Analyse

Wat bereikt de filantroop?

Is het louter uit generositeit dat miljardairs als Zuckerberg hun geld in liefdadigheid steken? En wat wordt er met al die miljarden gedaan?

Bill en Melinda Gates Beeld epa

Een eindeloze rij felicitaties en loftuitingen staat er onder de open brief die Mark Zuckerberg en Precilla Chan aan hun pasgeboren dochtertje Maxima op Facebook plaatsen. De meest gelikete is afkomstig van Melinda Gates: 'Bill en ik kunnen niet wachten je te ontmoeten, Max.'

Melinda roemt de beslissing van de jonge ouders om 99 procent van hun vermogen te geven aan goede doelen. 'Het eerste woord dat me te binnen schiet is: Wow!' Zuckerberg: 'We hopen van jullie te blijven leren in al het goeds dat jullie doen.'

Microsoft-oprichter Bill Gates, de rijkste man ter wereld, loopt voorop in de wereld van de weldoenerij. De Bill & Melinda Gates foundation doet al jaren onderwijsprojecten in de VS en ontwikkelingslanden en zet miljarden in om ziekten als malaria en cholera te bestrijden. Deze week kwam daar nog een initiatief bij om met technologie de CO2-uitstoot terug te dringen.

En de familie Gates sleept steeds meer andere superrijken mee. Zo begon Gates in 2010 samen met de 85-jarige Warren Buffet de Giving Pledge, een groep van inmiddels tientallen superrijken die beloven minimaal de helft van hun vermogen af te staan aan goede doelen.

Geraakt

Charitas kent een lange traditie onder Amerikaanse superrijken. Begin vorige eeuw schonk Rockefeller kapitalen aan onderzoek naar landbouw om hongersnoden te lenigen. Staalmagnaat Carnegie schonk honderden miljoenen aan bibliotheken en universiteiten. Zelfs het nationale noodnummer '911' is te danken aan een weldoener.

'Dit is een prachtig Amerikaans gebaar van Zuckerberg en Chan', vindt beleidswetenschapper Joel Fleishman, auteur van het boek The Foundation: A Great American Secret - How Private Money is Changing the World . 'Ik was vooral geraakt door de foto van hun pasgeboren dochter. Dat je weet, ze kiezen er niet voor om al hun geld aan dat meisje te geven, zoals bijna overal ter wereld zou gebeuren. Maar hier geven ze het aan de samenleving.'

Artikel gaat verder onder de grafiek

Ook de Amsterdamse hoogleraar filantropie Theo Schuyt prijst Zuckerberg en andere vrijgevige miljardairs. Maar hij ziet hun donaties ook als een slim eigenbelang. 'De kloof tussen arm en rijk wordt steeds groter. Die miljardairs voelen zich daar ongemakkelijk over. En ze weten dat ze mogelijke woede daarover kunnen verwachten. Die ontzenuwen ze door op eigen initiatief geld weg te geven.'

Veel miljardairs beslissen bovendien liever zelf hoe zij hun geld uitgeven, dan dat zij dat aan de overheid overlaten. Door hun geld in een stichting te stoppen, hoeven zij minder belasting te betalen en kunnen ze zelf hun goede doel kiezen.

Weerstand

Filantropen zijn inderdaad vaak effectief met hun geld, zegt hoogleraar Schuyt. 'Zij hoeven geen verantwoording af te leggen aan belastingbetalers en kunnen dus investeren in veelbelovende maar zeer riskante plannen.'

Toch stuiten de eigengereide filantropen de laatste jaren vaker op weerstand in de VS, met name wanneer ze zich inzetten voor onderwijs. Naar aanleiding van een scholenproject in Newark - waaraan Mark Zuckerberg 100 miljoen dollar doneerde - verscheen bijvoorbeeld het boek Who is in charge of America's schools? De tech-miljardairs hebben een te grote vinger in de pap in het onderwijs, is de kritiek. Ze leggen te veel nadruk leggen op computers en toetsen. En maken scholen afhankelijk van onzekere particuliere fondsen.

Maar in de post van jonge vader Zuckerberg waren die critici woensdag ver te zoeken. Daar klikten de bezoekers liever het berichtje van zangeres Shakirah omhoog: 'Dank voor jullie generositeit, die voor velen de sleutel zal betekenen naar kwaliteiten die al zo lang lagen te wachten om ontdekt te worden.'


Filantropen

27 miljard dollar doneerde Bill Gates. Daarmee is de oprichter van Microsoft nu nog 's werelds grootste filantroop. Zijn huidige vermogen wordt geschat op 84,2 miljard dollar. Sinds 2008 steekt Gates al zijn tijd in de Bill & Melinda Gates Foundation, waarmee hij onder meer polio, mazelen en malaria wil uitroeien. Ook in 2014 stond Gates bovenaan het lijstje van weldoeners met 1 miljard dollar.

21,5 miljard dollar doneerde Warren Buffet. De directeur en oprichter van het Amerikaanse conglomeraat Berkshire Hathaway geldt als grootse gever na Gates. Een fors deel van zijn fortuin schonk Buffet aan de stichting van Bill en Melinda Gates. Daarbij kwam wel advies: 'Ga niet alleen voor de veilige projecten. Kies voor de uitdagingen.' Buffets vermogen: 61 miljard dollar.

8 miljard dollar schonk George Soros, die zijn geld verdiende met riskante beleggingen. Zijn vermogen bedraagt 24,4 miljard dollar. In 1979 stichtte Soros de Open Society Foundations. Zijn eerste giften waren studiebeurzen voor zwarte Zuid-Afrikanen die onder het apartheidsregime leefden. Rusland heeft zijn stichting deze week in de ban gedaan. Ze zou onder meer de Russische staatsveiligheid bedreigen.

6,3 miljard dollar doneerde Charles Feeney. Er zijn maar weinig miljardairs die zo veel uitgeven aan filantropie dat zij zichzelf tot armlastig miljonair degraderen. Retailmagnaat Charles Feeney deed dat wel. Zijn huidige vermogen: 'slechts' 1,5 miljoen dollar. Feeneys stichting The Atlantic Philanthropies steunt onderwijs, wetenschap, gezond­­heidszorg en burgerrechtenbewegingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden