ANALYSE

Wie wordt Gerrit Zalms opvolger bij ABN Amro?

ABN Amro heeft een nieuwe topman nodig. In de strijd om de troonopvolging staan het dagelijks bestuur, de raad van commissarissen en de Nederlandse overheid lijnrecht tegenover elkaar.

Wouter Bos. Beeld anp

ABN Amro staat in de steigers. Letterlijk, want voor het imposante hoofdkantoor aan de Amsterdamse Zuidas verrijst een gloednieuw paviljoen, inclusief ondergrondse vergader- en conferentieruimte.

De symboliek ligt er dik bovenop. De voorheen grootste bank van Nederland, aan de vooravond van de crisis in stukken gereten door de concurrentie en sinds 2008 in handen van de overheid, barst van de ambities. De crisis is voorbij, althans in het financiële hart van de hoofdstad. De afgelopen jaren ging het om lijfsbehoud. Nu is het tijd om lef te tonen. Om te groeien, niet in de laatste plaats in het buitenland.

De grote vraag is onder wiens leiding dat gaat gebeuren. De afgelopen dagen werd duidelijk dat het ABN Amro-bestuur, de raad van commissarissen en de Nederlandse overheid - met 77 procent grootaandeelhouder - lijnrecht tegenover elkaar staan. De dagelijkse leiding van ABN Amro hoopt op een kandidaat die carrière heeft gemaakt binnen de eigen gelederen. De commissarissen willen iemand van buiten, meldt het FD, om de boel eens flink op te schudden. Maar over één ding zijn zij het eens: de troonopvolger moet een bankier in hart en nieren zijn. Geen zetbaas van Den Haag.

ABN Amro gaat voor durfal met grote plannen

Alles lijkt te draaien om de keuze van een nieuwe topman. Maar schijn bedriegt. Stiekem gaat het om een veel grotere, strategische kwestie: wat voor bank moet ABN Amro worden? De huidige CEO, Gerrit Zalm, heeft zich als een uitstekende crisismanager bewezen. Nu is het tijd voor verandering, zo luidt het algemene oordeel. Voor een toekomstvisie. 'Connect 2020', is de projectnaam.

Wat de ruim 22 duizend medewerkers in elk geval niet willen, is een uitvergrote versie van SNS Bank, binnenkort de Volksbank: een tot Nederland beperkte, risicoschuwe bank voor consumenten en het mkb. Het historierijke ABN Amro wil onverminderd toonaangevend zijn. Dat betekent onder meer dat de buitenlandse omzet moet toenemen tot een kwart van het totaal. En dat ABN Amro een rol van betekenis speelt als het gaat om aandelenemissies, fusies, overnames en andere 'sexy' zakenbankactiviteiten.

Dat is geen terugkeer naar het exorbitante tijdperk van Rijkman Groenink. De bank streeft tegenwoordig een 'gematigd risicoprofiel' na, zoals het in het jaarverslag heet. Expansie is mooi, maar met beleid. Het komt erop neer dat ABN Amro wil groeien in naburige landen - Duitsland, Frankrijk, België en Groot-Brittannië - en in sectoren waarin zij al thuis is. Zo is de omzet in energie, grondstoffen en transport sinds 2011 grofweg verdubbeld. Niet zonder trots ontving zij deze zomer van het prestigieuze tijdschrift Euromoney vier onderscheidingen. Daaronder één voor hoe ABN Amro uit de crisis is gekomen: 'best bank transformation'.

Op die koers wil de bank voortgaan. De storm ligt achter ons, meent zij. Nu is het zaak vaart te maken. De vraag is of ABN Amro een kapitein krijgt die dat zonnige toekomstbeeld deelt.

Gerrit Zalm. Beeld anp

PvdA wil leider met oog voor maatschappij

De raad van commissarissen van ABN Amro heeft weliswaar het voortouw bij het zoeken naar de opvolger van topman Gerrit Zalm, minister Dijsselbloem mag daar 'wezenlijke invloed' op uitoefenen. De minister van Financiën mag met 77 procent van de ABN Amro-aandelen in handen dwarsliggen bij elke benoeming van leden van de raad van bestuur van de bank. Dijsselbloem doet dat namens de belastingbetaler, die immers veel geld in de bank heeft zitten. En hij moet daar ook ruim de tijd voor krijgen. Dat is vastgelegd in de 'relationship agreement' tussen bank en staat.

Grenzen aan die invloed zijn niet gesteld, maar in de praktijk heeft Dijsselbloem een veto. De PvdA'er heeft bij herhaling gezegd dat de opvolger van Gerrit Zalm iemand, liefst een vrouw, moet zijn met tegelijk een 'maatschappelijke antenne' én commerciële ervaring, 'bijvoorbeeld bij een bank'. Politieke sensitiviteit vindt Dijsselbloem niet per se nodig. En oog voor wat er in de maatschappij leeft, geldt wat hem betreft 'voor iedereen in de sector'.

Hoewel hij formeel moet afwachten met welke kandidaten de raad van commissarissen komt, is Dijsselbloem naar verluidt zelf ook op zoek naar een opvolger voor Zalm. Een man of vrouw die ABN Amro eerder als een nutsbank dan 'gutsbank' ziet. Komt er een doorgewinterde bankier, zoals de bank zelf wil, dan is de geloofwaardigheid van Dijsselbloem in het geding. Hij maakte de voorbije jaren immers meermaals de kachel aan met bonusbeluste financiële topmannen die volgens Dijsselbloem niets van de crisis hebben geleerd.

Het vervroegde vertrek van Zalm komt Dijsselbloem en zijn partij goed uit. Er is met de verkiezingen in maart genoeg tijd om een electoraal punt te scoren door een topvrouw of -man te laten benoemen die niet lijkt op het clichébeeld dat de kiezer van bankiers heeft. PvdA-Kamerlid Henk Nijboer somt die profielschets moeiteloos op: 'Dienstbaar aan de samenleving, niet uit het old boys network, liefst een vrouw, geen kortetermijndenker en bankervaring is een pre.'

Nu, met een PvdA'er als beheerder van de ABN Amro-aandelen, kunnen we ons nog laten gelden, redeneren de sociaal-democraten. Ga je gang, zegt coalitiegenoot VVD. Het schrikbeeld van de PvdA is ING, zegt Nijboer. 'Daar vliegen duizenden mensen eruit, maar streven ze naar maximaal rendement voor de aandeelhouders. Dat is terug naar vroeger tijden. Dat willen we niet.'

Jeroen Dijsselbloem. Beeld anp

Wie zijn de grootste kanshebbers?

Kandidaten van de politiek

Wouter Bos
Een man die moeiteloos aan het gedroomde profiel voldoet dat Dijsselbloem in gedachten heeft, is zijn voorganger als minister van Financiën, Wouter Bos. Een partijgenoot bovendien. Met Bos volgt de ene oud-minister van Financiën de andere op. Voordat Bos de politiek in ging, werkte hij in het bedrijfsleven bij Shell - net als de bank ook zo'n bedrijf dat diepgeworteld is in de economische geschiedenis van Nederland. Maatschappelijke sensitiviteit is een gegeven voor de oud-partijleider van de PvdA en leidinggeven leerde Bos als staatssecretaris en minister van Financiën en nu als baas van het VUmc. Bancaire ervaring heeft Bos niet, wel heeft hij ervaring met banken: hij nationaliseerde ABN Amro in 2008.

Wouter Bos. Beeld anp

Pauline van der Meer Mohr
Twee zaken heeft Pauline van der Meer Mohr voor op Wouter Bos: ze is een vrouw en ze heeft bij banken gewerkt. Of de huidige 'niet-uitvoerende bestuurder' van de Britse bank HSBC gepolst is door Dijsselbloem en of ze überhaupt Zalm wil opvolgen, is niet bekend. Wel staat ze model voor het profiel dat politiek Den Haag tegenover dat van de bank plaatst.

Van der Meer Mohr (1960) was twee jaar personeelsbaas bij ABN Amro. Voordat ze naar HSBC ging, leidde ze de Erasmus Universiteit. Dat geldt in Den Haag als maatschappelijk betrokken, net als haar baantjes bij het Nederlands Dans Theater en het Concertgebouw. Haags krediet krijgt ze omdat ze al vroeg waarschuwde voor de bankenbonuscultuur.

Archiefbeeld van koning Willem-Alexander en Pauline van der Meer Mohr. Beeld anp

Kandidaten van de bank

Chris Vogelzang
Aanvankelijk getipt als grootste kanshebber. Vogelzang staat aan het hoofd van zowel de private als de retailtak van ABN Amro. Daarmee is de 53-jarige bedrijfseconoom hoofdverantwoordelijke voor 61 procent van de omzet van ABN Amro en het leeuwendeel van de winst. Begonnen bij Shell, werkt Vogelzang sinds 2000 bij ABN Amro. Sinds zeven jaar maakt hij deel uit van het bestuur. Maar wellicht heeft hij te vroeg gepiekt. De raad van commissarissen wil iemand van buiten, minister Dijsselbloem wenst een kandidaat met meer politieke voelsprieten.

Chris Vogelzang.

Joop Wijn
Ruime bancaire én politieke ervaring: Joop Wijn (47) kan in theorie het ideale compromis zijn. Het grote publiek kent de CDA'er als staatssecretaris van Financiën en minister van Economische Zaken. Maar Wijn begon zijn carrière in 1994 bij ABN Amro. Na vijf jaar in het kabinet, stapte hij over naar de Rabobank. Sinds 2009 werkt hij weer voor ABN Amro. Daar staat hij nu aan het hoofd van de zakenbank.

Archiefbeeld van Joop Wijn. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden