Wiebes wil weten wat hij aan belastinggeld binnenkrijgt

Het kabinet heeft grote moeite vooraf in te schatten hoeveel er aan belastinginkomsten binnenkomt. Daarom wil staatssecretaris Wiebes (Belastingen) dat topambtenaren van verschillende ministeries, aangevuld met de bazen van het Centraal Planbureau en De Nederlandsche Bank, een betere manier verzinnen om te voorspellen wat er elk jaar in de schatkist zal stromen. Nu wordt bij die raming niet of nauwelijks rekening gehouden met het gedrag van de belastingbetalers.

Minister Jeroen Dijsselbloem (L) en staatssecretaris Eric Wiebes van Financiën.Beeld Freek van den Bergh

Wiebes zei dat maandag in een debat met de Tweede Kamer over de brandstofaccijns en de oldtimerregeling. Op 1 januari 2014 gingen de accijnzen op diesel en LPG omhoog en werden auto's tussen de 25 en 40 jaar oud zwaarder belast. Van beide maatregelen viel de belastingopbrengst zwaar tegen, afgezet tegen de ramingen van Wiebes' ministerie van Financiën.

Zo had de verhoging van de wegenbelasting voor diesel- en lpg-auto's van tussen de 25 en 40 jaar 120 miljoen euro op moeten leveren in 2014. Wiebes erkende dat zijn 'Autoteam' - de ambtenaren van Financiën die zich met autobelastingen bezig houden - te druk was met andere dingen om een adequate inschatting te maken van de opbrengst van de nieuwe oldtimerregeling.

Stichting Autobelangen, een organisatie van oldtimerliefhebbers, berekende dat de opbrengst voor schatkist circa de helft is van wat Wiebes raamde: 60 á 70 miljoen. Die berekening is beter 'dan die van mijn eigen mensen', erkende de staatssecretaris. Zijn ambtenaren hebben het aantal oude diesels dat door de eigenaren van de weg werd gehaald, veel te laag ingeschat.

Die tegenvallende opbrengst was gisteren voor een groot deel van de oppositie - CDA, SP en PVV - reden bij Wiebes aan te dringen op het terugdraaien van de oldtimerregeling. De VVD-bewindsman voelt daar niets voor. 'Hoeveel geld de maatregel oplevert is nevengeschikt', zei Wiebes, 'het gaat om het milieueffect en dat is positief.' De verdwenen diesels stootten veel fijnstof uit.

Ook de inkomsten uit de accijnsverhoging vallen tegen. Die had de staatssecretaris voor 2014 ingeschat op 280 miljoen. 'Maar vooraf wisten we dat dat niet zou kloppen, want bij de raming is geen rekening gehouden met gedragseffecten.' Zoals alom verwacht gingen automobilisten massaal over de grens tanken in Duitsland en België. Gevolg is grote problemen voor Nederlandse pomphouders in de grensstreken.

100 in plaats van 280 miljoen

De opbrengst werd 100 miljoen in plaats van 280 miljoen. Niettemin weigert Wiebes ook de accijnsverhoging ongedaan te maken. 'Die stond in het regeerakkoord en daar ben ik aan gehouden.' De coalitiepartijen VVD en PvdA zijn nodig om de maatregel te wijzigen. In het debat hielden de twee de deur op een kier. Als de accijnsverhoging wordt teruggedraaid, dan moet dat op 'een nette manier', zei Helma Neppérus (VVD) en Ed Groot (PvdA). Dat wil zeggen dat er dekking moet zijn voor de inkomsten die de staat misloopt door een de facto accijnsverlaging.

Overigens besloot de federale regering in België om een liter diesel de komende twee jaar telkens 4 eurocent duurder te maken en in 2018 nog eens 6 cent. Tegelijk wordt een liter benzine de komende drie jaar steeds 2,6 cent goedkoper. Tanken over de grens wordt vaak gecombineerd met de aanschaf van shag, sigaretten en sterke drank, maar dat wordt duurder in België. Achtereenvolgende kabinetten hebben grote moeite een goede inschatting te maken van de belastinginkomsten.

De belastingopbrengst blijft steeds miljarden achter bij de ramingen, met 2009 als dieptepunt. Toen kwam er 22 miljard euro aan belastingen minder binnen dan gepland. In 2012 en 2013 kwam bijna 12 miljard en ruim 10 miljard minder binnen dan begroot.

De club van topambtenaren en specialisten, de Studiegroep Begrotingsruimte, die Wiebes nu wil vragen hoe hij beter kan ramen, klaagt al jaren over de tegenvallende belastinginkomsten. De bedragen zijn te groot om alleen door de financiële crisis te worden verklaard. Voor elke verkiezing brengt de Studiegroep advies uit, bedoeld voor het nieuwe kabinet.

Er zijn grofweg twee redenen waarom het kabinet zo'n moeite heeft met het begroten van inkomsten. Het onvoorspelbare gedrag van de belastingbetaler laat zich maar niet in economische modellen vangen. En de opbrengst van een maatregel wordt vaak op de grote hoop van een belasting gegooid, bijvoorbeeld de inkomstenbelasting. Daardoor is het effect van een specifieke maatregel vrijwel niet te achterhalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden