'Wat gebeurt er als ook de laatste koper in de markt zit?'

Beleggers bouwen langzamerhand hun eigen Toren van Babel. De koersstijgingen lijken oneindig. En spraakverwarring over het woord winst is er niet....

PETER DE WAARD

Van onze verslaggever

Peter de Waard

AMSTERDAM

Na de fraaie winst van 1995 voorspelde iedere deskundige dat de beurs dit jaar pas op de plaats zou maken. Alleen verbeten optimisten geloofden nog in een stijging van maximaal zo'n 10 procent. Uiteindelijk is de Amsterdam EOE-index, de belangrijkste graadmeter van de Nederlandse beurs, met liefst 33,6 procent gestegen.

Ook op andere beurzen holden de koersen omhoog. Wall Street sloot gisteren 28 procent hoger. In Madrid, Stockholm en Hongkong waren de koersstijgingen nog spectaculairder dan in Amsterdam. Alleen de beurs van Tokyo bleef achter. De Nikkei-index sloot zelfs iets lager dan eind vorig jaar. Internationaal opererende bedrijven als Honda, Fuji Photo en Cannon scoorden goed. Maar met name de met problemen kampende Japanse banken haalden de index omlaag.

'Beleggers die niet geluisterd hebben naar de deskundigen, wrijven zich nu in de handen', stelt Robeco-bestuurder prof. J. van Duijn een beetje grinnikend vast. Niettemin durft hij niet te voorspellen dat 1997 opnieuw een mooi beursjaar zal worden. 'In 1995 steeg de Dow Jones met 33 procent. Dit jaar met 28 procent. Dat er voor het derde jaar zo'n mooi cijfer zal komen, dat is onwaarschijnlijk.'

Van Duijn verwacht evenals andere analisten volgend jaar een geringe stijging, maar houdt ook rekening met een correctie. Sinds 1983 zijn de koersen op de Amsterdamse beurs meer dan verzesvoudigd. In de afgelopen vijf jaar zijn de koersen ieder jaar per saldo gestegen.

Ondanks het hoge koerspeil springen particuliere beleggers steeds massaler op de voortrazende trein. Beursorderlijnen bij de banken raken steeds vaker overbelast. Beleggingsbladen boeken spectaculaire oplagestijgingen, dagbladen en zelfs het NOS-journaal geven gerichte beleggingsadviezen door.

Alleen de particuliere beleggers wilden begin november al voor ruim 100 miljoen gulden aandelen hebben van de pretfabriek Endemol. Er was slechts voor een bedrag van drie miljoen gulden aan aandelen voor deze groep beschikbaar.

Toen een paar weken later beddenfabrikant Beter Bed op de beurs werd geïntroduceerd, stonden beleggers opnieuw in een eindeloos lange rij. Zelfs voetbalclubs als AZ, FC Twente of Feyenoord moeten met gemak in staat zijn stapels aandelen te plaatsen. Beleggen op de beurs lijkt dankzij ingenieuze optie-en fiscale constructies - koopsompolissen en clickfondsen - ook veiliger en aantrekkelijker te worden. Volgens schattingen van de Vereniging Effectenbezitters (VEB) wordt op dit moment al in ongeveer 10 procent van de Nederlandse gezinnen zelf in aandelen belegd. 'En we denken dat het aantal met name in het tweede halfjaar door de beursintroducties van Endemol en Beter Bed weer fors is gestegen.'

Van Duijn vindt die ontwikkeling verontrustend. 'De koersstijgingen van de laatste maanden komen voor rekening van de particuliere beleggers. Begin volgend jaar lopen veel deposito's af. Veel particulieren zullen zich achter de oren krabben voordat zij het geld opnieuw tegen een rente van 3 of hoogstens 4 procent op een spaarrekening zetten. Opnieuw zullen nieuwkomers overwegen zelf op de beurs aandelen te kopen. Maar wat gebeurt er als de laatste koper ook in de markt zit? Vaak volgt daarna de omslag.'

Van Duijn denkt overigens niet dat het einde van de hausse in zicht is. 'We zitten nog niet aan het einde van de cyclus. Sinds de oorlog zijn drie periodes te onderscheiden. Tussen 1945 en 1965 stegen de koersen. Tussen 1965 en 1985 deden ze niets. Dus je zou kunnen concluderen dat de huidige cyclus ook twintig jaar duurt en nog tot en met 2004 kan aanhouden.'

De Robeco-bestuurder is echter wel bang dat de beurskoersen eerst een fikse correctie zullen maken. Binnen twee jaar zullen de koersen met 15 tot 20 procent dalen, zo vreest hij. 'De beurskoersen stijgen op dit moment sneller dan de winsten van de bedrijven. Aandelen worden duurder.'

In 1984 betaalden beleggers voor een aandeel nog zeven keer de winst die het bedrijf met dat aandeel behaalde. Nu is dat gemiddeld zestien keer. 'En er zijn aandelen als Elsevier, Wolters Kluwer en Nutricia waarvoor de koers/winst-verhouding boven de twintig is gestegen.' Het dividend-rendement op aandelen is zelfs gedaald tot 2,7 procent, een historisch gezien ongekend laag percentage. Bedrijven moeten dus de komende jaar sprookjesachtige winststijgingen maken om de koerswinsten te rechtvaardigen.

Dit jaar sloeg de beleggers al drie keer de schrik om het hart. Begin maart, half augustus en begin december dreigden de beurzen wereldwijd onderuit te glijden. Iedere keer zorgden geruchten over een rente-verhoging in de VS voor wereldwijde onrust. Maar iedere keer volgde een wonderbaarlijk herstel. 'Meer dan ooit bepaalt Wall Street de richting. Nu beurzen internationaler worden, kijkt iedereen naar de grootste kapitalistische markt in de wereld', aldus Van Duijn.

De Robeco-bestuurder acht het niet onmogelijk dat juist een dalende rente in de tweede helft van 1997 de koersen omhoog zal helpen. De lange rente is afgelopen jaar per saldo nauwelijks gedaald. 'Als de economische groei vertraagt, zou de rente op de tienjarige staatslening tot onder de 5 procent moeten kunnen dalen: 2 procent inflatie plus 2,5 procent reëele rente. Maar ik denk dat de obligaties daar meer van profiteren dan aandelen.'

Voor het Nederlandse bedrijfsleven was 1996 vooral het jaar van de schaalvergroting. De topmanagers van de Nederlandse bedrijven waren bijna continu op overnamepad.

Buiten Nederland kwamen ook mega-transacties tot stand zoals de fusie van de farmaceutische concerns Sandoz en Ciba-Geigy, Gillette en Duracell, de Franse verzekeraars AXA en UAP en van de Amerikaanse vliegtuigconcerns McDonnell Douglas en Boeing. De veruit duurste overname van het jaar was die van het Amerikaanse telecommunicatiebedrijf MCI door British Telecom. Overnamebedrag: 34 miljard gulden.

Maar de pikantste overname was die van het Belgische bedrijfje Plant Genetic Systems door de Duitse farmacieconcerns Hoechst en Schering. De bedrijven legden één miljard op tafel voor de onderneming die nog nooit winst had gemaakt. De overname ontketende op de beurs een biotech-hype, waarvan in Nederland vooral Artu Biologicals en het op de incourante markt genoteerde Mogen profiteerden.

De ouderwetse overnamestrijd dook in Nederland ook weer op. Buitenstaanders deden pogingen om de macht te grijpen bij Houtgroep Nederland en AIR. In beide gevallen kregen de aandeelhouders nul op rekest. De discussie rond de macht van de aandeelhouders laaide opnieuw op; een commissie rond voormalig Aegon-topman Jaap Peters adviseerde de macht van de kapitaalverschaffers te vergroten.

Eén overname wilde maar niet lukken: die van Fokker. Begin dit jaar draaide de Duitse eigenaar Dasa de geldkraan dicht. Fokker moest uitstel van betaling aanvragen en ging eind april failliet. De curatoren deden een ultieme poging om een doorstart mogelijk te maken. Telkens doken nieuwe 'redders' op. Maar uiteindelijk aarzelde ook de belangrijkste gegadigde, het Koreaanse concern Samsung, te lang. Eind november viel definitief het doek, hoewel ook daarna geruchten over een mogelijke redding de kop opstaken. Stork had al de beste stukken Fokker ingepikt.

De tragische ondergang van Fokker was niet de enige dissonant. Het faillissement van Sport7 beschadigde de reputatie van een aantal op de beursvloer bewierookte topmanagers. Jan Timmer van grootaandeelhouder Philips haalde de kastanjes uit het vuur. Wim Dik en Aad Jacobs, respectievelijk bestuursvoorzitter van de grootaandeelhouders KPN en ING Groep, hielden zich muisstil.

Voortvarend was de overheid - en met name minister Zalm van Financiën - in de aanpak van misbruik van voorwetenschap. Zalm lanceerde een nieuwe voor Europese begrippen ongekend harde wetgeving, nadat justitie niet in staat bleek een van beursfraude verdachte zakenman achter de tralies te krijgen. In januari ging Joep van den Nieuwenhuyzen vrijuit in de zogenaamde RDM-affaire. In februari besloot justitie de aanklacht tegen acht topmanagers van Borsumij-Wehry te seponeren. En een maand later ging Van den Nieuwenhuyzen voor het hof in Den Haag ook definitief vrijuit in de geruchtmakende HCS-affaire.

Toeval of niet. Na het debacle van justitie in de HCS-affaire kwam Zalm met een nieuwe aangepaste wet tegen misbruik van voorkennis. Het Openbaar Ministerie veegde het stof van enkele oude dossiers en lichtte voortvarend een nieuw aantal verdachten van hun bed die met voorwetenschap zouden hebben gehandeld in aandelen Weweler en BolsWessanen.

BolsWessanen en Weweler behoorden toevallig ook tot de kleine categorie fondsen die niet van de euforische stemming onder de beleggers wisten te profiteren. Fokker was uiteraard de grootste verliezer. Daarnaast daalden de koersen van Sphinx en scheepsbouwer Van der Giessen-De Noord, die hun fusieplannen zagen mislukken. Bij de hoofdfonden was KLM de grootste daler. Door zelf aandelen in te kopen probeerde het luchtvaartfonds nog het tij te keren, maar uiteindelijk resteerde een koersdaling van bijna 14 procent.

Getronics en Nutricia, allebei nieuwkomers onder de hoofdfondsen, behaalden spectaculaire koersstijgingen. Maar de absolute winnaar werd Goudsmit. Het op de lokale markt genoteerde fonds was afgelopen jaar volop in beweging. Goudsmit stootte met The Society Shop de laatste belangen in winkelketens af. Het fonds concentreerde zich succesvol op project- en uitzendbureaus (Polec en Techno Time) en opleidingen (Luzac College). Grootaandeelhouder Johan Wolters stootte dit jaar zijn belang in Goudsmit voor heel veel geld af.

Op de effectenbeurs ging een astronomisch bedrag om. De totale beurzomzet kwam uit op 1960 miljard gulden. Dit was een stijging van 44 procent. De aandelenomzet steeg van 401 tot 644 miljard gulden. De obligatie-omzet groeide van 962 tot 1320 miljard. Ook de optiebeurs beleefde een absoluut topjaar. Er werden 28,5 miljoen contracten verhandeld; 70 procent meer dan in het recordjaar 1995.

Nergens wreef men zich zo in de handen als op de beursvloer.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden