Winnaars, stijfkoppen en een engel

Wat waren de belangrijkste economische ontwikkelingen van 2006? Tien hoofdrolspelers...

De redder in nood

De Nederlandse consument geeft weer zoveel geld uit, dat het land dit voorjaar oprukt in Europa, van de achterhoede naar de kopgroep. Consumenten besteden in mei 3,5 procent meer dan het jaar ervoor, vooral aan kleding, schoenen, meubels, auto’s en plasmatelevisies.

Zij voelen zich gesterkt door de aantrekkende arbeidsmarkt. In november zijn er 219 duizend vacatures, meer dan in 2000, het topjaar van het poldertijdperk. De werkloosheid daalt in het najaar voor het eerst sinds 2003 onder de grens van 400 duizend mensen. De economische groei komt in 2006 naar verwachting uit op 3 procent, tegen 0,9 procent in 2005.

De novice

Ben Bernanke volgt op 1 februari Alan Greenspan op als president van de Federal Reserve, het Amerikaanse stelsel van centrale banken. Hij komt voor hete vuren te staan: aan hem de beslissing wanneer de Verenigde Staten moeten stoppen met het verhogen van de rente. In juni is het moment daar – na zestien opeenvolgende renteverhogingen. De huizenmarkt – met zijn opgeblazen prijzen waarvoor Amerikanen zich tot over de oren in schulden hebben gestoken – hangt dan als een zwaard van Damocles boven de Amerikaanse economie. De groei van de welvaart valt terug. De ex-hoogleraar economie Bernanke moet even wennen aan het feit dat elk woord dat hij uitspreekt op een goudschaaltje wordt gewogen. Tijdens een borrel zegt hij tegen een televisieverslaggever dat de financiële markten zijn uitspraken over het rentebeleid niet goed hebben begrepen. Als die zijn uitspraak op de televisie herhaalt, breekt de pleuris uit op Wall Street.

De potentaat

De Russische president Poetin verstevigt zijn greep op de oliesector. Op 1 januari draait hij de gaskraan van Oekraïne dicht, omdat beide landen het niet eens worden over de tarieven die Rusland moet betalen voor gastransport naar Europa. Later maakt hij Shell het leven zuur. Poetins ambtenaren weigeren het Nederlands-Britse oliebedrijf een milieuvergunning te geven voor het megaproject Sachalin. Daarmee voert Moskou de druk op om een deel van het project aan Gazprom over te doen. Vlak voor Kerst moet het machtige oliebedrijf Shell buigen voor Poetin en verkoopt het een deel van Sachalin aan Gazprom.

De stijfkoppen

Binnen de Wereldhandelsorganisatie (WTO) lopen eind juli de onderhandelingen voor een nieuw, wereldomspannend handelsakkoord stuk. In het hoofdkantoor in Genève lukt het Europa en de Verenigde Staten niet nader tot elkaar te komen in de zogeheten Doha-ronde, die vooral ontwikkelingslanden ten goede had moeten komen. De EU wil de invoertarieven voor buitenlandse landbouwproducten niet substantieel verlagen; de VS willen niet al te diep snijden in de miljardensubsidies voor hun rijke boeren. Commentatoren vrezen dat de hoogtijdagen van de globalisering met het mislukken van de ronde voorbij zijn. De enige doorbraak van het jaar: na jaren onderhandelen komen de Verenigde Staten en Rusland in november overeen dat Rusland officieel lid mag worden van de WTO.

Het muurbloempje

Het Internationaal Monetair Fonds in Washington moet zich herbezinnen. Vaste klanten als Brazilië en Argentinië keren het IMF vol trots de rug toe en lossen hun miljardenleningen op eigen kracht af.

De laatste financiële crisis is lang geleden – alhoewel een plotselinge duikeling van de aandelenkoersen in Thailand aan het eind van het jaar herinneringen oproept aan de Aziëcrisis van 1997. Opkomende machten als China willen meer te zeggen krijgen in de organisatie; zij krijgen dat ook bij de jaarvergadering in Singapore, zij het mondjesmaat.

De ruziemakers

De Europese Commissie legt op 20 februari een importheffing van 20 procent op schoenen uit China en Vietnam, die op de Europese markt zouden worden gedumpt. China protesteert heftig en beschuldigt Europa van protectionisme.

Later in het jaar liggen Europese landen met elkaar in de clinch over de vraag of die heffing moet worden voortgezet. Noord-Europese landen willen vrije markten en lagere prijzen voor consumenten, zuid-Europa vreest banenverlies in de schoenenindustrie. Soortgelijke ruzies breken uit over andere goederen, zoals plastic zakken.

De achterblijvers

Mijnwerkers gingen afgelopen zomer overal ter wereld in staking omdat zij naar hun mening niet genoeg meeprofiteren van de hausse op de grondstoffenmarkt. De mijnbouwbedrijven zouden vooral zichzelf verrijken. De staking in de Chileense kopermijn Escondida trekt de meeste aandacht. De arbeiders eisen 13 procent meer loon. Na 25 dagen staken nemen ze op 1 september genoegen met een loonsverhoging van 5 procent en een eenmalige uitkering van dertienduizend euro.

De winnaars

Grondstoffenhandelaren, aandelenbeleggers, olieproducenten en iedereen die geld te besteden had op de financiële markten is in 2006 winnaar. De Amerikaanse aandelenindex Dow Jones sluit 3 oktober op de recordstand van 11.727.

Omdat de verhouding tussen de winsten in het bedrijfsleven en de aandelenkoersen gunstiger is dan tijdens de internethausse, gaat de Dow Jones-index verder omhoog; deze week sloot hij zelfs boven 12.500 punten. De Nederlandse beursgraadmeter AEX staat aan het eind van het jaar op het punt om door de grens van vijfhonderd punten te breken.

Het feestje laat wel op zich wachten. In de derde week van mei gaan de beurzen eerst wereldwijd hard onderuit. De AEX verliest binnen enkele dagen 50 punten; daardoor gaat 50 miljard euro in rook op. De opkomende markten krijgen nog hardere klappen. Omdat de rente in Europa en de Verenigde Staten snel oploopt, kiezen internationale beleggers voor zekerheid en halen zij hun geld uit verre oorden terug. Daardoor dalen de beurskoersen in Brazilië, Turkije en Indonesië met bijna 10 procent.

De Chinese grondstoffenhonger, het nucleaire programma van Iran en onrust in Nigeria drijven in de zomer de olieprijs op naar een recordniveau van 78,30 dollar per vat. Shell maakt daardoor in het tweede kwartaal een recordwinst van 5,8 miljard euro, oftewel 64 miljoen euro per dag.

De engel

Op 13 oktober gaat de Nobelprijs voor de vrede naar de Bengaalse bankier Muhammad Yunus. Die heeft met zijn Grameen Bank vanaf de jaren zeventig een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van het microkrediet: kleine leningen die armen in staat stellen zelf geld te verdienen. 6,6 miljoen armen krijgen inmiddels geld van de bank – in totaal 457 miljoen dollar – waarmee zij een oven kunnen kopen, of een riksja.

De spelbrekers

Het lijkt aanvankelijk zo’n succes, de Europese markt voor emissierechten, waar vervuilende bedrijven rechten moeten kopen als zij te veel kooldioxide uitstoten. Milieuvriendelijke bedrijven kunnen er geld verdienen door de emissierechten te verkopen die zij overhouden. Maar eind april stort de markt in, omdat er zo veel emissierechten boven de markt zweven dat niemand ze meer wil hebben. De prijs keldert van 30 euro naar 11 euro per ton kooldioxide. De reden: een aantal Europese landen wil het eigen bedrijfsleven de hand boven het hoofd houden door meer emissierechten toe te kennen dan nodig is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden