'Wet bijstand lokt fraude uit'

Bijstandsfraude gaat meer lonen als een wetsvoorstel van staatssecretaris De Krom (Sociale Zaken) wordt aangenomen, zeggen sociaal rechercheurs. Minder sjoemelaars met een uitkering worden dan strafrechtelijk vervolgd. Ze krijgen in plaats daarvan hoge boetes opgelegd. Maar dat biedt volgens de rechercheurs geen soelaas, omdat bijstandsfraudeurs de boetes zelden kunnen betalen.

Paul de Krom Beeld ANP

Henk van Deún, voorzitter van de stichting Landelijk Contact Sociaal Rechercheurs, heeft De Krom hierover een brandbrief gestuurd.

Geen soelaas
Volgens de nieuwe wet hoeven gemeenten per 1 januari pas bij fraude boven de 50 duizend euro aangifte te doen. Nu ligt de grens bij 10 duizend euro. De hogere boetes die De Krom fraudeurs wil opleggen, bieden volgens Van Deún geen soelaas, omdat bijstandsfraudeurs die meestal niet kunnen betalen.

De Krom heeft in maart de nieuwe handhavingswetgeving naar de Tweede Kamer gestuurd, waarmee onder meer bijstandsfraude strenger moet worden aangepakt. Wie wordt betrapt op fraude moet niet alleen terugbetalen, maar krijgt ook een boete die net zo hoog is als het onterecht ontvangen bedrag.

De demissionaire staatssecretaris erkent in een antwoord aan Van Deún dat er met de nieuwe wet minder verdachten van bijstandsfraude voor de rechter zullen komen. Dat is, schrijft De Krom, 'een logisch gevolg' van de verhoging van de aangiftegrens. Het toepassen van strafrecht kan volgens de staatssecretaris een belemmering vormen voor werklozen om weer aan werk te komen. Een boete is in de meeste gevallen de beste manier om fraudeurs snel en doeltreffend aan te pakken, aldus De Krom.

Het aantal sociaal rechercheurs is de laatste jaren meer dan gehalveerd van 700 naar 300. Volgens Van Deún zal de controle op personen die al langer in de bijstand zitten verder afnemen. 'Als de pakkans daalt, wordt de verleiding om foute dingen te doen voor een bijstandsontvanger groter.'

Lonender
De vier grote steden beklemtonen dat ze juist strenger controleren op bijstandsfraude, vooral bij de aanvraag van uitkeringen. Dit omdat het lonender is misbruik vooraf te voorkomen. De Haagse wethouder Henk Kool (Sociale Zaken, PvdA): 'We lichten iemand helemaal door bij de aanvraag van een uitkering. Van die strengheid gaat een waarschuwende werking uit. Maar we blijven ook daarna controleren. Vorig jaar zijn in Den Haag 380 uitkeringen vanwege fraude beëindigd.'

Het blijkt voor gemeenten lastig om het geld terug te vorderen van bijstandsfraudeurs. Die kunnen slechts een klein bedrag per maand terugbetalen. Veel gemeenten schelden het resterende bedrag kwijt nadat fraudeurs vijf of tien jaar hebben terugbetaald. Een deel van de fraudeurs blijkt met de noorderzon vertrokken. Amsterdam heeft de afgelopen jaren geïnvesteerd in het opsporen van deze fraudeurs, met name via de sociale media. Het aantal met het stempel 'Vertrokken Onbekend Waarheen' is teruggebracht van 2.000 tot 800. Toch staat bij de vier grote steden nog een bedrag van ruim 200 miljoen euro aan fraudegeld open.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.