Wet werk en zekerheid: gevaren en kansen

Uitzendkrachten verliezen nu al hun baan omdat werkgevers ze anders vanaf 1 juli bij vertrek een ontslagvergoeding moeten meegeven. Er zitten meer gevaren aan de nieuwe Wet werk en zekerheid. Of nieuwe kansen, zullen sommige werkgevers denken.

Een vrouw bekijkt vacatures. Beeld anp
Een vrouw bekijkt vacatures.Beeld anp

Goedkoper op straat

De ontslagvergoeding, transitievergoeding volgens de nieuwe wet, gaat per 1 juli omlaag, zodat het voor werkgevers goedkoper is om na die datum personeel te ontslaan. En dus is het druk bij de specialisten arbeidsrecht.

Als er een ontslaggolf ontstaat, komt die in tweeën. Bedrijven die willen reorganiseren kunnen dat beter voor 1 juli doen en zijn daar nu zeker mee bezig, zegt Pascal Besselink, arbeidsrechtjurist bij juridisch dienstverlener DAS. Ontslag kan nu namelijk nog via het UWV. Dat kost tijd, maar geldt sinds jaar en dag als de gratis route omdat werknemers dan geen ontslagvergoeding meekrijgen.

Na 1 juli is het goedkoper voor bedrijven die af willen van een niet-functionerende oudere werknemer met een lang dienstverband. Ze moeten dan weliswaar hun portemonnee trekken, maar de zak geld die de kantonrechters nog weleens wilden meegeven is gekrompen tot een zakje van maximaal 75 duizend euro of een jaarsalaris. Ter vergelijking: werkenden bouwen per jaar eenderde maandsalaris aan vergoeding op. Na tien jaar wordt dat een half maandsalaris. Dat liep onder de oude regeling op tot twee maandsalarissen per jaar voor oudere werknemers.

Tientallen bedrijven wachten het goedkopere ontslag af, bevestigt Besselink, mede gebaseerd op wat hij van collega's bij andere juridische dienstverleners hoort. 'Het is overigens een misverstand te denken dat het ontslag makkelijker wordt. Een werkgever moet een goed dossier hebben opgebouwd. Anders krijgt hij van de rechter geen toestemming iemand te ontslaan. Of hij moet alsnog extra in de buidel tasten als hij van iemand af wil.'

De nieuwe draaideur

Door bedrijven te dwingen flexwerkers sneller een vast contract te bieden, dreigen diverse flexwerkers juist sneller op straat te komen staan. Nu komen ze na drie contracten in drie jaar in aanmerking voor een vast contract, vanaf 1 juli kunnen ze na twee contracten in twee jaar al aanspraak maken op een vaste baan. Deze keten van contracten mocht worden onderbroken door een pauze van drie maanden.

Om te voorkomen dat flexkrachten met zo'n korte onderbreking in een carrousel van onzekere banen blijven ronddraaien wordt die pauze verlengd naar zes maanden. Een kleine groep flexwerkers krijgt daardoor sneller een vaste baan, verwacht Pieter Gautier, hoogleraar arbeidseconomie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. 'Bedrijven die mensen een vaste baan willen bieden, zullen dat ook al na twee jaar zeker doen. Maar bedrijven hebben verschillende voorkeuren. Bij werkgevers die voor flexibel personeel kiezen, betekent het dat flexkrachten straks een jaar eerder werkloos worden. Een vrije grote groep, veelal laaggeschoolden, blijft langer werkloos als de economische omstandigheden niet veranderen.'

Niet flex moet duurder, maar vast moet minder vast, stelt Gautier. Hij vindt dat minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid met zijn wet een denkfout heeft gemaakt. 'Het is goed bedoeld, maar ik snap zijn verbazing niet over wat er nu met de uitzendkrachten gebeurt. Werkgevers kiezen eerder voor vast als dat aantrekkelijker wordt gemaakt. Als je flex kostbaarder maakt, raken mensen eerder werkloos, zoals met de uitzendkrachten gebeurt.'

De vrijheid, blijheid van de (schijn)- zelfstandige

Voor werkgevers die echt onder de nieuwe wet uit willen, biedt de zzp'er uitkomst. 'Kijk naar de schijnzelfstandigen die post en pakketten bezorgen', zegt Dekker. Op papier zijn ze ondernemer, maar ze werken doorgaans voor hun oude werkgever die tot in detail bepaalt hoe en in welke volgorde de post moet worden bezorgd.

Dekker: 'Ook hier geldt: als niemand naar de rechter stapt, gaan deze werkgevers gewoon hun gang. Ik ben geschrokken van de brutaliteit en kortzichtigheid waarmee een bedrijf als ING uitzendkrachten eruit zet. Op spreadsheets de kosten berekenen, maar kijken naar de baten: ho maar. Als een bedrijf zo redeneert, kan het beter afscheid nemen van al het personeel, want dan hebben ze helemaal geen kosten. Het is natuurlijk een extreem voorbeeld, maar dan zou eens duidelijk worden wat arbeid bedrijven oplevert.

Asscher is naïef, hoor je nu overal. Maar ben je dat als je ervan uitgaat dat werkgevers de gemaakte afspraken nakomen en je beiden achter het idee zegt te staan om flexwerkers meer zekerheden te geven?'

Van nul uur per week naar 25 uur per jaar

In bijvoorbeeld de horeca lopen payrollers met een nulurencontract nog altijd teleurgesteld rond. Maar in de zorg hebben werknemers meer perspectief gekregen: het veel gebruikte nulurencontract mag sinds dit jaar niet meer. En werkgevers houden zich daaraan. Sterker nog, al in 2013 kregen zorgmedewerkers grotere contracten, al zijn er ook hier werkgevers die het niet kunnen laten de grenzen van de wet op te zoeken. Geen uitzondering: medewerkers met een contract voor 2 tot 3 uur per maand, of 25 uur per jaar.

De bedoeling van Asscher is dat een medewerker een contract krijgt voor het gemiddelde aantal uren dat hij, in de zorg doorgaans een zij, werkt, en zo een zeker bestaan kan opbouwen. 'Werknemers zullen hier zelf moeten opkomen voor hun rechten', zegt arbeidseconoom Ronald Dekker van de Universiteit van Tilburg. 'Het is laakbaar wat deze werkgevers doen. Maar ze komen ermee weg omdat zorgmedewerkers altijd het belang van hun patiënten of cliënten voor laten gaan en niet in verzet komen. Dat is met zulke contracten ook moeilijk. Als je lastig bent, krijg je geen werk meer.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden