Willem Scholten (1944-2017): de man van Maasvlakte 2, de Betuwelijn en het 'havenschandaal'

Willem Scholten ijverde voor de Betuwelijn en Maasvlakte 2, maar de oud-directeur van het Havenbedrijf Rotterdam kwam ten val door deals met Joep van den Nieuwenhuyzen.

Willem Scholten in 1998. Beeld anp

'We nemen afscheid van een bevlogen en markante man met een groot hart voor de Rotterdamse haven.' Met deze zorgvuldig gekozen woorden reageerde het Havenbedrijf Rotterdam maandag op het overlijden van Willem Scholten, van 1992 tot 2004 algemeen directeur van wat toen nog een gemeentelijke dienst was.

Scholten was de aanjager van de Betuwelijn, Maasvlakte 2 en de verzelfstandiging van de haven. Toch zal hij vooral worden herinnerd door het 'havenschandaal'. In 2004 bleek dat hij op eigen houtje voor 100 miljoen euro bankgaranties had afgegeven aan RDM, het concern van Joep van den Nieuwenhuyzen.

Stijl, achtergrond en opleiding

Willem Karel Scholten werd in de hongerwinter van 1944 geboren in Rotterdam. Zijn vader en twee ooms hadden een schildersbedrijf, zelf werd hij na de Kweekschool voor de Zeevaart stuurman bij Koninklijke Rotterdamsche Lloyd. Hij studeerde vervolgens economie en rechten aan de Erasmus Universiteit en werd directeur van bergingsbedrijf Smit Internationale.

Als directeur van het Gemeentelijk Havenbedrijf stond hij te boek als een joviale charmeur: lang haar, gebruinde kop, steevast met wit overhemd en rode stropdas. Scholten was zich bewust van zijn imago. 'Tja, je hebt stijl, achtergrond en opleiding. Dat geeft een mix die op sommige momenten goed uitkomt', zei hij in 2001 in het blad Management Team op de waarneming dat hij diverse vrouwelijke ministers van Verkeer en Waterstaat om zijn vinger had gewonden.

Beeld anp

Hij zag zich meer als ondernemer dan als ambtenaar. Onaantastbaar was hij niet, al scheelde het weinig. Hij leefde voor zijn werk, was vergroeid met de haven - een aanbod van minister Tineke Netelenbos om president-directeur te worden van de NS ketste af. Hij zat dicht op dominante bedrijven in de haven, waaronder containerterminal ECT en de RDM.

Té dicht, zo bleek in augustus 2004. Scholten biechtte bij zijn raad van commissarissen op dat hij voor 100 miljoen bankgaranties had verleend aan kredietverstrekkers van ondernemingen van Joep van den Nieuwenhuyzen. Scholten rechtvaardigde dat door te zeggen dat Van den Nieuwenhuyzen moest worden gecompenseerd voor het niet mogen leveren van duikboten aan Taiwan. Een Chinese boycot van 'Rotterdam' dreigde.

Toen Van den Nieuwenhuyzen in financiële nood kwamen, klopten de schuldeisers aan bij het Havenbedrijf en de gemeente Rotterdam. Scholten werd op staande voet ontslagen. Onderzoek van accountantsbureau PwC bracht aan het licht dat de havenbaron op eigen gezag zelfs voor 183,5 miljoen euro aan garanties had afgegeven. De gemeente liep voor 59 miljoen euro risico, de haven voor 48 miljoen. Het havenbedrijf bleek bovendien (mede)eigenaar te zijn van onder meer datacentrum in Frankfurt, van een bedrijf dat defensiemateriaal maakte en van het SS Rotterdam, het stoomschip dat tegenwoordig ligt afgemeerd aan het Rotterdamse schiereiland Katendrecht.

Beeld Jan de Groen

Omkoping

De gedachte dat Scholten om de tuin was geleid door Van den Nieuwenhuyzen bleef nog een tijdje in havenkringen rondzingen. Maar toen bleek dat Scholten een Zwitserse bankrekening had en gratis gebruik mocht maken van een Antwerps appartement van Van den Nieuwenhuyzen, verdampte zijn laatste geloofwaardigheid.

De rechtbank Rotterdam verklaarde hem in 2010 schuldig aan omkoping, valsheid in geschrifte en oplichting van de gemeente Rotterdam. Hij kreeg twaalf maanden gevangenisstraf, waarvan vier maanden voorwaardelijk en een boete van 75.000 euro.

De juridische procedures sleepten zich voort tot aan de Hoge Raad. Toen bleek dat Scholten ongeneeslijk ziek was, trof hij eerder dit jaar een schikking met het Openbaar Ministerie. Het OM stopte een witwasprocedure, Scholten zou niet meer in cassatie gaan tegen een eerdere veroordeling. Hij overleed op 73-jarige leeftijd in een hospice in Barendrecht aan alvleesklierkanker.

Ondanks het havenschandaal bereikte Scholten de belangrijkste doelen voor de haven. Het Havenbedrijf werd in 2004 zelfstandig, de Betuwelijn is sinds 2007 operationeel en Maasvlakte 2 sinds 2013.

Joep van den Nieuwenhuyzen. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.