We vliegen lekker goedkoop, maar wel met de knieën in de nek

Maatschappijen proppen steeds meer passagiers in hun toestellen

De reiziger vliegt graag zo goedkoop mogelijk. Geen probleem, zegt de vliegmaatschappij, dan vouwen we u op. Geeft dat geen problemen met de veiligheid en de gezondheid?

Eind jaren tachtig bedroeg de ruimte tussen de stoelen zo'n 89 centimeter, nu is dat 10 cm minder. Foto Gerald van Daalen / ANP

Zat u dit jaar weer eens met uw knieën in uw nek op de vlucht naar Ibiza? Wen er maar aan. De commerciële luchtvaart is druk doende nog meer passagiers in een vliegtuig te proppen. Sommige maatschappijen doen dat door de ruimte tussen twee rijen stoelen die achter elkaar staan (de seat pitch) in te krimpen tot 71 centimeter. Dat is 8 tot 10 centimeter minder dan nu gangbaar is. Het zitvlak komt ook steeds meer klem te zitten, want stoelen worden smaller. Allemaal met een doel: ruimte maken voor extra stoelen. Hoe meer passagiers op een vlucht, hoe beter het verdienmodel van de vliegmaatschappij.

Wanhoop evenwel niet, benarde luchtreiziger: hulp is onderweg. Een rechtbank in de VS heeft vorige week bepaald dat de Amerikaanse luchtvaarttoezichthouder de klachten van reizigersorganisatie Flyers Rights serieuzer moet nemen. Die consumentenclub betoogt dat vliegtuigstoelen zo ver zijn gekrompen dat de veiligheid van passagiers in gevaar komt. 'Dit is de zaak van de ongelooflijk krimpende vliegtuigstoel', schreef een van de rechters met een knipoog naar The Incredible Shrinking Man, een sciencefictionfilm uit 1957.

Flyers Rights vindt dat de Amerikaanse overheid weer minimumeisen moet stellen aan de afmetingen van vliegtuigstoelen. Die normen werden in het kader van deregulering eind vorige eeuw geschrapt. De vliegmaatschappijen grepen de vrijheid die ze kregen gretig aan. Bedroeg de seat pitch in de economy-klasse eind jaren tachtig nog grofweg zo'n 89 centimeter, nu is dat een kleine 79 centimeter. Een Amerikaanse prijsvechter als Spirit Airlines en de Portugese luchtvaartmaatschappij TAP laten zelfs slechts 71 centimeter ruimte tussen de stoelenrijen. De breedte van de stoelen is geslonken van bijna 48 naar 42 centimeter.

Foto de Volkskrant

Mensen worden groter, stoelen kleiner

Volgens Flyers Right leidt de te kleine stoel tot meer kans op bloedstolsels in de benen (het economyclass-syndroom) en tot ongelukken bij evacuaties in geval van nood.

In de Amerikaanse rechtszaak was een belangrijke rol weggelegd voor een Nederlands onderzoek. Dat vergelijkt het steeds groter en zwaarder worden van de gemiddelde mens in de laatste dertig jaar met het steeds kleiner worden van de vliegtuigstoelen. Een van de onderzoekers, hoogleraar Peter Vink van de Technische Universiteit Delft, stelt dat de krimpgrens is bereikt: 'Nu al past 5 procent van de passagiers niet meer in een standaardstoel. Rond 2030 zal dat 15 procent zijn.'

Of de luchtvaartmaatschappijen bereid zullen zijn hun passagiers weer wat meer ruimte te gunnen, is de vraag. Elke stoel meer levert op papier zo'n 1.000 euro per vlucht extra omzet op. Als expert in industrieel ontwerp was Vink betrokken bij de ontwikkeling van de Dreamliner, Boeings nieuwe toestel voor de lange afstand. 'Het oorspronkelijke ontwerp ging uit van stoelenrijen met twee stoelen links en rechts en drie in het midden, gescheiden door twee gangpaden. Maar de vliegmaatschappijen die de Dreamliner kopen, maken daar drie keer drie stoelen van.' Dat zijn dus negen stoelen per rij in plaats van de beoogde zeven. Tel uit je winst.

Foto de Volkskrant

Vink heeft er een hard hoofd in dat Flyers Rights het pleit zal winnen. 'Landen en maatschappijen hanteren eigen standaardafmetingen. Al was het maar omdat Chinezen kleiner zijn dan Noren. In de VS zijn er zelfs verschillen tussen staten onderling. Om al die partijen op één lijn te krijgen, wordt een hele toer.'

De consument heeft zijn benarde positie ook aan zichzelf te danken. Vink: 'Om te kunnen concurreren met prijsvechters moeten de grote luchtvaartmaatschappijen manieren vinden om de ticketprijs laag te houden.' Vliegreizigers hebben tegen een meerprijs meestal wel de mogelijkheid comfortabeler te vliegen. 'Vrijwel elke luchtvaartmaatschappij biedt stoelen aan met meer beenruimte. Zelfs een lowbudget-bedrijf als Easyjet doet dat.' Maar daar moet dus wel extra voor betaald worden.

KLM hanteert een norm van 76 tot 81,3 centimeter tussen de stoelen, mede afhankelijk van de duur van de vlucht', aldus een zegsman. Verder beknibbelen op de seat pitch doet het bedrijf niet: 'Dan komt de veiligheid in gevaar.'

Foto de Volkskrant

Staanplaatsen?

Luchtvaartmaatschappijen passen tal van trucs toe om meer passagiers in een vliegtuig te plaatsen zonder dat de reizigers het gevoel krijgen dat ze op elkaars lip zitten. Dit zijn de belangrijkste:

- Minder dikke zit- en rugkussens gebruiken, waardoor de stoelen in de lengte platter worden. Zo blijft de beenruimte tussen de stoelen gelijk en is er ruimte voor een een extra rij stoelen.

- Kleinere toiletten installeren of toiletten schrappen. In de vrijgekomen ruimte kunnen stoelen.

- Het tijdschriftenbakje hoger plaatsen. 'Dat zat vroeger ter hoogte van je knieën', meldt KLM. 'Nu het hoger zit is er meer beenruimte.'

- Het aantal boordkeukentjes verminderen.

- De gangpaden smaller maken.

- Meer variatie in stoelmaten. Maakt de introductie mogelijk van heel krappe zitplaatsen. De gewonnen centimeters komen toe aan comfortabeler, duurdere stoelen.

- Stoelen fixeren: passagiers kunnen hun stoel niet langer achterover klappen.

- Driezitsbanken monteren in plaats van aparte stoelen (gezien in octrooiaanvraag Airbus).

- Staanplaatsen introduceren (een omstreden plan van Ryanair).