Wegzakken economie VS raakt ook Nederland

De plannen van het kabinet zijn gebaseerd op een economische groei van 9 procent. Minister Zalm vertrouwt op zijn behoedzame wijze van begroten....

Van onze Haagse redactie

DEN HAAG

'Als het strijkje op de Titanic.' Stug doorspelen terwijl het onzinkbaar geachte schip gestaag in de diepte verdwijnt. De vergelijking werd vorige week gemaakt door B. van der Vlies, fractievoorzitter van de SGP in de Tweede Kamer. Zij was bedoeld voor het kabinet, dat blijft geloven dat de economie ook volgend jaar zal doorgroeien, terwijl in de rest van de wereld de reddingssloepen worden gestreken.

Was de crisis tot nog toe vooral een financiële, woensdag sloeg een autoriteit veel dichter bij huis alarm. Volgens de voorzitter van het Amerikaanse stelsel van centrale banken, Alan Greenspan, is de Amerikaanse economie er slecht aan toe. Een van Amerika's grootste banken, J.P. Morgan, voorspelt dat de economische groei in de VS het komende kwartaal zal stilvallen.

De financiële crisis lijkt dus om te slaan in een echte economische recessie. Greenspan wordt doorgaans geloofd door alle economen en financiële specialisten aan beide zijden van de oceaan. Als de Verenigde Staten wegzakken, dan komt de wereldhandel in het slop en zal de economische winter ook handelsland Nederland aandoen.

Minister Zalm van Financiën vindt dat hij goede redenen heeft om zich daar niet druk over te maken. Het huishoudboekje van het kabinet voor de komende regeerperiode is gebaseerd op een, in zijn woorden, 'behoedzaam groeiscenario'. Alle belangrijke doelstellingen kunnen worden gehaald als de economie de komende vier jaar met 9 procent groeit.

Mocht dat niet lukken, dan is er nog geen man overboord, zei Zalm onlangs. Ook al groeit de economie maar met 1 procent per jaar (4 procent voor de hele periode), dan nog kunnen de voornaamste doelstellingen worden gehaald. Behalve die voor het financieringstekort, want dat zal dan stijgen tot dicht naar de 3 procent.

Het kabinet lijkt zich dus goed te hebben ingedekt tegen een recessie. Maar er doemt een probleem op. De recessie kan wel eens aan het begin van 1999 toeslaan. En daar hebben de Haagse boekhouders niet mee gerekend. Want 1999 staat in de begroting ingeboekt voor een groei van liefst 3 procent, inclusief alle inkomsten. Dat is eenderde van de 9 procent geraamde groei voor de periode tot en met 2002.

Het kabinet strooit volgend jaar met geld. De collectieve uitgaven stijgen met tien miljard gulden. Het geld gaat naar extra investeringen van de ministeries, hogere lonen en uitkeringen.

In de sommen is geen rekening gehouden met een inzakkende economie, want Zalm gaat uit van een dalend aantal WW- en WAO-gerechtigden om de boekhouding kloppend te krijgen.

Tegenover die 'expansieve begroting', zoals het Centraal Planbureau het noemde, staan weinig of geen bezuinigingen. Zalm vertrouwt zo op zijn systeem van begroten, dat hij niet wil ingrijpen. 'We gaan in maart wel weer eens kijken hoe we er voorstaan', zei hij vorige week in de Kamer.

Komt er een recessie, dan brandt het kabinet in 1999 het vet op de botten op. Oppositiepartij CDA vindt om die reden het behoedzame begroten van Zalm helemaal niet behoedzaam. Als de reserves op zijn, moet Zalm zijn eigen VVD nog drie jaar rustig zien te houden.

Gaat het mis? De dollarkoers stortte de afgelopen dagen opeens in. Dat is aan het begin van de vorige recessie, 1992-1993, ook gebeurd. De koers zakte gisteren even door de 1,80 gulden. Zalm rekent voor volgend jaar met een koers van 1,95 gulden. Een dubbeltjes lagere dollar betekent voor het Nederlandse, exporterende bedrijfsleven minder winst en een slechtere concurrentiepositie. Voor het kabinet houdt het miljarden minder aardgasbaten in.

Een recessie komt meestal onverwacht. De huidige periode lijkt erg op die van begin jaren negentig. Na een paar jaar van uitbundige groei viel de machine stil. Het eerste kwartaal van 1992 noteerde nog 4 procent groei, het kwartaal daarop 1,6 procent. Dat cijfer daalde gestaag tot zelfs een krimp van 0,4 procent begin 1993.

Over de hele periode 1991-1994 werd een jaargemiddelde van 2 procent ternauwernood gehaald. In die periode moest het kabinet met tussentijdse bezuinigen fors bijsturen. Zalm denkt dat met zijn behoedzaam begroten te kunnen vermijden. 'Gewoon je adem inhouden en wachten tot het voorbij is', zei hij onlangs op een partijbijeenkomst.

Mike Ackermans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden