Windstilte in handelsruzie EU en VS is bedriegelijk

Boven de Atlantische Oceaan doet zich een mysterieus verschijnsel voor: er heerst windstilte. Twee weken geleden stormde het nog. Op 15 oktober liep het Europese ultimatum af....

Van onze correspondent

BRUSSEL

De Europeanen werden op hun beurt onder druk gezet door de Amerikaanse regering. De Amerikanen begonnen druk uit te oefenennaar aanleiding van de investering van 2 miljard van het Franse Total in Iran. De druk werd opgevoerd na het besluit van Shell om van Turkmenistan via Iran tot in Turkije een pijpleiding aan te leggen. De gemoederen in het Amerikaanse Congres raakten verhit.

Maar sinds de vijftiende profiteren beide partijen, zo lijkt het, van het prachtige weer. Voor zover er nog onderhandelingen plaatsvinden, spelen die zich af waar ze thuishoren: in de internationale diplomatieke fora, achter de coulissen, buiten het zicht van vooral de heetgebakerde Amerikaanse congresleden.

Volgens ambtenaren van de Europese Commissie en enkele Europese diplomaten zijn er aan beide zijden van de Oceaan wat dingen veranderd. Volgens hen zijn de relaties volwassener en gelijkwaardiger geworden.

De regering Clinton zit tussen twee vuren. In het Congres zitten ijzervreters, die een harde lijn voorstaan richting Iran, Lybië en Cuba en alle bedrijven die met deze landen zaken doen. Aan de andere kant moet Clinton juist de gevolgen van dat beleid voor de internationale verhoudingen in het oog houden.

Wat te doen in zo'n geval? Een beproefde manier is die van het ambtelijke uitstel. Dan sturen de Amerikanen een delegatie langs de hoofdsteden waar de bedrijven zetelen die wat al te ver gaan in hun handel met Iran: Parijs eerst, dan komt Moskou aan de beurt, vervolgens Ottawa, Kuala Lumpur en Jakarta. Clinton moet vertrouwen hebben in zijn bureaucraten: die zullen ongetwijfeld een zeer minutieus onderzoek uitvoeren dat de meer politiek getinte onderhandelingen de nodige manoevreerruimte biedt.

Aan de andere kant van de Oceaan is de Europese politiek nog steeds een vreemd mengelmoesje van pragmatisme als directe handelsbelangen in het geding zijn, en idealisme als de Europese eer geschonden wordt. Anders is niet te verklaren dat Shell en Total geen strobreed in de weg gelegd wordt als zij in Iran willen investeren, terwijl tegelijkertijd Europa nog steeds geen ambassadeurs in Iran heeft zitten vanwege een uitspraak van een Duitse rechter.

Maar ook in Europa is niet alles bij het oude gebleven. De EU slaagt er dit keer wonderwel in de eenheid te bewaren tijdens de onderhandelingen met de Amerikanen. Een diplomaat zei laatst dat Washington nu daadwerkelijk lijkt te geloven dat de Fransen en Duitsers zich niet uit elkaar laten spelen. Dat versterkt de Europese onderhandelingspositie.

De windstilte boven de Atlantische Oceaan kan nooit lang duren, voorzien de meer pessimistische waarnemers. De Amerikanen houden zich nu weliswaar kalm, maar Helms en D'Amato zijn geen lieden die zich lange tijd met een kluitje in het riet laten sturen. Vroeger of later zullen zij informeren naar Clintons plannen om de dreigementen richting Total om te zetten in daden. Dat moment zal eerder vroeger dan later komen.

En de Europese eenheid in de onderhandelingen met de VS is een wassen neus, zolang de Europese Commissie (die het mandaat heeft) met zoveel monden spreekt: Leon Brittan probeert als eindverantwoordelijke de relatie goed te houden, terwijl tegelijkertijd collega Ritt Bjerregaard de VS kapittelt over de Amerikaanse inzet in de klimaatonderhandelingen, Van Miert Boeing en McDonnell Douglas tegen zich in het harnas jaagt, en Bonino en Fischer zich boos maken over de hormonen in het Amerikaanse vlees.

De relatie tussen Europa en de VS blijft complex. De plotselinge windstilte kan zeker nog niet geïnterpreteerd worden als voorbode van een langdurige periode van mooi weer.

Geert-Jan Bogaerts

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden