Weerbestendig, maar niet onomstreden: energie uit mestvergisting

Het ministerie van Economische Zaken trekt 150 miljoen euro uit voor monomestvergisters. Is dat een goede besteding van belastinggeld?

Biomestinstallatie in Den Bommel. Beeld Raymond Rutting

1. Wat gaan de mestvergisters produceren?

Gas. Preciezer: methaan, hetzelfde dus als wat we tot nu toe uit Groningen halen. De meeste boeren zullen dat gas gebruiken om een generator aan te drijven die vervolgens stroom maakt.

Er is ook een mogelijkheid om het gas in het gasnet te stoppen. Dat is alleen voorbehouden aan grote boeren, met enkele honderden koeien op stal, want makkelijk is dat niet. Aardgas bestaat voor 90 procent uit methaan, het boerengas voor slechts 50 procent. Dat moet dus worden opgewerkt. Verder moet het op druk worden gebracht, en er moeten voorzieningen worden getroffen zodat het gas het netwerk in kan worden geperst. En tot slot moet de boer het kenmerkende geurtje toevoegen aan zijn gas, want reukloos gas is gevaarlijk en niet toegestaan. Dat geurtje is ongevaarlijk en zelfs volop te besnuffelen in een kunstwerk in de Amsterdamse galerie Vriend van Bavink.

Methaan

Uit varkens- en rundermest komt een hoeveelheid methaan vrij die gelijkstaat aan 4,4 miljoen ton CO2. Daarvan is, zegt hoogleraar Oene Oenema, 3,5 miljoen ton te vermijden met behulp van vergisting.

2. Wat levert de monomestvergisting op voor het Energieakkoord?

Volgens minister Kamp gaat de monomestvergisting (vergisting van mest zonder toevoegingen zoals resten uit de akkerbouw of overjarige koekjes uit de supermarkt) 2 à 3 petajoule aan energie opleveren. Dat is ongeveer 1 procent van de duurzame energie die het kabinet in 2020 verwacht. En een promille van de totale Nederlandse energiebehoefte in dat jaar.

Het is dus weinig en relatief duur. De boeren krijgen een subsidie van maximaal 12 cent per kilowattuur. Ter vergelijking: zonneparken kosten 9 tot 11 cent subsidie per kilowattuur, wind van zee slechts 5 cent. De verwachting is dat de prijs van mestvergisting gaat dalen als de sector eenmaal draait; zo ging dat ook bij windstroom van zee.

Eén ding pleit sterk voor de mestvergisting. De productie van zon- en windenergie fluctueert met het weer, de productie van groen gas niet. Hoewel biogas minder dan eentiende uitmaakt van alle hernieuwbare stroom, is datzelfde gas in windstille en mistige periodes nu al vaak de grootste bron van duurzame energie.

3. Wat levert het op voor het milieu?

Mestvergisting levert duurzaam gas op, en dat is nuttig voor klimaat en milieu. Maar nog belangrijker: op deze manier wordt voorkomen dat methaan rechtstreeks het milieu in gaat. Dat is heel belangrijk, want methaan is als broeikasgas 25 keer zo sterk als CO2.

Oene Oenema, mestexpert aan de Wageningen Universiteit, heeft een berekening gemaakt van het effect als mestvergisting maximaal zou worden ingezet. Volgens hem komt er uit varkens- en rundermest een hoeveelheid methaan vrij die gelijkstaat aan 4,4 miljoen ton CO2. Daarvan, zegt hij, is maximaal 3,5 miljoen ton te vermijden met behulp van vergisting. Dat is aanzienlijk: het is 20 procent van de uitstoot van broeikasgas door de landbouw, en bijna 2 procent van Nederlands uitstoot van broeikasgas.

Maar dat is dan het maximale resultaat, dus als bijna alle mest, voorzover technisch mogelijk, wordt vergist. Met het huidige plan wordt rond 1 procent van de rundermest vergist.

4. Wat levert de monomestvergisting op voor de boer?

De boer gaat eraan verdienen, anders begint hij er niet aan. Hij krijgt twaalf jaar lang een energieprijs gegarandeerd van 12 cent per kilowattuur, ongeveer drie keer de prijs zoals die op de markt wordt betaald.

Het is vooral zuivelcoöperatie FrieslandCampina, veruit de grootste zuivelcoöperatie in Nederland, die de vergisting stimuleert. Het concern wil zijn groei klimaatneutraal maken en wil in 2020 niet méér broeikasgas uitstoten dan in 2010. En daarbij rekent het zijn hele keten mee, van boer tot supermarkt. FrieslandCampina doet wel meer dingen voor zijn milieuvriendelijk imago. Zo subsidieert het concern de 'weidegang', omdat de klant nu eenmaal gezellige koeien in de wei wil.

FrieslandCampina heeft via de stichting Jumpstart 130 miljoen van de 150 miljoen euro toegewezen gekregen. Daarmee kunnen 100 tot 150 mestvergisters worden gerealiseerd. Het concern is niet van plan te stoppen als die er zijn. Roelof Joosten, de bestuursvoorzitter van FrieslandCampina, noemt het zijn 'ambitie' om duizend mestvergisters te laten plaatsen. Zou dat lukken, dan zou de productie oplopen tot misschien wel een procent van de Nederlandse energiebehoefte.

Maar om tot de maximale verwerking te komen zoals Oene Oenema van de Wageningen Universiteit die voorrekende, zouden meer dan tienduizend installaties moeten worden gebouwd.

5. Wordt op deze manier het mestprobleem opgelost?

Nee. In mest zitten twee meststoffen: stikstof en fosfaat. Het 'mestprobleem' waar Nederland mee kampt is een fosfaatprobleem. Vergisten helpt niet tegen fosfaat, en het residu na vergisting gaat gewoon het land op.

6. Waarom is de milieubeweging tegen mestvergisting?

Mestvergisting veronderstelt dat de koe op stal staat, en dat is precies wat directeur Geertje van Hooijdonk van Natuur en Milieu verafschuwt. 'Wij zijn voor de koe in de wei. En als die in de wei staat, is er veel minder mest om te vergisten.' De weidekoe staat alleen 's winters en 's nachts op stal. Bovendien, zegt zij, is vergisting alleen rendabel voor grootschalige bedrijven, dus subsidie daarop stimuleert grootschaligheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden