'We werden onderbetaald bij verplichte baan'

Drie bijstandsgerechtigden stappen naar de rechter uit onvrede met de voorwaarden waaronder verplicht moet worden gewerkt. Het verhaal van de juristes is 'symptomatisch'.

Drie inwoonsters van Almere zijn naar de rechter gestapt vanwege de voorwaarden waaronder ze verplicht werk vanuit de bijstand moeten doen. De bij de gemeente tewerkgestelde vrouwen vinden het onredelijk dat ze minder betaald krijgen dan hun collega-ambtenaren. Het is voor zover bekend de eerste keer dat bijstandsgerechtigden een rechtszaak aanspannen over de voorwaarden waaronder verplicht moet worden gewerkt.

Alev Yüksel (34), Marjolein (30) en A. Mangal (38) ontvingen tot november 2014 een bijstandsuitkering. Toen werden ze geselecteerd om mee te doen aan een 'talentenprogramma' dat de gemeente heeft opgezet om hoogopgeleiden een kans op de arbeidsmarkt te geven. De vrouwen werden bij de gemeente Almere gedetacheerd via het bureau JS Consultancy. Ze kregen een contract voorgelegd van drie plus negen maanden, waarbij ze de eerste drie maanden 1.600 euro bruto en daarna 2.100 euro bruto zouden verdienen. Volgens de juristes is dat ver beneden het gangbare salaris voor die functie.

'Het is onredelijk om ons minder te betalen dan de andere medewerkers', zegt Marjolein. 'De gemeente en JS Consultancy hebben ons niet opgeleid, we hebben zelf gestudeerd.'

Het contract bevatte oorspronkelijk ook een concurrentiebeding: na afloop mochten ze een jaar lang niet bij de gemeente Almere werken, noch bij andere gemeenten waar JS Consultancy actief is. Dat beding werd uiteindelijk geschrapt, maar op de andere punten kregen de dames niet hun zin. Het contract moesten ze, op basis van verplichtingen in de Participatiewet, ondertekenen om niet te worden gekort op hun uitkering. Yüksel: 'Het was heel duidelijk: we hadden geen keus. We moesten meewerken en de baan accepteren, op straffe van een maatregel.'

Weggepest

Yüksel, Marjolein en Mangal trokken intern herhaaldelijk aan de bel over het salaris en de voorwaarden in het arbeidscontract. Volgens hen waren de drie maanden van het contract in feite een verkapte, wettelijke niet toegestane proeftijd. Nadat ze een advocaat in de arm hadden genomen, kregen de vrouwen te horen dat hun contract na de eerste drie maanden werd beëindigd. Als reden werden 'diverse voorvallen' opgevoerd, onder meer 'intimiderend gedrag' toen ze bij een collega-ambtenaar op de afdeling vragen stelden over hun reiskostenvergoeding.

Yüksel: 'Ik denk dat we gewoon zijn weggepest omdat we te mondig en te kritisch waren, en wél voor onze rechten opkwamen. Voor de gemeente is het wel lekker makkelijk zo: hoogopgeleide, goedkope mensen die ze tijdelijk goed kunnen gebruiken om de achterstanden op een afdeling weg te werken'.

Dat terwijl de gemeente op de betreffende afdeling veel onvervulde vacatures had voor precies hetzelfde werk, benadrukken de vrouwen. Mangal: 'Als wij dáár op hadden gesolliciteerd hadden we ook het gewone salaris gekregen.'

Volgens JS Consultancy is er 'geen sprake van wegpesten', maar was er 'ontevredenheid over hun functioneren'. In de processtukken van de zaak die de vrouwen tegen hun 'ontslag' aanspanden, schrijft de advocaat van de wederpartij dat de drie dames 'negatief gedrag' vertoonden door 'structureel hun beklag te doen over hun vermeend lage beloning'. Daardoor hebben ze 'een zeer negatief stempel gedrukt binnen de organisatie van de gemeente Almere en waren simpelweg niet meer te handhaven'. De doorbetaling van hun loon die de vrouwen in het kort geding eisten, werd in juni afgewezen.

Novum

Volgens Gijsbert Vonk, hoogleraar socialezekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, is de kwestie 'symptomatisch voor de verdringing op de arbeidsmarkt die kan ontstaan omdat mensen vanuit de bijstand verplicht aan het werk moeten'. Vonk: Meestal speelt zich dit echter af aan de onderkant van de arbeidsmarkt, bij gesubsidieerde banen in de groenvoorziening en dergelijke. Nu gebeurt het een keer aan de bovenkant, niet bij de harkers en de prikkers maar bij drie juristes'.

De rechtszaak lijkt inderdaad een novum, zegt woordvoerster Asha Khoenkhoen van de Vereniging Nederlandse Gemeenten: 'Wij hebben geen signalen dat hier al veel rechtszaken over zijn.' Ze erkent dat verdringing een risico is. 'Maar gemeenten hebben tegenwoordig wel de taak om mensen weer aan de slag te krijgen. De bijstand is geen vangnet waar je in moet blijven liggen.'

'Ik wil dat wordt uitgesproken dat dit niet mag', aldus Marjolein. 'Veel mensen durven niets te zeggen, of kunnen het niet. Maar een sociale dienst moet er zijn voor de mensen, niet andersom.' Terugkeren op haar werkplek op het Almeerse gemeentehuis zal niet meer kunnen, denkt zij, net als Yüksel. Zij willen daarom een schadevergoeding. Mangal wil haar baan wel terug: 'Ik heb recht op een jaarcontract'. En ze wil excuses.

De gemeente Almere wil niet inhoudelijk reageren zolang de zaak onder de rechter is.

N.B.: Dit artikel is op verzoek van een geïnterviewde geanonimiseerd in maart 2019.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden