AnalyseCPB-doorrekening rampscenario’s

Wat doet de coronacrisis met de economie? Twee scenario’s: het beste en het slechtste

Het Centraal Planbureau (CPB) heeft vier ‘rampscenario’s’ doorgerekend voor het verloop van de coronacrisis. Ze geven een indicatie van de economische gevolgen. Veel hangt af van hoelang de semi-lockdown duurt die het kabinet Nederland heeft opgelegd. De twee uitersten toegelicht.

Medewerkers van handhaving patrouilleren door de Marikenstraat in Nijmegen. Beeld Henk Braam/Hollandse Hoogte

De springveervariant

Het CPB gaat er in de ‘best case’-variant van uit dat er drie maanden ‘contactbeperkingen’ van kracht zullen zijn, aanzienlijke beperkingen dus van het sociale en economische verkeer. Omdat de virusuitbraak nog voor de zomer uitdooft, heft het kabinet alle beperkingen voor 1 juli op en herstelt de economie zich daarna razendsnel. 

Het is de zogenoemde ‘V-recessie’ waar minister Hoekstra van Financiën op hoopt, zoals hij woensdag tegen de Tweede Kamer zei. In dit scenario krimpt de economie in de eerste helft van 2020 met maar liefst 10 procent, maar is er vanaf juli alweer flinke groei. Over het hele jaar gemeten resteert dan een krimp van 1,2 procent. Dit lijkt nog steeds fors, maar de krimp is redelijk pijnloos omdat de overheid op aanvraag onbeperkt pijnstillers verstrekt. 

Dit optimistische scenario is mogelijk dankzij het kabinetsbeleid, benadrukt het CPB. Omdat het kabinet bedrijven nu met miljardensteun ‘de winter door helpt’, kan de economie vrijwel schadeloos doorstarten als het virus eenmaal is ingedamd. De werkloosheid zal in dit scenario, alweer met dank aan de overheidsmaatregelen, slechts licht oplopen naar 4 procent (zonder corona zou dit 3,2 procent zijn geweest). Omdat minister Koolmees 90 procent van de loonkosten vergoedt, hoeven bedrijven die omzetverlies lijden bijna geen mensen te ontslaan. 

In dit dossier leest u de laatste ontwikkelingen en alles wat u verder moet weten over het coronavirus.

Dienstensectoren die draaien om recreatie en uitgaan, zoals sportclubs, horeca en toerisme, krijgen in dit scenario de zwaarste klappen. De schade voor de industrie valt mee. De wereldhandel krimpt in eerste instantie met 10 procent, maar trekt in de tweede helft van het jaar, als de pandemie voorbij is, sterk aan. Het begrotingsoverschot van ruim 11 miljard euro – dat het CPB voor de coronacrisis voor 2020 voorzag – slaat om in een begrotingstekort van circa 10 miljard euro. De staatsschuld stijgt dit jaar met zo’n 5 miljard euro naar 49,9 procent van het bbp, maar dat percentage zakt, dankzij een stevige economische ‘inhaalgroei’, in 2021 alweer naar 48,4 procent. De crisis zijn we in dit scenario rap vergeten en volgend jaar daalt het manna weer uit de hemel, economisch gezien.

Het doemscenario

Het kan natuurlijk ook heel anders lopen. Het CPB heeft zijn coronaberekeningen van een vetgedrukte bijsluiter voorzien: de onzekerheden zijn enorm, want hoe de pandemie precies gaat verlopen en hoelang het zal duren voordat het virus onschadelijk is gemaakt, is onmogelijk te voorspellen. 

Voor de zwartgalligen in het publiek heeft het planbureau ook een scenario waarin het virus minstens een jaar slachtoffers blijft maken in Nederland (en daarbuiten). Het sociale en economische verkeer kan dan zeker twaalf maanden niet genormaliseerd worden. Mensen moeten 1,5 meter afstand blijven houden, samenscholingen en evenementen blijven verboden, thuiswerken blijft de norm en horecagelegenheden mogen al die tijd niet opengaan. Dat gaat ook het kabinet niet rechtbreien, meent het planbureau. 

Als de economie zolang verstoord blijft, kan kabinetsbeleid de schade niet compenseren. Bedrijven die een jaar lang fors omzetverlies lijden, houden het gewoon niet vol. Banken zijn nu nog coulant, maar zullen hun klanten niet eeuwig kunnen vrijwaren van aflossingen en rentebetalingen. Op enig moment zullen banken op grote schaal bedrijfskredieten moeten afschrijven en dat zal een crisis in het financiële stelsel uitlokken. Overheden moeten dan weer banken gaan redden. 

In dit doemscenario moet Nederland zich opmaken voor een langdurige recessie van meer dan een jaar. Pas eind 2021 is er dan zicht op economisch herstel. De economie en de overheidsfinanciën krijgen in dit scenario een grotere klap te verwerken dan tijdens de kredietcrisis. Het verschil met toen is dat grote delen van de economie feitelijk langdurig worden stilgelegd. Als de pandemie een jaar of langer duurt, zijn massaontslagen niet te voorkomen. Bedrijven gaan dan bij bosjes failliet. De werkloosheid loopt op tot 9,4 procent en de economie krimpt dit jaar met maar liefst 7,3 procent (en 2,7 procent in 2021). 

Het enige (relatief) goede nieuws is dat de schatkist deze dreun kan hebben: zelfs in deze diepzwarte toekomst stijgt de staatsschuld niet verder dan naar 73,6 procent van het bbp. In vergelijking met Italië en veel andere eurolanden is Nederland dan nog steeds een koorknaapje, qua begrotingsdiscipline.

Meer over de impact van het coronavirus op de economie

De Kamer aarzelde woensdag niet het miljardenstimuleringspakket van minister Hoekstra te ondersteunen.

Stimuleren helpt, is de gedachte. Na de succesvolle aanpak van de kredietcrisis van 2008 trekken overheden en centrale banken opnieuw de knip om een economische ramp door de coronacrisis te voorkomen.

Het kan nog zeker een maand duren voordat de scholen weer open gaan. Onderwijsminister Arie Slob liet dinsdagavond weten dat hij de resultaten van een RIVM-onderzoek afwacht dat pas deze week is begonnen en dat zeker een maand tot zes weken zal duren.

Terwijl je in Frankrijk met een formulier de deur uit moet, mag je in Nederland op visite. Dat verschil komt voort uit de volksaard: hier is bovenal de burger zelf verantwoordelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden