We zijn het zicht op de zorgeconomie nogal uit het oog verloren

Beeld de Volkskrant

Mensen kiezen er niet voor om ziek te worden. Mensen kiezen er niet voor een lekke band te krijgen. Mensen gaan niet voor hun lol naar de dokter. Mensen gaan niet voor hun lol naar de fietsenmaker. Het gaat wel om hun gezondheid. Het gaat wel om hun mobiliteit.

De zorgredenering is een samenvatting in mijn eigen woorden van de positie van de SP, GroenLinks en de Partij van de Arbeid in het lijsttrekkersdebat van afgelopen zondag op RTL. De analoge fietsredenering is van eigen makelij.

U mag kiezen. A. Beide redeneringen zijn juist. B. Beide zijn onjuist. C. De zorgredenering klopt, de fietsredenering niet. D. De fietsredenering klopt, de zorgredenering niet.

We vervolgen de redenering.

Als mensen het bezoek aan de dokter uitstellen en doormodderen, worden ze nog zieker en gaan de kosten alleen maar omhoog. Als mensen een bezoek aan de fietsenmaker uitstellen en doorrijden op een lekke band, fietsen ze hun band aan gort en gaan de kosten alleen maar omhoog. Het is daarom rechtvaardig én efficiënt het eigen risico in de zorg af te schaffen. Het is daarom rechtvaardig en efficiënt de eigen betalingen aan de fietsenmaker af te schaffen.

A, B, C, of D?

Mijn vermoeden is dat u de fietsenredenering onzin vindt. Mensen gaan niet voor hun lol naar de fietsenmaker, maar, om een grote filosoof te citeren: shit happens. Als we alles wat we niet voor onze lol betaalden, zouden collectiviseren, leefden we hier binnenkort in het paradijs, het Noord-Koreaanse wel te verstaan. Je gaat niet voor je lol boodschappen doen, je moet eten! Je gaat niet voor je lol winkelen, je moet kleren aan!

Maar allicht twijfelt u toch over de zorgredenering. Dat kan komen doordat die lieve linkse lijsttrekkers de redenering met zoveel gevoel presenteren. Maar wat ook een rol speelt: we zijn het zicht op de zorgeconomie nogal uit het oog verloren. Laten we kijken.

Is een dokter anders dan een fietsenmaker? Is zorg een publiek goed in de economische zin van het woord? Nee, de diensten van de dokter zijn net zo uitsluitbaar en rivaliserend als die van de fietsenmaker. We zouden zorg net zo kunnen organiseren als de fietsenmakersbranche: afrekenen voor geleverde diensten, pinnen per consult, operatie, medicijn. Bij een echt publiek goed, pakweg Defensie, kan dat niet: we kunnen niemand in Nederland uitsluiten van de bescherming en de bescherming van u rivaliseert niet met die van mij.

Om redenen van zowel efficiëntie als rechtvaardigheid hebben we er in Nederland voor gekozen dat iedereen de consumptie van dit gewone goed moet verzekeren. Verplicht, zonder uitzondering. En dat iedereen dezelfde premie moet betalen, ongeacht zijn gezondheidstoestand, gedrag of genen. Voor de goede orde: dat is verstandig van ons. Maar dit impliceert tegelijkertijd een enorme herverdeling van 'gezond' naar 'ziek'.

Als u een jaar niet naar de dokter bent geweest, geeft u dat jaar grofweg 5.500 euro weg. Een politicus zou dat kunnen 'framen' als een gezondheidsbelasting. Een belasting op gezond zijn. Anders gezegd: als we die hele verzekering weer zouden schrappen kreeg iedere Nederlander, zuigelingen incluis, 5.500 euro per jaar meer koopkracht. En dan wel zelf de dokter betalen natuurlijk.

In het licht van deze fundamentele zorgeconomie is een verplicht eigen risico van een paar honderd euro peanuts. Een piepklein beetje remgeld. Het is alsof we voor 50 cent bij de fietsenmaker onze band konden laten plakken. Als mensen dan zouden zeggen: nou, dan ga ik fietsenmaker mijden hoor, dan zouden we zeggen: wat jij wil. Als je zelf niet eens 50 cent wilt betalen voor een dienst die ons allemaal 10 euro kost, is blijkbaar met jouw lekke band goed te leven.

Het juiste antwoord is B.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden