Wereldbank hekelt bedilzieke overheid

Wie als directeur niet van onderhandelen met de overheid houdt, moet geen baan zoeken of bedrijf opzetten in de voormalige Sovjet-Unie....

GEERT-JAN BOGAERTS

Van onze verslaggever

Geert-Jan Bogaerts

AMSTERDAM

Ter vergelijking: in de landen van de OESO, waarin de rijke naties van de wereld zich hebben verzameld, heeft slechts 10 procent van de managers zo veel te lijden onder het fenomeen van de bemoeizuchtige overheid.

Een ander voorbeeld: Cali, Colombia, staat bekend als het centrum van de cocainehandel en dus als een criminele stad. In 1992 had de bevolking genoeg van de straatmoorden en de onveiligheid. Zij koos een burgemeester die de misdaadbestrijding tot prioriteit nummer een had verheven. Zijn programma 'voor de ontwikkeling van veiligheid en vrede' sloeg niet meteen aan. In 1995 vond in Cali nog een record aantal moorden plaats: 120 per 100 duizend inwoners. Maar het beleid van de inmiddels niet meer zo nieuwe burgemeester werd consistent uitgevoerd. Sinds 1995 gaat het de politie goed en de misdaad slecht.

De conclusies die hieruit getrokken kunnen worden: een stevige staat die weet wat zijn taken zijn en daar ook op is berekend, is een noodzakelijke voorwaarde voor economische groei. Dat denkt ten minste de Wereldbank.

De rol van de overheid staat volop ter discussie, zo meent deze instelling, de grootste ontwikkelingsorganisatie ter wereld. Het nieuwste World Development Report, getiteld The State in a changing world, beschrijft de beperkingen en mogelijkheden van een staat nieuwe stijl. Zo'n overheid, zo meent de Wereldbank, hanteert niet de roeispanen maar het roer, ofwel: 'De staat is cruciaal voor economische en sociale ontwikkeling, niet als directe acteur in het economische spel maar als een partner, een aanjager en een aanbieder'.

Dat is cryptische taal voor een simpel gegeven: de overheid moet niet proberen om zelf economische groei te bewerkstelligen door goederen en diensten te produceren die ook door de private sector kunnen worden geleverd. De staat moet het tot zijn belangrijkste taak rekenen om de voorwaarden te scheppen waarin de private sector goed kan functioneren.

Elke staat, zo doceren de auteurs van het invloedrijkste ontwikkelingsrapport van het jaar, moet vijf taken tot zijn basispakket rekenen. 'Zet je prioriteiten in de juiste volgorde', beveelt de Wereldbank aan. Nummer een moet zijn dat er een functionerend juridisch systeem is. Zonder rechtszekerheid kan geen economie draaien.

Verder dienen overheden te zorgen voor een consistent beleid, dat niet mag discrimineren ten opzichte van bepaalde bevolkingsgroepen. Daaronder valt onder meer ook een consistent economisch beleid, dat moet leiden tot een stabiele economische ontwikkeling.

Daarenboven dient de staat goed voor zijn burgers te zorgen: de kwetsbaren (zieken, ouderen en baby's) dienen beschermd te worden, evenals overigens het milieu. Ten slotte dient de overheid zorg te dragen voor de instandhouding van een minimum aan sociale dienstverlening en de infrastructuur.

'Te vaak leidt beleid ertoe dat financiële middelen niet naar de mensen toegaan die dat het meeste nodig hebben. De politieke invloed van sommige sectoren kan betekenend dat overheden vele malen meer uitgeven aan universitair onderwijs voor studenten uit de midden- en hogere klassen dan aan basisonderwijs voor de meerderheid en beurzen voor de armen', schrijft de Wereldbank.

Als de overheid zijn prioriteiten op een rijtje heeft, dan heeft zij nog maar de eerste stap gezet. De tweede stap is net zo belangrijk: staatsinstellingen dienen berekend te zijn op hun taak. In sommige landen, zoals recentelijk in Somalië en Liberia het geval was, zijn deze instellingen geheel verdwenen, wat leidt tot wetteloosheid, anarchie en het recht van de sterkste op straat.

De Wereldbank wijst op een merkwaardig fenomeen: vaak zijn centrale banken de best functionerende instituten binnen een overheid die verder van incompetentie en corruptie aan elkaar hangt. Volgens de Wereldbank heeft dat te maken met de recrutering en beloning van functionarissen. Recrutering en promotie moeten gebaseerd zijn op competentie en prestatie, niet op vriendjespolitiek. De beloning dient in ieder geval zo hoog te zijn dat het aannemen van steekpenningen onaantrekkelijk wordt.

Met een loonsverhoging alleen echter zal een corrupte ambtenaar niet meteen zuiver op de graat worden. Er zullen ook effectieve wetten ontworpen moeten worden om corruptie te bestrijden.

Staatsinstellingen kunnen ook effectiever gemaakt worden door ze te onderwerpen aan de wetten van de markt. Monopolies worden zelden geroemd om de kwaliteit van hun dienstverlening. Naarmate er meer concurrentie is en burgers en bedrijven meer zeggenschap krijgen over de staat, zullen zijn instituten beter functioneren, denkt de Wereldbank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden