Wie nu een hypotheek kan omzetten moet zich Warren Buffett wanen

De kwestie

Foto de Volkskrant

'Niets is zeker in deze wereld, behalve de dood en de belastingen', zo luidt een uitspraak die wordt toegeschreven aan de Amerikaanse staatsman Benjamin Franklin.

Maar ook dat is in 2047 niet meer zeker. Misschien heeft de mensheid zichzelf tegen die tijd vernietigd, zoals Stephen Hawking vreest. Misschien zijn mensen onsterfelijk of leeft een kwart van de aardbewoners onder Elon Musk op Mars. De aarde kan in zoveel staatjes zijn gefragmenteerd dat er altijd een belastingparadijs om de hoek is te vinden.

De enige nieuwe zekerheid voor 2047 is dat de hypotheekrente minder dan 3 procent kan zijn. Dinsdag daalde de rente voor een hypotheek van dertig jaar naar een bizar lage 2,99 procent. Dat is lager dan de twintigjaarsrente in 2016, de tienjaarsrente in 2015, de vijfjaarsrente in 2014 en de variabele rente begin 2012. En het is een schijntje van de 13,4 procent rente die kopers in september 1981 betaalden voor een annuïteitenhypotheek.

Wie nu een hypotheek kan omzetten, moet zich Warren Buffett wanen. Dat betekent niet dat de rente niet verder omlaag kan. De kans daarop is 50 procent, even groot als dat de rente stijgt. In 2012 wist topman Erik Staal van woningcorporatie Vestia zeker dat de rente niet verder kon dalen, waarop hij een miljardengok nam die, bij een goede uitkomst, van hem een grotere nationale held had gemaakt dan Arjen Robben. De rente ging echter verder omlaag en Vestia ging ten onder.

Maar van 2,99 procent moet Rutte's 'gewone, normale Nederlander' toch huiverig worden. Het lijkt een potentiële tijdbom.

Banken trekken nu eenmaal geld aan voor een heel korte termijn (spaargelden die elk moment kunnen worden opgenomen) en zetten dat uit voor een langere tijd (hypotheken, bedrijfskredieten). Als de spaarrente hoger wordt dan de hypotheekrente, ontstaat er een mismatch die uiteindelijk de bank de kop kost.

Nu krijgen spaarders hooguit 0,1 procent op hun rekening, zodat banken een veilige marge hebben om hun kosten terug te verdienen (plus een leuk winstje) en het risico af te dekken dat klanten in gebreke blijven. Maar het zou totaal fout aflopen als op spaarrekeningen in 2031 13,4 procent moet worden vergoed en op uitstaande hypotheken maar 2,99 procent wordt geïnd.

Banken moeten dat risico afdekken door renteswaps of andere derivatenconstructies af te sluiten. Hierbij dragen ze het risico over aan verzekeraars en pensioenfondsen (partijen die zelf ook steeds actiever worden op de hypotheekmarkt), die honderden miljarden spaargeld in kas hebben dat niet stante pede kan worden opgevraagd.

Zij zijn de eigenlijke verstrekkers van de hypotheken. Of: de hypotheken tot 2047 die nu met 2,99 procent worden verstrekt, zijn de pensioengelden van wat Rutte de 'gewone, normale' Nederlander noemt.

Het is geen tijdbom, wel een stinkbom.

Reageren? p.dewaard@volkskrant.nl