subsidies, vindt daarin een nieuwe inkomstenbron.

Het debat rond biomassa is verhit en kent felle voor- en tegenstanders, blijkt keer op keer. Het is niet bewezen dat de afname van bossen samenhangt met de toenemende vraag naar houtige biomassa. Waarvoor een boom precies is gekapt, is immers moeilijk te achterhalen.

Maar voor emeritus hoogleraar Martijn Katan is het duidelijk. Hij twittert op 17 maart: ‘Waar gaan omgezaagde Nederlandse bomen heen? O.a. naar België, voor houtpellets. Voorstanders van biomassa zeggen dat pellets alleen gemaakt worden van zaagsel en afval. Hier zie je dat er hele boomstammen ingaan.’

‘Ecopower is duurzaam, bosbeheer wellicht niet’

Daar klopt weinig van, zegt woordvoerder Margot Vingerhoedt. De pelletfabriek is van Ecopower, een Belgische burgercoöperatie voor hernieuwbare energie. Ze werken met zo’n tien leveranciers die bomen rooien uit bossen en houtplantages, beheerd door de overheid of particulieren.

Er gaan geen ‘hele bomen’ in de vermalingsmachine, die snippers maakt voor de houtbriketten en -pellets, zegt Vingerhoedt. Alleen de toppen en het onderste deel van bomen, want die zijn te dun om meubels of constructiemateriaal  van te maken.

Maar, geeft Vingerhoedt toe, daarbij vertrouwt Ecopower erop dat de Nederlandse wetgeving voor bosbeheer wordt nageleefd. ‘Het zou kunnen dat die controle momenteel onvoldoende is.’

Kan Ecopower dan wel claimen dat haar houtpellets duurzaam zijn? ‘Ik vind dat wij te veel als schuldige worden aangewezen’, zegt Vingerhoedt. ‘Als het bosbeheer in orde is, zijn onze houtpellets duurzaam. Zo niet, dan moet je werken aan duurzamer bosbeheer en de controle aanscherpen. Maar je hoeft houtpellets niet direct af te schrijven als duurzame energiebron.’

De pelletfabriek produceert houtpellets en briketten voor huishoudelijk gebruik, waarmee je thuis je pelletkachel of open haard warm houdt. ‘We zijn bovendien tegen het bijstoken van hout in elektriciteitscentrales’, zegt coördinator Jim Williame. ‘Dan wordt de vraag naar hout te groot.’

Verbranding is nooit duurzaam

Te makkelijk, vinden Martijn Katan en ook Maarten Visschers van de Gelderse Natuur en Milieufederatie.

Bij houtverbranding in elektriciteitscentrales en thuis in de pelletkachel speelt volgens hen hetzelfde bezwaar: er komt ontzettend veel CO2 vrij. Veel meer dan bij gas, en zelfs meer dan bij steenkool. Voor de EU geldt het verbranden van hout als klimaatneutraal, omdat de CO2 die vrijkomt eerder door de boom uit de lucht is gehaald. Een foute redenering, vindt Visschers. ‘Je wil dat de CO2-concentratie in de lucht vanaf nu gaat dalen. Dan moet je niet kappen, maar massaal bomen planten.’

Wordt er in Nederland extra bos gerooid vanwege de toenemende vraag naar biomassa? Daarover verschillen de meningen. Volgens Katan ‘wijst alles die richting op. Hoe moet je anders de exploitatie van bossen in stand houden? De subsidies voor bosbeheer worden steeds minder en voor biomassa gaat het om miljarden.’

Maar Jan den Ouden, assistent-hoogleraar Bosbouw aan de WUR, zegt dat de ontbossing om hele andere redenen gebeurt.  Voor omvorming naar natuurgebieden bijvoorbeeld, om de biodiversiteit te vergroten. ‘Er wordt geen bos verwijderd omwille van biomassa.’ Je kunt volgens hem hoogstens zeggen dat de kosten van omvorming naar natuur lager uitvallen omdat Staatsbosbeheer het hout dat de houtindustrie niet kan gebruiken, kan verkopen als houtige biomassa. ‘Misschien heeft dat de beslissing in een enkel geval makkelijker gemaakt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.