Wat voorspellen economische experts voor 2017?

Wordt 2017 een economisch topjaar? En welke concrete maatregelen moeten er worden getroffen? Zes economen en een financieel geograaf werpen hun licht op 2017.

Beeld Bier en Brood

Barbara Baarsma: pak belastingstelsel aan

'Het wordt zeker geen slecht jaar, het wordt economisch gezien zelfs best een goed jaar in Nederland. Maar dat is voor een belangrijk deel inhaalgroei. Nederland is tijdens de crisis harder onderuitgegaan dan omliggende landen, en je ziet nu dat we ook hoger opveren dan onze buurlanden.

'Tegelijk is er ook veel onzekerheid. Over de verkiezingen in Nederland, Duitsland en Frankrijk, maar ook over de vraag: wat gaat Trump doen? Wat gaat het effect zijn van de Brexit? En hoe loopt het af met de brandhaarden in het Midden-Oosten?

'Er zijn twee dingen die we moeten doen. Ten eerste die typisch Nederlandse gevoeligheid voor economische neergang aanpakken. Daarvoor moeten we het procyclische karakter van pensioenen en de woningmarkt verminderen.

'Ten tweede de herziening van het belastingstelsel. Dat hangt nu al zo lang boven de Haagse markt. Het is hard nodig de lasten op arbeid te verlagen. Door de hoge wig is arbeid zo duur dat die zichzelf de markt uit prijst, zeker aan de onderkant van de arbeidsmarkt. Ook zitten er allerlei rariteiten in het belastingstelsel. Zo gaat van de vormgeving van de verschillende toeslagen een averechtse prikkel uit op werkenden die meer uur willen werken of een baan met een hoger inkomen krijgen. Dat levert netto vaak te weinig op omdat men bij het hogere inkomen een of meer toeslagen (deels) misloopt. Zo'n weeffout zet een enorme rem op de werking van de arbeidsmarkt.'

Baarsma is directeur bij de Rabobank en hoogleraar economie.

Barbara Baarsma

Edin Mujagic: kan de EU ons redden?

'2016 was best aardig. Als we dat dit jaar volhouden, hebben we weer een prima jaar. Maar er zijn dit jaar in vier van de vijf grootste economieën van Europa verkiezingen: in Nederland, Frankrijk, Duitsland en Italië. Het problematische is dat in al die landen veel steun bestaat voor partijen die anti-euro en zelfs anti-EU zijn. Dat kan leiden tot een herhaling van de onzekerheid die de financiële markten in 2010 teisterde. Als er dan weer een land in de problemen komt, is het de vraag of de EU even snel als toen kan optreden om het te redden.'

Mujagic is zelfstandig econoom.

Edin Mujagic.

Arnoud Boot: Ik blijf optimistisch

'Het wordt geen topjaar, maar voor Nederland wordt het wel een goed jaar. Als je terugkijkt, zie je dat Nederland alleen in de problemen kwam als het die zelf creëerde. Dat hebben we op twee dossiers gedaan. Op het gebied van de huizenmarkt hebben we met de hypotheekrenteaftrek zo'n stupide beleid gevoerd dat het eigenlijk geen markt meer was. Daardoor stak iedereen zich in de schulden en kregen we als land de hoogste hypotheekschuld ter wereld, wat gek is voor zo'n rijk land. Toen de crisis begon liep de huizenmarkt, door de snel dalende prijzen, volkomen in het honderd. Het consumentenvertrouwen daalde tot zelfs onder het niveau van Spanje. Hetzelfde zie je bij de pensioenen. We hebben ontzettend veel geld opzijgezet, maar hebben daar een nadeel van gemaakt door mensen te vertellen dat ze een zeker pensioen zullen krijgen. Om vervolgens te moeten zeggen: nee, dat lukt toch niet. Dan creëer je onzekerheid.

'Maar deze problemen liggen achter ons. Het beleid is aangepast. En nu is Nederland een flexibel land met mensen die bereid zijn de handen uit de mouwen te steken en kansen te grijpen. Als zich veranderingen voordoen kan ons land daar snel op inspelen. We hebben een grote inherente kracht. Denk aan het gunstige vestigingsklimaat, ons concurrentievermogen, onze talenkennis.

'En wat de Brexit en Trump betreft, ook in het verleden hebben we allerlei wilde politieke bewegingen gezien die uiteindelijk minder bepalend bleken te zijn dan op het moment zelf werd gedacht. Tenzij je in een extreme situatie terechtkomt, een oorlog bijvoorbeeld. Maar ik blijf optimistisch dat het niet tot een dergelijk extreem komt en er tijdig wordt bijgestuurd.'

Boot is hoogleraar economie.

Arnoud Boot Beeld Joost van den Broek

Bas Jacobs: Crisis is permanent

'Het gaat beter maar het is nog steeds vlees noch vis. Goed zou zijn geweest als we substantieel harder zouden groeien dan 2 procent per jaar. Het lijkt erop dat de schade van de crisis permanent is geworden.

'Van 1970 tot 2008 groeide de Nederlandse economie 2,5 procent per jaar gemiddeld. De groei voor de crisis was deels geflatteerd door de huizenbubbel. Maar dat we nu staan te juichen om 2 procent groei is potsierlijk. Ten opzichte van een trendgroei van 2 procent per jaar zijn we ongeveer 15 procent van het bbp kwijtgeraakt, waarvan ongeveer 10 procent structureel. Dat is een beleidskeuze geweest. De verliezen waren grotendeels te voorkomen geweest als we minder hadden bezuinigd, belastingen niet hadden verhoogd en hadden gezorgd dat de financiële sector sneller op orde was gebracht.

Bas Jacobs

'Er zijn dit jaar veel onzekerheden: verkiezingen, het beleid onder Trump, maar ook: wat gaat met het monetaire beleid in de EU gebeuren? De beleidsrente staat nog steeds op nul en de inflatie is extreem laag. Dat is een teken dat het in Europa nog steeds niet goed gaat. Eigenlijk wil je dat overheden de Europese economie stimuleren in plaats van de Europese Centrale Bank. Alleen dan kan het monetaire beleid genormaliseerd worden. Maar dat gebeurt niet, door de begrotingsregels.

'Het is belangrijk meer te gaan investeren en minder te gaan sparen, om zo de bestedingen op peil te houden. Denk aan investeringen in infrastructuur, onderwijs, onderzoek en ontwikkeling en de energietransitie van fossiele brandstoffen naar duurzame energie.'

Jacobs is hoogleraar economie.

Heleen Mees: goed jaar ondanks Trump

'2017 wordt, economisch gezien, een goed jaar. Dat heeft niets te maken met de zogeheten Trump-bump, maar is het logische uitvloeisel van de koopkrachtverbetering die is opgetreden door de aanhoudend lage grondstoffenprijzen, de toenemende werkgelegenheid en het herstel van de huizenmarkt door de erg lage rente. De middenklasse in het Westen heeft eindelijk weer (het vertrouwen om) geld te spenderen. Bovendien worden millennials steeds belangrijker als aanjager van de economie en geven zij relatief veel geld uit aan ervaringen en minder aan spullen. Dat geeft een boost aan de relatief arbeidsintensieve dienstensector.

'Hoewel de financiële markten euforisch hebben gereageerd op de uitverkiezing van Trump (de Amerikaanse beursgraadmeter Dow Jones nadert de magische grens van 20 duizend punten) heeft dat weinig te maken met het effect dat Trump zal hebben op de reële economie.

'Wat we zien is een vreugdedans van de kapitalisten bij het vooruitzicht van financiële deregulering en de door Trump in het vooruitzicht gestelde forse verlaging van de winstbelasting, inkomstenbelasting en successierechten. Uitsluitend de top-1 procent van veelverdieners profiteert hiervan, en uiteindelijk zijn de maatregelen van Trump juist slecht voor de Amerikaanse economie omdat op deze manier nog meer geld in handen komt van diegenen die toch al te veel geld hebben om uit te geven. Tot extra investeringen leiden ze in ieder geval niet. Maar dat merken we pas na afloop van dit jaar.'

Mees is columnist en econoom.

Heleen Mees

Ewald Engelen: de kiezer bepaalt

'Niemand kan weten hoe de economie zich in 2017 zal gaan ontwikkelen. Laat je niets wijsmaken door degenen die pretenderen het wel te weten. De afgelopen jaren waren het de financiële markten die voor onzekerheid zorgden. Ik denk dat in 2017 de kiezers gaan bepalen wat er op economisch gebied zal gebeuren. Dat kan tot onverwachte ontwikkelingen leiden. De kiezers hebben zich het afgelopen jaar gekeerd tegen het neoliberale beleid van vrijhandelsverdragen en nog meer Europese integratie. Een beleid waarvan de multinationals en de banken profiteren, maar niet de huishoudens en het midden- en kleinbedrijf. Ik ben benieuwd of de kiezers in Nederland en Frankrijk ook in opstand zullen komen.

'Trump is gekozen vanwege het doorbreken van de neoliberale consensus. In plaats van te bezuinigen wil hij de economie stimuleren. Dat is op zichzelf goed, alleen doet hij het op de verkeerde manier. Het gaat Trump om het optuigen van een fossiele infrastructuur met veel olie en asfalt. We zijn hekkensluiter in Europa met verduurzaming. Nu de rente ongekend laag is en de staatsschuld snel daalt, moeten we investeren in de energietransitie en het gesloten maken van de productieketen. Onze financiële sector is nog steeds kwetsbaar. Het is dan ook schandalig dat CDA-Kamerleden zich voor het karretje van de Rabobank laten spannen en actievoeren tegen verhoging van de kapitaalbuffers.'

Engelen is financieel geograaf.

Ewald Engelen

Rens van Tilburg: Het zal redelijk aanvoelen

'Een economisch topjaar verwacht ik in 2017 zeker niet. Wat niet wil zeggen dat het vergeleken met de afgelopen zeven magere jaren best heel redelijk kan aanvoelen. Zeker als Trump de investeringen in de VS weet op te voeren. Ook in Europa is weer wat groei, wordt over investeringen gesproken en worden de begrotingsregels soepeler toegepast. Dat geeft lucht.

'Maar nu overheden weer gaan uitgeven, kunnen de centrale bankiers de tijd rijp achten om hun stimulansen af te bouwen. De ECB kan haar opkoopprogramma van bestaande schulden met nieuwe euro's gaan afbouwen, en eerder al kan de Amerikaanse Fed de rente verhogen.

Rens van Tilburg

'Spannend is hoe de wereldeconomie hierop zal reageren. Zuid-Europese landen zijn sterk afhankelijk van het goedkope lenen waar de ECB ze toe in staat stelt, opkomende landen hebben schulden in dollars die met de stijgende dollarkoers toenemen. In Nederland kan de huizenmarkt afkoelen als de rentes oplopen.

'Ook in 2017 zal de Nederlandse economie vooral afhankelijk zijn van deze grote mondiale bewegingen. Een nieuw kabinet moet verder gaan met het verminderen van de blootstelling van ons land aan die wereldeconomie via woningmarkt en pensioen. De aantrekkende economie en lage rente bieden daar ideale omstandigheden voor.

'De ongekend hoge hypotheekschulden kunnen worden verlaagd door minder hypotheekrenteaftrek en lagere maximale hypotheken. Door de pensioenopbouw individueler te maken hoeft niet bij elke tegenvaller op de beurs het generatieconflict op te laaien. Ook kan de pensioenopbouw voor hogere inkomens minder fiscaal gestimuleerd worden.'

Van Tilburg is econoom.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden