‘We dealen met de duivel en zijn oude moer’

Het mislukken van het AOW-overleg in de Sociaal-Economische Raad, dat is de schuld van de handelwijze van Agnes Jongerius (48).

Althans, dat is het beeld dat de werkgevers hebben gecreëerd. ‘Er is iets in haar hoofd gebeurd, ze is overstuur geraakt, het is een emotionele vrouw’, zei VNO-NCW-voorman Bernard Wientjes over de machtigste vrouw van het land. Ook zou ze zich hebben klemgezet door al in maart te beweren dat de hogere AOW-leeftijd definitief van tafel was.

Jongerius ‘kan daar niet zoveel mee’, zegt ze nu. ‘De werkgevers praten niet over de werkelijke reden van het stuklopen van het SER-overleg: de aanvullende bedrijfspensioenen. Ze willen dat ook de pensioenleeftijd wordt verhoogd naar 67.’ Dat is volgens haar een lastenverlichting van 3 à 4 miljard euro voor het bedrijfsleven.

Het draait dus ordinair om geld, wil ze maar zeggen. ‘Maar het is niet fraai om het zo te noemen – en dus creëren de werkgevers liever het beeld van de emotionele vrouw die zich heeft klemgezet.’

Donderdag kwam het bestuur van de SER voor het eerst weer bijeen. Maar van een ‘goedmaakgesprek’ is het nog niet gekomen.

Wat ze veel kwalijker vindt dan de persoonlijke aanval op haar, is dat Wientjes zijn telefoon op de speaker zette toen hij SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan belde om te zeggen dat de werkgevers niet meer wilden door onderhandelen. Zo kon de cameraploeg van EénVandaag meeluisteren. ‘Alexander wist van niks. Je weet dat dan je grenzen overschrijdt.’

Hoe het verder gaat in de polder, is ongewis. Jongerius zal niet als eerste toenadering zoeken. ‘Ik vind dat het aan Wientjes is. Als hij er zo’n persoonlijke aanval van maakt, is het aan hem.’

We hebben veel jij-bakken gehoord van bonden en werkgevers. Maar wat vindt u zelf achteraf dat u fout heeft gedaan?

‘Minister Donner van Sociale Zaken heeft in juni al een toelichting op de verhoging AOW-leeftijd naar de Tweede Kamer gestuurd. Daar stond in dat hij óók de leeftijd wil verhogen waarop werknemers recht hebben op een aanvullend bedrijfspensioen. Dat was nieuw. Over die plotselinge koppeling hadden we meer stampij moeten maken. We hebben wel een brief gestuurd naar de Kamer dat het niet in lijn was met de afspraken, maar ik ben niet eens gaan luisteren naar het debat.

‘Toen die pensioenen opeens op tafel kwamen, zijn de werkgevers gaan rekenen. Verhoging van de pensioenleeftijd levert hen miljarden op. Donner heeft hen een fijne worst voorgehouden.

‘Wij veronderstelden toen nog dat we serieuze gesprekken met VNO-NCW voerden – en dat ophef maken dus niet nodig was. Achteraf besef ik dat in juni al de verhalen begonnen dat mijn houding in het AOW-debat te maken had met mijn herverkiezing als voorzitter, in mei. Vervolgens kwamen de werkgevers met het onzalige idee om de AOW-leeftijd in één klap in 2025 te verhogen naar 67.’

Wat Jongerius betreft is het voorlopig ieder voor zich in de polder. Ze is dezer dagen meer in Den Haag dan op haar Amsterdamse hoofdkantoor. Ze doet een ‘majeure lobbyinspanning’. Ze praat met iedere fractievoorzitter en minister die haar wil ontvangen. In de hoop het kabinetsbesluit over de AOW – dat vrijdag wordt verwacht – te beïnvloeden. Haar eisen: een flexibele, ‘welvaartsvaste’ AOW, zodat de mogelijkheid blijft om op je 65ste te stoppen met werken.

‘En de werkgevers mogen geen lastenverlichting krijgen doordat ook de bedrijfspensioenen pas op 67 ingaan.’ Lukt haar dat niet? Dan komen er acties tussen nu en de Kerstmis.

De ‘natuurlijke bondgenoot’, de PvdA, laat u in de steek. Fractieleider Mariëtte Hamer zei de afgelopen weken dat haar handtekening onder het coalitieplan staat.

‘Die handtekening gaat over de AOW, om besparingen van 4 miljard. Níét om de verhoging van de pensioenleeftijd die Donner en de werkgevers hebben omarmd.

‘Als de PvdA’ers vergeetachtig blijken, dan hebben we nog wel foto’s liggen van hun partijleider in rood jasje, die in 2004 met ons op het Museumplein actie voerde tegen de afschaffing van de vut-regelingen.’

Uw politieke medestanders zijn vooral SP en PVV. Hoe voelt dat?

‘We zijn een politiek neutrale belangenclub. We doen zaken met de duivel en zijn oude moer.

‘De SP zegt gewoon ‘65 blijft 65’. Dat past mooi op een spandoek. Ons bord zou iets langer zijn, want wij willen dat je met 65 kan stoppen, maar ook langer door kan werken.

‘Ook Geert Wilders heeft moeite met onze voorstellen voor flexibilisering. Zijn oplossing voor de AOW-verhoging – een migrantenstop, alle moslims het land uit en weg met de linkse hobby’s – is absoluut de onze niet.

‘Ik ga ook graag met de PVV in gesprek. Tot nu toe hebben zij categorisch elke toenadering afgehouden. Totdat op Prinsjesdag PVV-Kamerlid Tony van Dijck me op straat aansprak en zei dat we snel eens moeten praten. Opeens ziet de PVV ons staan. Het is nog niet gelukt een afspraak te maken, maar er komt absoluut een gesprek.’

Dus behalve SP-tomaten zullen er straks ook meeuwen, het symbool van de PVV, tijdens FNV-acties aanwezig zijn?

‘Geen enkele partij komt op ons podium. Ze mogen wel aanwezig zijn, net als alle andere partijen.’

Deze week deden 25 duizend mensen mee aan FNV-acties. Amper 2 procent van uw achterban. Kunt u wel een vuist maken?

RTL Nieuws heeft een onderzoek laten doen naar de actiebereidheid. Het blijkt dat een miljoen mensen zegt: ‘Roept u maar, en wij komen’. Dat vind ik erg hoog, zeker als je je realiseert dat het voor mensen economisch onzekere tijden zijn.’

Het beeld is dat FNV een vergrijsde achterban mobiliseert. Waar zijn de dertigers en veertigers?

‘Dat is de redenering als Wientjes bij ons wilde slijten: ga nu mee in ons idee om alleen de 50-plussers te ontzien, dan is je achterban blij en ben je verder klaar, meisje.

‘Ik weet dat dit het beeld is dat in de media leeft, je ziet vaak alleen maar grijze FNV’ers op foto’s van acties. Maar het miskent twee dingen. Eén: we hebben het hier over de eerste rekening van de crisis en de vraag wie die betaalt.

‘Twee: ook anno 2009 beginnen enerzijds jongens op hun 17de in de bouw, terwijl er anderzijds studenten zijn die pas later actief worden op de arbeidsmarkt. Het onderscheid zit niet tussen jong en oud, maar tussen hoog- en laagopgeleid. Tussen vroeg begonnen en later begonnen met werken en tussen wie er langer profijt heeft van de AOW. De FNV vertegenwoordigt niet alleen de achterban, maar heeft ook nog principes die zeggen: we moeten het eerlijk doen.’

Komen er stevige looneisen als het kabinetsplan u niet aanstaat?

‘Dat kan. Maar het zal ook zijn tol eisen bij de discussie over de twintig ambtelijke werkgroepen die 35 miljard euro aan bezuinigingen voorbereiden. Dan komt de tijd van platte belangenbehartiging met de bokshandschoenen aan.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.