Wijnboer wacht op hulp gierige Hollander

Steeds meer blanke wijnboeren in Zuid-Afrika geven hun arbeiders wat land. Een fonds wil hen helpen, maar de Hollandse handel denkt vooral aan de eigen portemonnee....

Trots wijst zijn vrouw Susan naar de eikenhouten vaten waar alweer een nieuwe oogst rijpt. De wijn blijft vijftien tot achttien maanden op vat. Het zijn gebruikte vaten, dan wordt het resultaat niet zo zwaar.

Het echtpaar Kraukamp heeft een droom waargemaakt. Een paar jaar geleden zat Patrick nog op de vorkheftruck. Tegenwoordig maakt hij een veelbelovende wijn die zelfs al in winkels in Europa te koop is. En is hij, samen met andere inwoners van zijn kleurlingendorpje in het golvende achterland van Kaapstad, eigenaar van een bescheiden wijngaard.

Thandi is het pronkvoorbeeld van de veranderende tijden in de Zuid-Afrikaanse wijnindustrie. De blanke wijnboeren beginnen langzaam maar zeker hun sociale verantwoordelijkheid te nemen, in een bedrijfstak die op dit gebied lang een niet al te beste reputatie had. In het geval van de Kraukamps gaf de vooruitstrevende wijnboer Paul Cluver het goede voorbeeld: hij doneerde een hoek van zijn wijnlandgoed in Elgin aan zijn personeel, en begeleidt hen nu zorgvuldig bij de moeilijke opbouw van een eigen wijnmerk.

De rest van de branche beseft dat ze ook in beweging moet komen. Wijn is een van de succesverhalen van Zuid-Afrika, met een gestaag groeiende export naar imago-gevoelige landen als Engeland, Nederland, Duitsland en Zweden. De Zuid-Afrikaanse wijnboeren weten dat ze de sociale problemen in en om hun weelderige landgoederen - armoede, alcoholisme, aids - beter moeten gaan aanpakken, willen ze hun mooie wijnen niet bezoedelen.

Zo kwam het dat twee maanden geleden de Vereniging voor Ethische Handel voor het Wijnbedrijf het levenslicht zag. Het doel van dit initiatief van Kaapse boeren, vakbonden en actiegroepen mag in moderne West-Europese oren ouderwets klinken, maar in het zuiden van Afrika is het uiterst actueel: verheffing van de wijnarbeider.

De Vereniging had ook een slim plan gemaakt om allerlei verbeteringsprojecten deels te gaan betalen. Dankzij een nieuw handelsakkoord tussen Zuid-Afrika en de Europese Unie mag sinds vorig jaar een quotum van 42 miljoen liter wijn belastingvrij worden geimporteerd. Dat scheelt de importeur per fles 15 eurocent. Als de Europese handel daarvan nu eenvijfde in een gezamenlijk sociaal fonds stort, levert dat per jaar een paar miljoen op waarmee we hier in het Kaapse wijnland mooie sociale dingen kunnen doen, dachten de Zuid-Afrikanen.

Kan niet mis gaan: zo kunnen immers Hollandse, Duitse en Belgische bedrijven zich laten voorstaan op hun begrip voor nieuwe sociale facetten van het ondernemerschap. De minder bedeelde medemens in de wijngaard wordt er beter van, en je kunt er nog een mooi reclameverhaal bij houden ook: drink onze wijn, help Afrika. En dat alles, betaald door de fiscus, voor een ouderwetse stuiver per fles Mooiuitzicht.

Tot verbazing van de Vereniging is het idee echter nogal zuinig ontvangen. Alleen de grote Britse supermarkten hebben het afgelopen jaar meteen tachtigduizend pond aan de ethische handelsvereniging toegezegd. Engeland is veruit de grootste klant van de Kaapse wijnboeren, goed voor 60 procent van de export naar Europa. Maar Nederland, met ruim 23 miljoen liter per jaar op een eervolle tweede plaats, wil, zo laat het zich aanzien, niet verder gaan dan vrijwilligheid.

De Koninklijke Vereniging van Nederlandse Wijnimporteurs neemt vandaag op haar jaarvergadering een besluit. In het beste geval wordt het een vrijwillige bijdrage, zegt secretaris R. Groenewoud. De importeur betaalt de importrechten, en het is zijn zaak wat hij met dit geld doet. De wijnbranche voelt er weinig voor om in navolging van de Britse supers een commitment te maken.

Bij Albert Heijn lijkt men iets verder te willen gaan. Wat de Britse collega's doen - 20 procent van het belastingvoordeel doorsluizen naar het Zuid-Afrikaanse sociaal fonds - gaat Nederlands meest prominente supermarkt weliswaar te ver, maar 'we vinden sociale verantwoordelijkheid erg belangrijk', verzekert een AH-woordvoerster. Het is volgens haar te vroeg om te zeggen wat AH dan van plan is: 'We zijn samen met onze importeurs nog bezig met de inventarisatie van mogelijke plannen en projecten speciaal bij onze wijnproducenten.'

Een grote wijnboer in de Kaap is nuchter over de sociale betrokkenheid van zijn afnemers. De Britse supermarkten doen alleen mee omdat ze geen gezeur willen als Nike met zijn sweatshops. Het zit hem wel dwars dat er bij andere Europese afnemers nog zo weinig medewerking is. Openlijk kritiek leveren doet hij liever niet, bang de relaties met grote klanten te kneuzen. Maar de kneuterigheid van de Nederlandse wijnhandel bezorgt de Hollanders in Zuid-Afrika geen goede naam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden