Analyse Air France-KLM

Wat is de grote visie van Air France-KLM topman Ben Smith?

Ben Smith. Beeld EPA

De nieuwe topman van Air France-KLM heeft zijn eerste honderd dagen erop zitten. Hij haalde de bezem door de Franse poot. Zijn plannen voor KLM zijn vaag, maar niettemin verontrustend. Wat wil Ben Smith?

 De foto die vorige week verscheen op het Twitteraccount van Air France-KLM was al niet erg fraai. Het beeld is scheef en vaag, en duidelijk van een afstand geschoten. Net zichtbaar zijn Ben Smith, de Canadese topman van de Frans-Nederlandse luchtvaartmaatschappij, en zijn rechterhand bij KLM, Pieter Elbers. Ze staan in het bemanningscentrum van KLM op Schiphol. Achteraf bekeken is de foto ook nog eens ongelukkig gekozen. Want Elbers staat onder een bord met het opschrift ‘Exit’.

Hoe symbolisch, constateerden KLM-watchers. Die vragen zich sinds het aantreden van Smith in september af wat hij van plan is met het Nederlandse smaldeel in de combinatie. Zijn eerste honderd dagen zitten er inmiddels op, maar de Canadees heeft zich nog nauwelijks uitgelaten over KLM. Dat voedt de argwaan die op het KLM-hoofdkwartier in Amstelveen sluimert sinds de fusie, vijftien jaar terug. Want wat wil Ben Smith?

Frisse wind

Vriend en vijand zijn het erover eens dat met Smith (47) een frisse wind is gaan waaien. De Canadees kwam aan boord na een jaar waarin het Franse personeel maar liefst vijftien keer in staking ging en Air France-KLM met een strop opzadelde van een half miljard euro. Wat het management van de Franse poot maar niet lukte, kreeg Smith in een maand voor elkaar: een cao met het grootste deel van het personeel. Dat stemde in met minder loonsverhoging dan waarvoor actie was gevoerd. ‘Ben Smith, de goochelaar’, kopte de Franse zakenkrant La Tribune.

Hoe heeft Smith hem dat geflikt? Hij voerde de onderhandelingen zelf. De cao in elkaar timmeren is normaal gesproken een klus voor de directeur van alleen Air France. Negen dagen na zijn aantreden schoof Smith die bestuurder aan de kant. Franck Terner, 36 jaar in dienst, werd bedankt voor zijn verdiensten. Smith liet zich kronen tot tijdelijk bewindvoerder.

Dat niet alleen Terner en zijn personeelschef het veld ruimden vonden de vakbonden al een pluspunt. De persoonlijke stijl van Smith en zijn nieuwe rechterhand Oltion Carkaxhija - net als Smith afkomstig van Air Canada - deed de rest.

Misschien bedachten de bonden ook wel dat ze met meer stakingen weliswaar meer loon konden afdwingen, maar tegelijkertijd Air France zouden schaden: operatie geslaagd, patiënt overleden. Het is tekenend dat de leden van de pilotenvakbond SPNL in december hun voorzitter niet hebben herkozen. Deze Philippe Evain was de schrik van het Air France-establishment in Parijs.

Achterstallig onderhoud

Waarop de buitenwacht Ben Smith nog niet heeft kunnen betrappen is een grootse visie. De afgelopen maanden heeft de topman vooral achterstallig onderhoud gepleegd. Bij regionale dochter HOP! kondigde Smith een reorganisatie aan: 120 van de 3.000 banen vallen weg. Afgelopen vrijdag werd bekend dat HOP! een rebranding ondergaat. Het bedrijf heet voortaan Air France HOP, zonder uitroepteken.

Smith versterkte de joint venture met China Eastern, de op een na grootste luchtvaartmaatschappij van de Chinezen. Hij haalde de bezem door de vloot: van de tien onhandig grote en onrendabele Airbussen 380 - de dubbeldekkers - die Air France bezit gaan er vijf naar de schroothoop. 

De grootste ingreep? De nek omdraaien van dochter Joon (spreek uit als ‘jeune’). Joon werd eind 2017 opgericht als prijsvechter met een focus op de millennial, de ‘jonge’ klant die geboren is tussen 1980 en 2000. Smith vindt het merk ‘verwarrend’. Het personeel van Joon en de vliegtuigen gaan naar Air France. Vier toestellen worden tussen nu en 2021 uit bedrijf genomen, maar niet eens meer overgeschilderd. Zes nieuwe vliegtuigen die al waren besteld behouden de speciaal voor Joon ontworpen business class. Het is te laat (lees: te duur) om de cabines nog te verbouwen.

Houdbaarheidsdatum

Aan KLM heeft Smith nog maar weinig woorden vuilgemaakt. Dat zouden de Nederlanders kunnen opvatten als een teken dat ze het goed doen. Maar de keren dat Smith zich wel over de ‘Koninklijke’ uitliet, geven weinig reden tot optimisme.

In oktober vertelde de topman aan analisten dat hij het tijd vond dat Air France-KLM zich als één bedrijf gaat gedragen. ‘Er is nergens ter wereld een vergelijkbaar bedrijf. Maar we kunnen optimaliseren en doen wat andere grote bedrijven doen als ze consolideren, dat is vanzelfsprekend ons doel. En elk intern geschil zou zo snel mogelijk moeten worden aangepakt.’

In Amstelveen gingen alle alarmbellen af.

KLM, dat dit jaar zijn honderdjarig bestaan viert, geniet nu nog een grote mate van zelfstandigheid. Toen het huwelijk met Air France in 2004 werd beklonken, werden er afspraken gemaakt dat KLM zijn landingsrechten behoudt en Schiphol als mainport blijft bestaan, met een gegarandeerde toegang tot 42 sleutelbestemmingen. KLM zou ook haar identiteit en merk behouden.

Dat waren mooie beloften, maar hun houdbaarheidsdatum was na vijf tot acht jaar voorbij. Smith wekt de indruk dat hij meer grip op die eigenwijze ‘Hollanders’ wil krijgen. Hij zou onder meer streven naar een zetel in de raad van commissarissen van KLM. KLM-chef Pieter Elbers zou daar fel tegen zijn. Het heeft de verhoudingen tussen de nieuwe bezem in Parijs en zijn secondant in Amstelveen er niet beter op gemaakt.

In januari lekte een memorandum uit dat leek te suggereren dat de KLM een ‘B-merk’ zou worden, en dat alle lucratieve passagiers en bestemmingen naar Air France overgaan. Tijdens het werkbezoek waarop de ‘Exit’-foto werd gemaakt, sprak de topman dat tegen. Dat was ook het enige concrete geluid dat de KLM’ers in het bemanningscentrum te horen kregen. ‘Smith heeft zich een meester getoond in het geven van algemene antwoorden op de vaak indringende vragen van het boze personeel’, signaleerde Anette Groeneveld, voorzitter van de Vereniging Nederlands Cabinepersoneel (VNC) tegenover het vakblad Luchtvaartnieuws.

Middelen om te voorkomen dat de naam KLM van staartvleugels en gevels verdwijnt heeft Amstelveen niet, en politiek Den Haag ook niet. In elke bestuursgeleding - directies en raden van toezicht - zijn de Nederlanders in de minderheid.

De toekomst van KLM? Het wachten is op nieuwe foto’s op Twitter.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.