Wat ging er fout bij bouwbedrijf Heijmans?

Bouwbedrijf Heijmans lijdt miljoenenverliezen op lopende projecten, ziet haar financieel directeur vertrekken en praat met de banken over een nieuwe schuldenregeling. Wat ging er fout bij de bouwer?

Bert van der Els (CEO) en Mark van den Biggelaar (CFO) van bouwbedrijf Heijmans.Beeld anp

'We blijven worstelen met een aantal grote projecten', zei Heijmans-hoofddirecteur Bert van der Els twee weken geleden in een gesprek met beursanalisten. Hij noemde twee voorbeelden: de bouw van de (nog niet optimaal functionerende) Energiefabriek in Tilburg en de aanleg van de Westfrisiaweg in de kop van Noord-Holland. In beide projecten stevent de onderneming af op miljoenenverliezen. De directeur zegt 'knetterhard' te werken aan een oplossing.

De meeste bedrijven van bouwgroep Heijmans, zoals de infrastructuurbedrijven in Duitsland en België, doen het goed, verzekerde Van der Els de analisten. De orderportefeuille is met 2,4 miljard euro goed gevuld. In Antwerpen wordt bijvoorbeeld binnenkort het Elisabeth Muziekcentrum opgeleverd. Bij Apeldoorn wordt een verbindingsweg met de A1 aangelegd. Op Schiphol worden grote onderhoudsprojecten uitgevoerd. Met Eindhoven is een overeenkomst gesloten voor experimenten met innovatieve straatverlichting. En dan zijn er van Pijnacker tot Goes nog woningbouwprojecten.

Toch zal 2016 een verliesgevend jaar zijn. Maandag werd bekend dat Heijmans' financieel directeur Mark van den Biggelaar de onderneming zal verlaten. De onderneming ontkent dat het gaat om een gedwongen vertrek. Intern werd echter al vastgesteld dat Heijmans de laatste jaren projecten aannam tegen te lage prijzen en te hoge risico's.

Wie kwaad wil ziet in de problemen van de bouwbedrijven bij grote infrastructurele projecten een vertraagde afrekening met de bouwfraude. In de jaren negentig werd de overheid bij de aanbesteding van infrastructurele werken voor tientallen miljoenen opgelicht. De bouwers spraken onderling af wie welke klus zou krijgen. Zelfs de laagste bieding werd zo een tegenvaller voor de opdrachtgever. Ook Heijmans deed hieraan mee.

Net bekomen van dat schandaal (en de miljoenenboetes en -schikkingen) werd ook de bouw geraakt door de economische crisis. En opnieuw draait het om aanbestedingen. Maar nu zit de pijn aan de andere kant, die van de bouwbedrijven. Om het bedrijf draaiende te houden brachten bouwers messcherpe offertes uit. 'Aannemers hebben projecten naar zich toegetrokken voor prijzen die ze nu zouden mijden', zegt de Delftse hoogleraar infrastructuur Marcel Hertogh. 'De beoogde winst was zo dun, dat je die bij de minste tegenslag al kwijt was. Risico's werden veel te optimistisch ingeschat. In de markt is er nu veel meer realisme over kosten en gevaren, zowel bij opdrachtgevers als opdrachtnemers.'

Financieel directeur Mark van den Biggelaar.Beeld anp

Modern aanbesteden

De problemen bij Heijmans worden ook ingegeven door het moderne aanbesteden, oppert columnist Lenny Vulperhorst van vakblad Cobouw. Vroeger bracht een opdrachtgever als de overheid gedetailleerde werkplannen uit, waarop bouwbedrijven konden inschrijven. Viel de klus tegen, dan kon de aannemer meerwerk in rekening brengen. Tegenwoordig presenteert de opdrachtgever vaak een ruimere omschrijving.

Kort gezegd: 'We willen een goede weg laten aanleggen. Geef in je offerte aan hoe en tegen welke prijs je dit kunt uitvoeren.' Na ondertekening van het contract moet de bouwer de beloofde prestatie leveren. Bij tegenslagen zijn de risico's - en de meerkosten - voor zijn rekening.

Zo verging het Heijmans bij de aanleg van de N23 in Noord-Holland. Omdat de grond minder sneller inklonk dan gedacht, werd de bouw vertraagd. De oplopende kosten zijn voor rekening van de bouwer. Bij de Energiefabriek in Tilburg idem: Heijmans had beloofd een fabriek te kunnen maken die een bepaalde kwaliteit biogas kon winnen uit zuiveringsslib. Lukt dat niet, dan moet Heijmans de machines nog maar eens nalopen, voor eigen rekening.

Ondanks de tegenslagen komt ook de bouwsector langzaam uit de economische crisis. De tien grootste bouwbedrijven van Nederland behaalden vorig jaar samen een omzet van 26,1 miljard euro en een bescheiden winst, becijferde vakblad Cobouw afgelopen zomer. En dat herstel lijkt door te zetten. Bouwbedrijf BAM maakte onlangs bekend dat het in de eerste negen maanden van dit jaar een winst boekte van 64 miljoen euro.

Wat betreft overheidsprojecten hangt er ook verbetering in de lucht. Rijkswaterstaat en bouwers sloten begin dit jaar een akkoord om herhaling van aanbestedingsdrama's te voorkomen. In plaats van 'vechtcontracten' moeten bij grote projecten redelijker afspraken worden gemaakt over de verdeling van risico's. Projecten moeten zo vlotter worden voltooid en rechtszaken voorkomen. Voor Heijmans komt dat akkoord echter te laat: daar hebben ze voorlopig nog veel juristen aan het werk.

Problematische projecten van Heijmans

Sluis Zaandam bouwsom: 27 miljoen euro Beoogde oplevering: 2015

De bouw van de sluishoofden van de Wilhelminasluis in Zaandam ligt stil. Heijmans ruziet met de opdrachtgever, de provincie Noord-Holland, over de kosten van de vertraging. Volgens de provincie voldoet het resultaat niet aan de eisen. Heijmans stelt dat het ontwerp niet deugt en dat nieuwe eisen aan onder meer de fundering hebben geleid tot de vertraging. Ook zouden vergunningen te laat zijn afgegeven.

Gebouw RIVM projectsom: 100 miljoen euro Beoogde oplevering: 2018

In een samenwerkingsverband met de bouwbedrijven Strukton en Hurks (gezamenlijk voor 267 miljoen euro) moet Heijmans het nieuwe gebouw opleveren van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in Utrecht. Het ontwerp van de bouwers voldoet echter niet aan de trillingseisen. De oplevering wordt nu omstreeks 2020 verwacht. Het contract behelst ontwerp, bouw en langdurige exploitatie.

Energiefabriek Tilburg bouwsom: 31 miljoen euro. Beoogde oplevering: 2014

Over de bouw van Energiefabriek Tilburg, die zuiveringsslib uit rioolwater moet omzetten in biogas, is Heijmans een conflict aan het uitvechten met opdrachtgever waterschap De Dommel. De fabriek voldoet volgens het waterschap niet aan alle eisen. De fabriek draait al, maar levert nog geen biogas van de afgesproken samenstelling.

Aquaduct Leeuwarden bouwsom: 32,5 miljoen euro. Beoogde oplevering: 2015

De aanleg van een complex verkeersplan met aquaduct bij de Drachtsterbrug in Leeuwarden werd een zorgenkind van Heijmans. Onderaannemer is Ballast Nedam. Vooral fundering en watervastheid van het project leverden tegenvallers op. In februari werd met opdrachtgever de provincie Friesland overeengekomen dat Heijmans driehonderd nieuwe funderingspalen de bodem in zal drijven.

Westfrisiaweg bouwsom: 200 miljoen euro, beoogde oplevering: 2017

De aanleg van de Westfrisiaweg, de N23 tussen Heerhugowaard en Enkhuizen, gaat Heijmans mogelijk tientallen miljoenen euro's verlies opleveren. Het inklinken van de bodem onder de beoogde asfaltlaag duurt langer dan de bouwer had verwacht. Heijmans heeft de bouw stilgelegd en ruziet met opdrachtgever, de provincie Noord-Holland, over wie de extra kosten moet dragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden