Werknemerskapitalisme

DE ruim 20 duizend werknemers van Aegon hebben mooie weken achter de rug. De beurskoers is stevig opgelopen, met tientjes tegelijk....

GIJS HERDERSCHEE

De regeling is zo oud als Aegon, 15 jaar. 'De regeling is geïntroduceerd bij de fusie van Ago en Ennia tot Aegon. Zo kon het culturele verschil tussen de beursgenoteerde onderneming en de onderlinge worden overbrugd', zegt Jaap Peters. Hij was bestuursvoorzitter van Aegon en is er nog steeds commissaris. Donderdag sprak hij als pleitbezorger van optie- en aandelen voor werknemers in Madurodam op de conferentie Participatie in de polder.

'We vergroten zo de betrokkenheid bij het bedrijf', was de tweede en algemene drijfveer die Peters noemt voor de Aegonregeling. 'Het bestuur gaat regelmatig het bedrijf in om de strategie uit te leggen, de gang van zaken door te nemen met de mensen die zelf donders goed weten hoe het gaat.'

Toch moet Peters wat van het hart. 'Wij wilden indertijd in de regeling vastleggen dat ze drie jaar moesten worden vastgehouden. Dat mocht pertinent niet van de fiscus. Ze moesten elk moment uitgeoefend kunnen worden. Intern hebben we de regel informeel wel gehanteerd. Nu komt de politiek met die eis.'

'De politiek' krijgt meer verwijten. Willem Middelburg, directeur van automatiseringsbedrijf van de overheid Roccade hekelt de zuinigheid van de overheid. 'Wij willen graag een aandelenregeling voor de werknemers. Dat kost geld, zeker nu het kabinet Roccade wil verkopen. Maar nu mis ik een concurrentiemiddel op de arbeidsmarkt.'

Vooral bij automatiseringsbedrijven zijn optie- en aandelenregelingen populair. Van de beursgenoteerde bedrijven heeft de helft van de automatiseringsbedrijven - vijf van de negen - een participatieregeling voor alle werknemers. Bij de industriële bedrijven is het aantal het laagst. Alleen Smit Trafo heeft er een .

Als het aan het Nederlands Participatie Instituut ligt, hebben de 'participatieregelingen' de toekomst. Op de golven van het volkskapitalisme en de massale belangstelling voor opties en aandelen organiseerde de onafhankelkijke denktank het congres.

Het NPI wil aandelenregelingen voor alle werknemers. 'Er is meer dan de top. De regelingen moeten niet alleen gelden voor de bedrijfsleiding. Er is ook meer onder de zon dan opties. Die zijn er om te cashen. Dat levert geen blijvende betrokkenheid op. Aandelen wel. En er is meer dan de beurs. Participatie kan bij vrijwel alle bedrijven', zegt NPI-directeur Mark van Beusekom.

Het NPI wil een fiscale stimulans voor werknemersaandelen. Het liefst een nieuwe regeling, al kan ook de spaarloonregeling gebruikt worden. 'Maar daarvoor hebben mensen al vaak een bestemming zoals de vut of pensioen', zegt Van Beusekom.

Paul van der Heijden, hoogleraar arbeidsrecht en voorzitter van het NPI, benadrukt de nieuwe arbeidsverhoudingen die werknemersparticipatie opleveren. 'Het is de derde stap in een proces. Twintig jaar geleden werd de ondernemingsraad geïntroduceerd ondanks werkgeversprotesten. Nu is de OR volledig geaccepteerd. Daarna kregen we de zelfsturende teams van groepjes werknemers. Nu komt de werknemersparticipatie opzetten.'

Traditionele bezwaren van de vakbeweging wuiven Van der Heijden en Van Beusekom weg. De werknemer zou teveel afhankelijk worden van het bedrijf. Het risico van aandelenbezit zou te groot zijn. En in tijden van crisis in het bedrijf is de keus tussen rendement en werk een duivels dilemma. 'Niemand moet al zijn geld op één paard zetten. En ook de ondernemingsraad staat regelmatig voor het dilemma tussen saneren of voortmodderen.'

Werknemersaandelen kunnen ook een oplossing bieden bij de opvolgingsproblemen in familiebedrijven. Nu stopt een generatie werkgevers die een bedrijf hebben opgebouwd. Verkopen of doorgeven aan zoon of dochter lijkt de keus. Voedselgroothandel Sligro koos in 1989 voor een beursgang met een optieregeling voor de werknemers. Die regeling is later omgezet in een aandelenregeling. Sligro-directeur Abel Slippens ziet alleen maar voordelen. 'De betrokkenheid bij het bedrijf is enorm groot. Het werkt ook als collegialiseringsmiddel. Na overnames krijgen alle nieuwe werknemers een aandeel. Dat werkt perfect.'

Kritische noten werden op de conferentie niet gekraakt. Er waren alleen predikers van het werknemerskapitalisme.

Gijs Herderschêe

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden