Wat gebeurt er met de gesloten V&D-filialen?

De noodlijdende warenhuisketen sloot in 2016 het ene filiaal na het andere. Intussen zijn veel van de winkels, vaak tijdelijk, weer in gebruik. Een rondreis langs opmerkelijke gedaanteverwisselingen.

Het pand van de VD in Haarlem. Beeld anp

1. Haarlem

Bestaat er zoiets als een spookwarenhuis? Wie ronddwaalt door de verlaten V&D in Haarlem begint het zich af te vragen. En dan valt er nu, om tien uur 's ochtends, tenminste nog een beetje zon door de glas-in-loodramen van het onverlichte trappenhuis. 's Avonds heeft anti-kraakster Ilse Wijnands (22) een zaklamp nodig om in het stikdonker haar weg te vinden over de marmeren trappen, op weg naar haar kamer op de zevende verdieping. Eens in de zoveel tijd klinkt er gestommel op de gangen, als een van de pop-upwinkels op de beneden­etage een feestje geeft en teute feestgangers de stilstaande roltrappen beklimmen voor een nachtelijke verkenningstocht.

'Je ziet aan alles dat het zakelijk niet goed ging', zegt Wijnands, terwijl ze door de gang loopt op de zevende verdieping, waar het V&D-personeel kantoor hield. 'Wat de klanten niet zagen, daar werd niets aan gedaan.' Het goedkope marmoleum op de vloer en de dunne gipswanden doen denken aan het noodgebouw van een school. De instructieposters aan de muren - 'Derving voorkomen is ... opletten bij de paskamers' - zien eruit alsof ze in geen vijftien jaar zijn vernieuwd. 'Moet je die computer zien.' Wijnands wijst door het raam van een vergaderruimte naar een prehistorisch ogende desktop. 'Daar werkten ze nog op - op computers met van die enorme bakken erachter.'

De Haarlemse V&D zal tenminste niet lang een spookwarenhuis blijven: volgend jaar begint het Canadese Hudson's Bay met de verbouwing van de winkel, die begin 2018 moet openen. In veel andere gemeenten breekt men zich het hoofd over wat te doen met de leegstaande V&D-panden.

Haarlem: anti-kraak, tot Hudson's Bay aan de verbouwing begint. Beeld Aurélie Geurts

2. Sittard

Als de winkelharten van onze binnensteden een gebit vormen, dan was Vroom & Dreesmann decennialang een van de centrale snijtanden. Lang voordat de term 'A-locatie' bestond, wist de warenhuisketen de beste plekken in de stad te veroveren. Maar sinds de Hilversumse V&D dit jaar rond het middaguur van 23 april als laatste filiaal zijn deuren sloot, ziet het stedelijke gebit eruit als dat van een bokser na een gevecht zonder bitje. Met een brug hier en een vulling daar proberen lokale middenstanders het gebit wat op te kalefateren, leert een kleine rondreis langs gesloten V&D-panden.

En dan waren de snijtanden van Vroom & Dreesmann vaak al niet de fraaiste. Het V&D-pand in Sittard, de eerste stop op de toernee, is een typisch geval: de betonnen blokkendoos lijkt geïnspireerd op de Atlantik­wall, maar is prachtig gelegen aan de Markt. Aanvankelijk toonde Hudson's Bay interesse voor dit V&D-filiaal, inmiddels is de toekomst ongewis.

Daarom is in de tussentijd een Toon Hermans-expositie georganiseerd in het pand, ter ere van de 100ste verjaardag van Sittards beroemdste zoon. Waar Sittardenaren vroeger winkelden voor spijkerbroeken, koffiezetapparaten en steunkousen, klinken nu de liedjes van Toon Hermans over de eerste verdieping:

Ze had van die oogies van bluejeansblauw/
die kijkers met dat spijkerbroekenblauw

Wat gaat er met de V&D filialen gebeuren?

Een jaar na het failissement van V&D is de toekomst van veel van de meer dan zestig voormalige V&D-filialen nog ongewis. In tot dusver veertien grotere steden als Den Bosch, Enschede en Haarlem komen vestigingen van de Canadese warenhuisketen Hudson’s Bay. In Arnhem, Groningen, Nijmegen en Hoofddorp zit of komt een megastore van de (sport)modeketen Topshelf – in Hoofddorp gaat daarvoor de V&D tegen de vlakte. Ook in Delft, Alphen aan den Rijn en het Haarlemse Schalkwijk wordt de voormalige V&D gesloopt. De Hema is in Purmerend, Apeldoorn, Roermond en negen andere locaties in het gat gesprongen dat V&D achterliet. Tijdelijk huist daar de Hemarkt, een outlet met afgeprijsde artikelen. Wat hier op langere termijn gebeurt, is onduidelijk. Dit geldt voor zeker 27 van de vroegere V&D’s. Middenstanders proberen er in veel steden met lapmiddelen nog wat van te maken. In het Udense filiaal zijn tweedehands boeken te koop, in Oss matrassen. In Assen waren plannen voor een mini-kunstijsbaan in de oude V&D – tot een geldschieter zich terugtrok.

Heerlenaar Jos Jacobs (65) struint door een galerij met foto's en teksten uit het leven van Toon Hermans: beelden van Sittard uit de jaren twintig en dertig, een gedicht voor zijn vrouw Rietje, een sketch over de familie Stoteles. 'Arie heb ik goed gekend en zijn vader, de ouwe Stoteles... Arie was de zoon, groot denker hè; wijsgeer hè... Had een zuster ook hè, Miep; zuster van Arie. Miep Stoteles, hè. Misschien nooit van gehoord, nee... Niks gemist hoor. Miep was niks... Arie wel, maar Miep ... dat is niks.'

Vroeger, toen Jacobs productieleider was in de Sittardse beeldbuizen­fabriek van Philips, wipte hij na zijn werkdag vaak binnen bij de V&D voor een snelle boodschap, vertelt de met een tandpastawitte haardos en dito borstelsnor gezegende pensionado. Jacobs ziet de teloorgang van de warenhuisketen met lede ogen aan. 'V&D heeft het gepresteerd om een aantal heel mooie gebouwen tegen de vlakte te laten gaan en er lelijke panden voor in de plaats te bouwen. Ik weet nog dat hier in Sittard tot midden jaren zestig een heel mooi gemeentehuis stond, met prachtige trappen. Dat is allemaal afgebroken voor V&D. Zo zonde.'

2.Sittard: een Toon Hermans-expositie, ter ere van Sittards beroemdste zoon. Beeld Aurélie Geurts

3. Weert

De volgende stop op de V&D-toernee, Weert, leidt tot verwarring bij de vele Belgische bezoekers. Op de gevel in het Weertse winkelcentrum De Muntpassage prijkt nog gewoon het zwarte V&D-logo. Binnenin ziet de winkel er heel anders uit.

'Goh, 'tis wel veranderd hier', mompelt Dorine Kwanten (46). Verbouwereerd kijkt ze om zich heen in een woestijn van kerstprullaria: kerst­engelen, kerstslingers, kerststallen en kersteekhoorns zover het oog reikt. Bijna allemaal 'made in China', want hoewel ze in China niet aan Kerst doen, wordt onze Kerstmis er grotendeels geproduceerd. 'V&D is failliet mevrouw', legt een winkelbediende uit. Kwanten komt uit Hamont-Achel, net over de grens bij Budel. 'Ik was al een tijd niet geweest hier, ik dacht: ik moet efkens bij V&D gaan kijken. En dan blijkt V&D er precies niet meer te zijn.'

In het oude V&D-pand in Weert zit tijdens de feestdagen een filiaal van de kerstwinkel It's all about Christmas. Wat het lot daarna in petto heeft voor dit winkelpand is onbekend.

3.Weert: de kerstwinkel It's all about Christmas. Beeld Aurélie Geurts

4. Den Bosch

In 's Hertogenbosch is het wachten op Hudson's Bay. De stad is een van de uitverkoren gemeenten waar de Canadese warenhuisketen een filiaal gaat vestigen. Voordat de Canadezen in februari met de verbouwing beginnen - het filiaal moet in augustus opengaan - zitten er pop-upwinkels in het pand aan de Schapenmarkt dat opgetrokken lijkt uit een mix van expressionisme en art deco. Onder de gevel met de zandstenen beelden van Mercurius en Ceres prijkt nu de naam van autodealer Van den Udenhout. Op de benedenverdieping heeft de damesmode van V&D plaatsgemaakt voor de Audi R8 Spyder en de Volkswagen Golf GTE.

De grootste publiekstrekker is LaPlace, op de bovenste etage. Den Bosch is een van de weinige steden - samen met Arnhem, Lelystad en Amsterdam - waar de LaPlace weer open is gegaan in een oud V&D-pand. Als er een ding duidelijk wordt uit de vele gesprekken tijdens de V&D-toernee is het dat de liefde voor V&D door de maag ging. Weinig mensen hadden een emotionele band met V&D, maar des te meer met LaPlace. 'Ik kwam hier vroeger eigenlijk alleen voor de worstenbroodjes van LaPlace', zegt Pieter Blom van Pieter CD's, een van de pop-upwinkels in de Bossche V&D. 'De V&D was naar mijn idee te goedkoop voor de mensen die het chic wilden hebben, en te duur voor mensen die iets goedkoops zochten.'

's Hertogenbosch: geen damesmode meer, wel Audi en Volkswagen. Beeld Aurélie Geurts

5. Meppel

Een LaPlace is Meppel vooralsnog niet gegund, om nog te zwijgen over een Hudson's Bay. Vroeger had de V&D in de Kruisstraat twee verdiepingen, met bovenin een populaire LaPlace; tegenwoordig blokkeert de geluidsinstallatie de roltrap naar de stikdonkere tweede verdieping. Iggy Pop en Kylie Minogues bizarre duet Christmas Wrapping knalt uit de speakers.

'Voor een stadje als Meppel betekent het best veel dat V&D en LaPlace er niet meer zijn', zegt Inge Westerhof (43) terwijl ze grasduint in de kledingrekken van modeketen Paris2Day, waar ze net al een kunstleren broek heeft buitgemaakt. 'Je hebt in Meppel nog wel allerlei kleine winkels en boetiekjes, maar die vind je eigenlijk overal wel. Met een V&D en een LaPlace sta je toch meer op de kaart. Daarom is het ook jammer dat er maar één verdieping is en dat er bijna alleen maar kleding te koop is. Alleen Bosma Bedden geeft nog een beetje dat oude warenhuisgevoel.'

Ada Bosma, van Bosma Bedden, strijkt op een klandizieluw moment de plooien glad van een vierseizoenendekbed. Het is met boxprings en dekbedovertrekken moeilijk opboksen tegen de kerstman, merkt Bosma. 'In het begin liep het nog oké, maar het is nu een beetje zo zo', zegt ze.

De beddenspeciaalzaak - 'Bij ons ligt het net even anders!' - krijgt veel lof voor het opvullen van het oude V&D-pand, zoals Bosma Bedden dat ook al doet in het voormalige V&D-pand in Emmen. 'Het is jammer dat het met de tweede verdieping nog niet gelukt is, maar het is voor ondernemers ook wel een risico. Je moet flink wat investeren om de boel netjes te maken. Voor hetzelfde geld komt er daarna een investeerder met een grote zak geld die alles overneemt. En dan moet je er weer uit.'

Meppel: 'Bij ons ligt het net even anders!', is het motto van Bosma Bedden. Beeld Aurélie Geurts

6. Enschede

'Het is hier een goedkope klerebende', recenseert Ron Kroeze (46) de metamorfose van de vroegere V&D in Enschede. Aan het Hendrik Jan van Heekplein zit tijdelijk Medikamente Die Grenze, dankzij de 3.800 vierkante meter winkelruimte op de eerste verdieping nu naar eigen zeggen 'de grootste drogisterij van Nederland'.

Totdat Hudson's Bay aan de verbouwing begint, ligt in het oude V&D-pand genoeg paracetamol en ibuprofen om heel Overijssel een jaar lang hoofdpijnvrij te houden. Verder bulk­ladingen deodorants, toiletblokjes, wasverzachters, Pringlesbussen en Milkarepen.

Het kan de als een eik gebouwde Kroeze niet bekoren. 'Echt de Aldiformule, met al die kartonnen dozen - en dan graaien maar, voor weinig geld. Dit hoort hier eigenlijk niet thuis, in zo'n pand, op zo'n mooie locatie.'

Kroeze staat aan de inpakplank bij de kassa's zijn zojuist aangeschafte geurkaarsjes, chocolade en badschuim van kerstcadeaupapier te voorzien. 'Met Kerst koopt iedereen een cadeautje van 2 euro voor de zeven mensen die komen', legt hij uit. De 2.02 meter lange Tukker kwam graag in de V&D, al was het maar voor de langemannenmode. 'Ik vond het altijd heel gezellig - het ouderwetse, het warme. Je werd altijd goed geholpen. En je deed er af en toe je bakje koffie en je saucijzenbroodje.'

Enschede: op 3.800 vierkante meter winkelruimte zit nu Medikamente Die Grenze. Beeld Aurélie Geurts

En wat gebeurt er in alle andere filialen?

Groningen: Warenhuis Topshelf (sinds december)
Leeuwarden: Modeketen Zara (sinds november)
Den Helder: Outlet Hemarkt (sinds juli). Lange termijn niet bekend.
Assen: Woon- en werkruimtes (sinds juni)
Emmen: Vlinderstad Shopping Center, met Bosma bedden en Paris2Day (sinds juni).
Meppel: Bosma bedden en Paris2Day (sinds oktober).
Hoorn: Niet bekend.
Alkmaar: Niet bekend.
Zwolle: Leegstand. In afwachting komst Hudson's Bay
Lelystad: Tijdelijke kerstwinkel It's All About Christmas. Lange termijn niet bekend
Almere: Leegstand. In afwachting komst Hudson's Bay
Purmerend: Een restaurant, koffietentje en Outlet Hemarkt (sinds mei). Lange termijn niet bekend
Beverwijk: Tijdelijk woonwinkel WoonXL (Sinds mei). Lange termijn niet bekend
Zaandam: Leegstand. In afwachting komst Zara
Amsterdam: Leegstand. In afwachting komst Hudson's Bay
Amsterdam-Noord: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Amstelveen: Anti-kraak (sinds mei). In afwachting komst Hudson's Bay
Haarlem: Anti-kraak (sinds mei) en pop-up warenhuis (sinds juli 2016) In afwachting komst Hudson's Bay.
Haarlem Schalkwijk: Wordt gesloopt, nieuw complex wonen, horeca en detailhandel
Hoofddorp: Wordt gesloopt, nieuw warenhuis Topshelf plus appartementen
Hengelo: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Deventer: Tijdelijk outlet Hemarkt (sinds juni), vanaf 2017 H&M en The Sting
Enschede: Pop-up drogisterij, lunchroom, kunstgalerie. In afwachting komst Hudson's Bay
Hilversum: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Apeldoorn: Outlet Hemarkt (sinds mei), lange termijn niet bekend.
Leiden: Pop-up winkel voor kunstenaars en ondernemers. In afwachting komst Hudson's Bay
Alphen aan den Rijn: Tijdelijk woonwinkel WoonXL (sinds mei), wordt later gesloopt
Amersfoort: Leegstand. In afwachting komst Hudson's Bay
Utrecht: Leegstand. In afwachting komst Hudson's Bay en Primark
Zeist: Outlet Hemarkt (sinds november). Lange termijn niet bekend
Ede: Outlet Hemarkt (sinds mei). Lange termijn niet bekend
Veenendaal: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Arnhem: Warenhuis Topshelf (sinds april)
Doetinchem: Outlet Hemarkt (sinds augustus). Lange termijn niet bekend Leidschendam: Leegstand. Gekocht door vastgoedfonds om winkelcentrum te vernieuwen
Dordrecht: Kerstwinkel It's all about christmas (sinds oktober). Lange termijn niet bekend
Gorinchem: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Rotterdam: Leegstand. In afwachting komst Hudson's Bay
Rotterdam (Zuidplein): Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Vlaardingen: Outlet Hemarkt (sinds juli). Lange termijn niet bekend.
Den Haag (Leyweg): Tijdelijk Lidl (sinds juni). Lange termijn niet bekend
Den Haag (centrum): Sportzaak Decathlon (sinds november). In afwachting komst modeketen Stradivarius en Hudson's Bay
Rijswijk: Lange termijn niet bekend.
Zoetermeer: Outlet Hemarkt (sinds juli)
Naaldwijk: Supermarkt Dirk (sinds augustus) Gouda: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Delft: Outlet Hemarkt. (sinds juli). Wordt gesloopt, daarna Albert Heijn en winkels en appartementen.
Hoek van Holland: Niet bekend. Hellevoetsluis: Leegstand. In de toekomst H&M en Big Bazar.
Bergen op Zoom: Outlet Hemarkt (sinds november). Lange termijn onbekend.
Nijmegen: Topshelf (sinds november). Verdere invulling pand niet bekend.
Eindhoven: Leegstand. Lange termijn niet bekend.
Roosendaal: 't Warenhuys (sinds november). Verder invulling pand niet bekend.
Goes: Leegstand. Lange termijn onbekend.
Den Bosch: Autoshowroom (sinds augustus) In afwachting komst Hudson's
Bay.
Oosterhout: Modeketen H&M (sinds najaar).
Breda: Verbouwing voor komst Hudson's Bay begonnen (sinds augustus).
Tilburg: Verbouwing voor komst Hudson's Bay begonnen (sinds december).
Heerlen: Outletwinkels van failliete keten Houtbrox (sinds november) Oss: Matrassengigant en Top1Toys (sinds oktober)
Uden: Boekenoutlet Boekenfestijn. Lange termijn onbekend.
Sittard: Toon Hermans-expositie. Lange termijn onbekend.
Venlo: Leegstand. Lange termijn onbekend.
Weert: Tijdelijke kerstwinkel It's All About Christmas (sinds oktober). Lange termijn niet bekend.
Roermond: Outlet Hemarkt. Lange termijn niet bekend.
Maastricht: Tijdelijke kerstwinkel It's All About Christmas. In afwachting komst Hudson's Bay.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden