Wie redt 'weesbootjes' van zeemansgraf?

Nederland telt naar schatting 25 duizend afgeschreven plezierboten, waarvan de tank kan gaan lekken en de afbladderende verf het water kan vervuilen. Recycling komt moeilijk op gang.

Beeld Han Hoogerbrugge


Groene uitslag op de romp, vogelpoep op de kajuit en in de kuip een laagje water. Het heeft altijd iets mistroostigs: afgedankte zeilschepen en plezierjachten die na jaren van waterplezier door de eigenaar aan hun lot worden overgelaten. Weer en water vreten het verweesde bootje net zo lang aan tot het op een dag volloopt met water en naar de bodem zakt, een zeemansgraf tegemoet.

Dit trieste lot is niet uitzonderlijk. Nederland telt naar schatting 25 duizend afgeschreven plezierbootjes. 'En dat is een ruwe schatting', zegt Bram van der Pijll, eigenaar van bootjessloperij Het Harpje in Bovenkarspel, Noord-Holland. 'Het zouden er best twee keer zoveel kunnen zijn.' In de schatting, gemaakt door brancheorganisatie Nederlandse Jachtbouw Industrie (NJI), zijn alleen plezierjachten van 5 meter en langer meegerekend. Volgelopen kano's, wrakhouten roeiboten en kleine zeilbootjes zijn er niet in opgenomen. Van der Pijll: 'Daar liggen grachten vol mee.'

Botenkerkhof


Nederlandse wateroevers en havens transformeren langzamerhand in een botenkerkhof. En dat is behalve onprettig voor het oog, ook slecht voor het milieu. De vaak nog halfvolle brandstoftank van een motorbootje kan bijvoorbeeld gaan lekken, waardoor benzine of diesel het water in sijpelt. Afbladderende verf vervuilt het water, kunststof brokkelt af en wordt door vissen aangezien voor voedsel. In sommige oude bootjes zit bovendien nog asbest. Een oplossing voor dit probleem is er nog niet. In tegenstelling tot afgedankte auto's en huishoudelijke apparaten is er voor oude plezierscheepjes nog geen recycleketen, met een verwijderingsbijdrage en inleverpunten.

Maar hoe komen we eigenlijk aan al die weesbootjes? Allereerst is de populatie bootbezitters behoorlijk vergrijsd. Uit een donderdag verschenen brancherapport van de Rabobank blijkt dat ruim de helft van de botenbezitters ouder is dan zestig jaar. Dat is een probleem, aangezien watersport meer van het lichaam vraagt dan een sport als golf. De Rabobank verwacht dan ook dat 'een aanzienlijk deel' van deze oudere bootbezitters de komende tijd zijn boot van de hand wil doen. Tegelijkertijd zijn jongeren minder geneigd een boot te kopen. Volgens de Rabobank omdat jonge consumenten zich liever niet binden aan luxe recreatiegoederen als een plezierjacht. Ze willen wel een bootje huren of delen, maar hoeven er niet zo nodig zelf een te hebben.

Oude liefde roest weg


'Het aanbod van tweedehandsbootjes is erg groot', zegt Gerwin Klok, branchemanager van de NJI. 'En de vraag te klein.' De bootbezitters komen daardoor moeilijk van hun eigendom af. De prijs keldert, zelfs als het scheepje gratis van de hand wordt gedaan is er in sommige gevallen nauwelijks interesse. Daar komt bij dat de vloot zelf ook vergrijst. Bijna de helft van de Nederlandse kajuitjachten is ouder dan 34 jaar. Deze boten zijn aan het einde van hun levensduur. Volgens het rapport van de Rabobank is de verhouding tussen de waarde van het vaartuig en onderhoudskosten en liggelden hierdoor 'zoek'. Steeds meer booteigenaren kiezen er daarom voor om hun oude liefde langzaam weg te laten roesten.

Omdat Nederland geen registratieplicht voor plezierjachten kent, valt vaak niet te achterhalen van wie het scheepswrak is. Lokale overheden en jachthavens draaien voor de verwijderkosten op. De laatste jaren ontstaan wel mondjesmaat bedrijfjes die de oude bootjes vakkundig uit elkaar halen en voor zover mogelijk oude materialen hergebruiken. Zo richtte Hans van Smoorenburg in mei Jacht Recycling op. 'Vaak moeten we eerst een grote hoeveelheid vervuild water uit het bootje pompen.' Daarna wordt het wrak aan de kant gehaald en ontmanteld. 'De meeste materiaalsoorten, zoals hout en metaal, gaan terug als grondstof de keten in', zegt Van Smoorenburg. Voor de vezelversterkte polyester, waaruit veel bootjes grotendeels bestaan, is nog geen oplossing. 'Het is wel recyclebaar, maar dat is nog niet financieel interessant', zegt bootjessloper Van der Pijll.

Recyclen is prijzig

Want een oude boot laten recyclen is op zichzelf al prijzig genoeg. Jacht Recycling vraagt 250 tot 300 euro per duizend kilo boot. 'Een gemiddeld scheepje is 3.000 kilo, maar voor een groot schip kunnen de kosten oplopen tot 5.000 euro', zegt Van Smoorenburg. Bootbezitters die om financiële redenen van hun boot af moeten zullen niet geneigd zijn om daar duizenden euro's voor op te hoesten.

Voor wie krap bij zak zit maar wel milieuvriendelijk van zijn oude scheepje af wilt, zijn er overigens wel andere oplossingen. Zo bouwen de mannen van het in 2011 opgerichte Bootbank oude sloepjes om tot, het laat zich raden, een bank. Bootjes van maximaal 6 meter lang kunnen bij hun werkplaats in Amsterdam-Noord op afspraak worden ingeleverd. Daar wordt de sloep doormidden gezaagd, op pootjes gezet en krijgen beide helften een zitgedeelte in de romp. Die bankjes kosten tussen de 1.000 en 2.000 euro per stuk en zijn al te vinden in Amsterdamse horecagelegenheden. Volgens initiatiefnemer Daan Dijkstra zijn er ook mensen die zo gehecht zijn aan hun oude schuit dat ze de bankjes zelf terugkopen.

Ook voor de stram geworden zeezeiler die wel graag doorvaart is er een oplossing. 'Je ziet wel mensen die hun kajuitzeiljacht gedeeltelijk ontmantelen en er dan als motorboot mee verder varen', zegt Van der Pijll. En wie dat allemaal te gecompliceerd is, moet nog even doorvaren en geduld hebben. Brancheorganisatie NJI hoopt de komende jaren een netwerk van regionale inleverpunten voor oude boten op te zetten, waar iedereen zijn scheepje makkelijk en milieuvriendelijk kwijt kan. Tegen een financiële bijdrage, dat wel.

Vragen over milieuvriendelijk gedrag of tips voor deze rubriek?
Mail naar groen@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.