Werknemers laat je horen, juist bij een faillissement

Een faillissement lijkt een zaak voor bewindvoerder, bestuurder en opkoper. Maar ook nu gelden de medezeggenschapsregels. De SER wil meer aandacht voor de werknemer.

Beeld Claudie de Cleen

Bij V&D kunnen ze erover meepraten. In goede tijden mogen werknemers over van alles en nog wat hun zegje doen. Zodra een onderneming in een faillissement terechtkomt, gaat ook meteen de medezeggenschap op de schop.

Curatoren, bestuurders en mogelijke kopers besluiten over de hoofden van het personeel heen over de toekomst van het bedrijf. Of er doorstart komt, voor wie dan nog werk is en onder welke voorwaarden, werknemers moeten het maar afwachten. Zo gaat het nu eenmaal bij een faillietverklaring, is het idee.

'Ook bij een faillissement gelden de medezeggenschapsregels. Alleen lijkt iedereen dit te vergeten', zegt Evert Verhulp, kroonlid van de Sociaal-Economische Raad en voorzitter van de Commissie Bevordering Medezeggenschap van de SER. De raad komt met een aantal praktische voorstellen om bestuurders, curatoren, rechters en werknemers bewuster te maken van de medezeggenschapsrechten tijdens surseance en faillissement. Nu nemen die vaak klakkeloos aan dat inspraak van de baan is zodra een bedrijf in financiële nood belandt.

Evert Verhulp

Bestuurders willen tot het laatste moment vechten voor hun bedrijf en 'zijn dan soms blind, ze blijven ontkennen dat het vijf voor twaalf is', zegt Verhulp. Bij de noodgrepen die ze uithalen vergeten ze het personeel te betrekken.

Andere directeuren en grootaandeelhouders sluiten werknemers bewust uit. Zo behield kinderdagverblijfketen Estro twee jaar geleden bij de doorstart min of meer dezelfde investeerders. De bestuurders gebruikten het faillissement als middel om personeel te dumpen, luidde het verwijt van de bonden.

De curator verzaakt omdat hij vreest dat het inwinnen van advies bij de ondernemingsraad een doorstart vertraagt. De OR verkeert bij een faillissement 'in shock', zegt Verhulp, waardoor de werknemers vergeten van hun rechten gebruikt te maken. Wat zijn de rechten en wat moet er anders?

1. Beter melden van het faillissement

Voor werknemers van V&D waren de problemen geen geheim. Toch kwam het faillissement als verassing. Werkgevers hoeven de faillissementsaanvraag niet voor advies voor te leggen aan de ondernemingsraad. De SER wil daarom dat er voortaan een kopie van de aanvraag naar de ondernemingsraad wordt gestuurd.

Een rechter kan dan op het aanvraagformulier checken of dit ook is gedaan. Verzuimt de aanvrager dan kan dat voor de curator aanleiding zijn met de OR te gaan praten. 'Een signaal dat een bestuurder mogelijk vals spel speelt', zegt Verhulp.

Voor de ondernemingsraad is het vooral zaak in de maanden vooraf een faillissement alert te zijn. Normaal gesproken komt zoiets nooit helemaal onverwacht. De werkgever heeft namelijk de plicht in maandelijkse of tweemaandelijkse vergaderingen werknemers op de hoogte te stellen van de financiële toestand en andere belangrijke ontwikkelingen.

2. Adviesrecht bij verkoop of sluiting onderdelen beter benutten

In rustige tijden moeten werkgevers hun personeel altijd advies vragen wanneer ze een bedrijfsonderdeel verkopen, een reorganisatie uitvoeren of een vestiging willen sluiten. Dit recht geldt ook bij een faillissement, omdat de curator 'de opvolger' van de ondernemer is. Hij is daarom het aanspreekpunt.

Strikt genomen moet de bewindvoerder zijn besluiten bij een doorstart voorleggen aan het personeel. In de praktijk gebeurt dit zelden, want in geval van een negatief advies is de curator verplicht de verkoop een maand uit te stellen. Ook kan de raad in beroep gaan, wat de boel vertraagt. De curator wil juist snel handelen, soms in een in aantal uren of dagen.

Bij de V&D heeft de OR op eigen initiatief een brief naar de curator gestuurd waarin de raad zich verzette tegen terugverkoop aan de Amerikaanse private equity-partij Sun Capital te zijn. Of de curatoren naar deze wens hebben geluisterd, zal deze week duidelijk worden.

Een probleem is dat het heel moeilijk is om de curator sancties op te leggen indien het personeel wordt negeren, zegt Verhulp. Dit komt omdat de curator een bijzondere positie heeft met een ruim mandaat vanwege de noodsituatie.

Kortere adviestermijnen kunnen curatoren mogelijk aansporen advies in te winnen, zegt de SER. De regering moet dit gaan onderzoeken.

3. Harder vechten voor arbeidsvoorwaarden

Een werkgever moet altijd instemming vragen indien hij wil morrelen aan de werktijden, de personeelsregels, regelingen voor ziekteverzuim en andere arbeidsvoorwaarden. Bij een faillissement kan de curator het personeel zonder inspraak de wacht aanzeggen.

Het UWV betaalt vervolgens zes weken het loon door. Wel verdwijnen de arbeidsvoorwaarden als sneeuw voor de zon. Bij een doorstart kan de nieuwe eigenaar zelf bepalen wie er in dienst komen en tegen welke salarissen en privileges.

Niemand belet de curator om voor het personeel goede voorwaarden te bedingen bij nieuwe kopers. Denk daarbij aan het aantal banen dat behouden blijft. De SER wil dat opleidingsinstituten curatoren daar op attent maken.

'Een goed plan', zegt Flip Schreurs, zelf bewindvoerder en bestuurslid van de curatorenvereniging Insolad. Minder praktisch wordt het wanneer werknemer altijd in iedere situatie advies en bezwaar opeisen.

Een curator moet met de OR overleggen, maar vooral gebruiken als spreekbuis voor nieuws rond het faillissement. Scheurs: 'Het is vaak hectisch. Dan heb je zelf geen tijd op de zeepkist te gaan staan.'


Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden