AnalyseVleesindustrie

Wat staat op het spel voor de vleesindustrie?

De afdeling uitbeenderij voor kalfsvlees van de Nederlandse Van Drie Group. Beeld ANP XTRA

De slachterijen liggen onder vuur tijdens de coronacrisis. Hoe ziet de slachtsector eruit en wat staat er op het spel?

Wie over de ‘donkere dagen’ in de varkensindustrie wil horen, moet in de Verenigde Staten zijn. Waar slachthuizen vanwege corona al weken dicht zijn en The New York Times de gevolgen daarvan optekent. Over boeren die ‘hun zinnen niet kunnen afmaken’ als ze vertellen wat ze te doen staat met hun dieren.

Er is het schrijnende verhaal van een boer in Minnesota, die de kieren in zijn varkensstal afplakte en CO2 door zijn ventilatiesysteem pompte. Verstikkingsdood. Of een andere boer die ook nergens heen kon met zijn varkens en ze een voor een door de kop schoot. Hij was de hele dag bezig.

Beeld de Volkskrant

Bij de Centrale Organisatie voor de Vleessector, de belangenbehartiger in de roodvleesindustrie, willen ze ‘absoluut niet op de gevolgen vooruit lopen’ als meer slachterijen (gedwongen) moeten sluiten. Vorige week gebeurde dit bij Vion in Groenlo, waar 147 van de 657 medewerkers met corona besmet bleken. Minister Schouten van Landbouw zette de sector vervolgens onder zware druk door voor dinsdagavond verbeterde coronaprotocollen te eisen. Meer sluitingen waren anders te verwachten.

Schouten zei dinsdagavond in een ‘intens gesprek’ de voorstellen te hebben besproken, maar greep nog niet in. Door alle duizenden medewerkers van slachterijen te gaan testen, wil Schouten kijken of de plannen voldoende zijn. Momenteel praat het kabinet met de GGD hoe zij deze ‘enorme klus’ vormgeven.  

Ze mogen door, maar de dreiging van meer gesloten slachterijen is na het gesprek met de minister allesbehalve verdwenen. Wat staat op het spel voor deze sector als nieuwe coronauitbraken opduiken op de slachtvloeren?

Krappe woonhokken

Hoewel de vleesindustrie  zich niet beperkt tot slachterijen (en ook honderden verwerkers van vlees omvat) spitst de discussie zich nu toe op slachthuizen. Zo’n honderd vestigingen waar vooral varkens, kalveren en pluimvee in Nederland aan hun einde komen. Waar veel arbeidsmigranten uit krappe woonhokken in busjes naar toe worden gebracht en waar op veel plekken anderhalvemeter een uitdaging is. In het bijzonder zouden op de circa zeventig roodvleesslachterijen (vooral varken, rund, kalf) de risico’s het grootst zijn.

Bij iedere deelsector maken een aantal grote slachters de dienst uit. Bij varkens is hoofdrolspeler in het coronadossier Vion veruit de grootste. Samen met Westfort, Van Rooi en Compaxo slachten zij jaarlijks zo’n 90 procent van de ruim 16 miljoen varkens in Nederland, blijkt uit cijfers van Wageningen Universiteit.

Bij kalveren is de grote speler de VanDrie Group, naar eigen zeggen wereldmarktleider op het gebied van kalfsvlees. Door de weggevallen buitenlandse vraag naar dit type vlees vanwege corona, weten ze bij het familiebedrijf nu al wat de effecten zijn van stallen waar de dieren uitgroeien. Voor nu gaat de slacht door, omdat er genoeg capaciteit is in de vrieshuizen, maar om daar heen te kunnen moeten ze wel kunnen blijven slachten.

De pluimveesector kampt volgens de brancheorganisatie door mechanisatie in de slachterijen met minder grote besmettingsrisico’s onder medewerkers, maar ze moeten zich desondanks verantwoorden bij minister Schouten. Want ook pluimveeslachters laten het werk voor een groot deel over aan arbeidsmigranten, die onder dezelfde omstandigheden wonen en reizen als hun collega’s bij roodvleesslachterijen. Dat wordt door velen als een groter besmettingsrisico gezien dan de slachtvloer.

Afhankelijk van buitenland

Een eventueel stilvallen van een deel de slacht kan behoorlijke finan­ciële gevolgen hebben voor de vleesexport; de Nederlandse vleesindustrie is voor driekwart afhankelijk van de buitenlandse markt. In 2019 was de totale exportwaarde van de sector volgens het CBS 8,8 miljard euro, het grootste deel grofweg gelijk verdeeld over de varkens, rundvee/kalveren en pluimvee. De totale omzet kwam vorig jaar uit op 11,6 miljard euro.

Het grootste deel van het vlees achter de euro’s komt vanuit Nederlandse slachthuizen via vleesverwerkers en andere partijen bij de consument terecht. In totaal zijn in deze vleesindustrie zo’n dertigduizend mensen werkzaam, van wie grofweg de helft niet in dienst is. 

Tot zover de cijfers. Als de verhalen uit de Verenigde Staten iets laten zien, dan is het dat de problemen in de slachterijen niet alleen over banen en geld gaan. Maar vooral over menselijk leed, volksgezondheid, dierenwelzijn en voedselverspilling.

Dat Amerikaanse taferelen niet zijn uit te sluiten voor Nederland, blijkt uit het verzoek van minister Schouten dinsdagavond aan slachters. Die moeten scenarios’  maken voor het geval een grote slachterij wegvalt en veel dieren het boerenerf niet af kunnen. ‘Ze moeten ervan doordrongen zijn dat dierenwelzijn dan ook hun verantwoordelijkheid is’, herhaalde een woordvoerder Schoutens woorden. 

De ernst van de problemen die dan ontstaan hangen heel erg af van hoe lang sluitingen aanhouden en om hoeveel bedrijven het gaat, zegt de Wageningse varkenseconoom Robert Hoste. ‘In Duitsland was een gesloten slachterij na anderhalve week open. Dat is te overzien.’

Vooralsnog is er volgens de varkenseconoom geen reden tot paniek, en hij plaatst de situatie in perspectief. ‘Deze sector ligt al snel onder het vergrootglas’, zegt Hoste. ‘Het is goed dat er op ze wordt gelet, maar het gaat om nog geen 200 vastgestelde coronabesmettingen op de 45 duizend in heel Nederland. Zo dramatisch is het dus blijkbaar nog niet gesteld in de slachterijen.’

LEES OOK:

147 besmettingen in één slachthuis: hoe heeft het zover kunnen komen?
Door de grote corona-uitbraak in een slachthuis in Groenlo, waar 147 medewerkers besmet zijn geraakt, verkeren plots alle verantwoordelijke partijen in hoogste staat van paraatheid. Konden de vleesfabrieken te lang ongestoord hun gang gaan?

De fabriek als besmettingshaard: een hoofdpijndossier voor GGD’s
De GGD Noord- en Oost-Gelderland heeft er zijn handen vol aan. 147 van de 657 werknemers van een vleesverwerkingsbedrijf in Groenlo zijn positief getest op corona. Deze regionale gezondheidsdienst brengt nu in kaart met wie ze recentelijk nauw contact hebben gehad.

Corona ontmaskert misstanden bij Duitse slachterijen
Op een Nederlandse slachterij in het Duitse Bad Bramstedt zijn tientallen vooral Roemeense werknemers positief getest op het coronavirus. Ineens is er aandacht voor hun beroerde arbeids- en leefomstandigheden.‘Dit is een goede dag. Met dank aan onze gruwelijke vriendin corona.’

Slachthuizen in buitenland blijken coronahotspots – hoe zit het in Nederland?
Na het sluiten van slachthuizen in de Verenigde Staten en Duitsland vanwege corona heeft nu ook Frankrijk te maken met grote aantallen besmettingen in slachterijen. Hoe staat het ervoor in Nederland?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden