Wie runt straks de boerderij? Meeste boeren hebben geen opvolger

De meeste boeren en tuinders op leeftijd hebben geen bedrijfsopvolger klaarstaan. Dat meldt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) maandag op basis van voorlopige cijfers van de Landbouwtelling. Hierdoor zullen de komende tien jaar ruim vijftienduizend boerderijen verdwijnen, tenzij de bedrijfsopvolging op een andere manier wordt opgelost.

Een boer en zijn dochter verplaatsen hun schapen naar een ander stukje land. Beeld Najib Nafid

Er zijn in Nederland ruim 55 duizend landbouwbedrijven, waarvan ruim de helft in handen is van een 55-plusser. Van deze bedrijven hebben slechts tienduizend een bedrijfsopvolger, de rest nog niet, zo meldt het statistiekbureau.

Hoe groter het bedrijf, des te groter de kans op bedrijfsopvolging, maar ook de belangstelling voor het overnemen van grote bedrijven slinkt. Volgens het CBS is bij melkveebedrijven de animo om de leiding over te nemen het grootst en kunnen veel geitenbedrijven op grote belangstelling van een jongere generatie rekenen.

De schapenbedrijven staan er wat betreft de opvolging het slechtst voor, blijkt uit de CBS-cijfers. Voor slechts 18 procent van deze bedrijven staat een opvolger klaar. Voorzitter Jeljer Wynia van brancheorganisatie LTO Schapenhouderij verbaast zich niet over de magere statistiek: 'De marges zijn niet groot in onze sector. Wol is door de jaren heen alleen maar minder waard geworden en lamsvlees is duur omdat de dieren niet in stallen maar buiten worden gehouden.'

Ook aan zijn schapenbedrijf, al drie generaties in de familie, komt een einde als Wynia (60) stopt. Zijn 20-jarige zoon studeert bedrijfskunde en ziet er geen brood in om de zaak over te nemen. 'Schapenboer word je tegenwoordig alleen nog als je het echt wilt. Het rendement is erg laag en je moet veel uren maken om rond te komen. Dat is geen aantrekkelijk toekomstbeeld voor jongeren.'

Verschillen per provincie

Volgens het CBS bestaan er veel verschillen per provincie. Zo lopen in de noordelijke provincies door de bank genomen meer kandidaat-bedrijfsopvolgers rond dan in het zuiden van het land. Boeren in Utrecht, Zuid-Holland en Gelderland hebben de minste kans om de leiding over hun bedrijf aan iemand anders over te dragen of dat te verkopen.

Beeld anp

Melkproblemen

Ondanks het feit dat er nog relatief veel belangstelling is om melkveebedrijven over te nemen verwacht LTO Nederland dat circa 1.700 melkveehouders in 2017 zullen stoppen. Dat is maar liefst 10 procent van het totaal, terwijl in een normaal jaar 'slechts' 3 tot 5 procent stopt. Vooral boeren die onlangs fors hebben geïnvesteerd in stallen en veestapel, verkeren in zwaar weer.

Hun financiële problemen hebben te maken met het stelsel van fosfaatrechten waarmee het kabinet de fosfaatproductie door melkkoeien aan banden wil leggen.

Voor 2015 waren melkveehouders prima in staat om onder het zogeheten fosfaatplafond te blijven, het in Europa afgesproken plafond voor een milieuvervuilend bestanddeel van mest. Maar dat veranderde toen in april 2015 de Europese melkquota werden afgeschaft. Plots mochten de boeren zo veel melk produceren als zij wilden. Al in de aanloop naar de afschaffing van de melkquota kochten zij samen meer dan 150 duizend extra koeien.

Het gevolg was een aanzienlijke overschrijding van het fosfaatplafond, nog forser dan in 2014 al het geval was. Nederland loopt daardoor het gevaar zijn uitzonderingspositie binnen de Europese landbouw te verliezen, goed voor een bonus van zo'n 100 miljoen euro per jaar.

Dat de regering om die reden een paar maanden na de afschaffing van de melkquota een fosfaatstelsel zou afkondigen waardoor iedere melkveehouder straks een deel van zijn koeien van de hand moet doen, hadden zij helemaal niet verwacht. Inmiddels dreigt voor 300 melkveehouders een faillissement.

Beeld anp

Zuivelakkoord

Staatssecretaris Martijn van Dam van Landbouw heeft met de zuivelsector een akkoord bereikt over het verminderen van het aantal koeien met zo'n 200 duizend. Boeren krijgen een premie per afgestoten koe. Van Dam en de sector trekken ieder 25 miljoen euro uit voor het plan. Doel is de fosfaatproductie door melkkoeien fors te verlagen. Of het genoeg is om de productie over 2017 voldoende terug te dringen, zal pas achteraf blijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden