Washington in greep van val Enron

Maandag worden de kopstukken gehoord in het schandaal rond energiegigant Enron. Tijdens het onderzoek naar het Watergate-schandaal was 'follow the money' het devies....

Van onze correspondent Bert Lanting

Na het bankroet van het bedrijf is Enron een vies woord geworden, het symbool van de grootheidswaan en hebzucht die de Wall Street-boom van de jaren negentig voortbrachten.

Maar het is nog maar vier maanden geleden dat Alan Greenspan, de bijna heilige voorzitter van de Fed, het Amerikaanse stelsel van centrale banken, hoogstpersoonlijk naar het Enron-hoofdkwartier in Houston kwam om uit handen van topman Kenneth Lay een prijs voor zijn publieke verdiensten in ontvangst te nemen.

De inmiddels afgetreden Enrontopman moet komende maandag verschijnen voor een commissie van het Congres, een van de vele commissies die een onderzoek naar de affaire zijn begonnen. Behalve het Congres onderzoeken ook het ministerie van Justitie en de beurswaakhond SEC het bankroet van het bedrijf, dat zijn verliezen via allerlei ingewikkelde constructies bij 'partner'-ondernemingen bleek te hebben weggemoffeld.

Net als bij het Watergate-schandaal draait het allemaal om de klassieke vraag: Wie wist wat en wanneer?

Die vraag weegt des te zwaarder, aangezien de topmanagers op tijd voor honderden miljoenen aan aandelenopties wisten te verzilveren, terwijl de gewone werknemers achteraf moesten constateren dat hun pensioenplan weggevaagd was door de val van de Enron-aandelen.

Lay lanceerde deze week een publiciteitsoffensief om zijn naam te zuiveren. Zijn vrouw deelde huilend op de televisie mee dat de familie financieel geruïneerd is. Maar de boodschap was vooral dat haar man goudeerlijk was en dat alles buiten hem om was gebeurd.

Verwacht wordt dat Lay, die ook een reeks processen aan de broek heeft van bedrogen beleggers en werknemers, tijdens het verhoor zal proberen de schuld in de schoenen te schuiven van de vertrokken topmanager Jeffrey Skilling en Andrew Fastow, de financiële topman van het bedrijf en de bedenker van de inmiddels beruchte 'partnerships'. Fastow zelf weigerde voor het Congres te getuigen.

Het is echter de vraag of Lay er zo gemakkelijk vanaf zal komen. De commissie zal ongetwijfeld willen weten waarom hij de werknemers nog aanmoedigde in Enron-aandelen te beleggen, hoewel hij al door een medewerkster op de financiële problemen was gewezen. Extra verdacht is dat hij zelf in die periode druk bezig was Enron-aandelen te verkopen.

Het Enron-schandaal heeft het vertrouwen van het publiek een flinke knauw gegeven. Volgens een opiniepeiling van het weekblad BusinessWeek gelooft slechts een kwart van de Amerikanen dat de grote bedrijven hun werknemers eerlijk behandelen. Maar het opvallendste is het gebrek aan vertrouwen in de politiek; ruim de helft van de Amerikanen is ervan overtuigd dat de regering-Bush iets te verbergen heeft over de nauwe banden met Enron.

Bush, die honderdduizenden dollars aan campagnebijdragen heeft gekregen van 'Kenny Boy', zoals hij Lay noemde, ontkent dat zijn regering iets voor Enron heeft gedaan. Toen Lay minister van Financiën O'Neill en minister van Handel Evans om hulp vroeg, kreeg hij nul op het rekest.

Lawrence Lindsey, de economisch adviseur van Bush, deelde zelfs triomfantelijk mee dat de ondergang van Enron een 'eerbetoon aan het Amerikaanse kapitalisme' was. 'Het geniale aan het kapitalisme is dat mensen goede en slechte beslissingen nemen en vervolgens voor de gevolgen betalen of er de vruchten van plukken', zei hij, waarbij hij kennelijk even vergat dat de mensen die de verkeerde beslissingen namen bij Enron er het beste uitsprongen.

Volgens critici heeft Enron misschien geen hulp gekregen, maar heeft het energiebedrijf wel een belangrijke stem gehad bij het formuleren van het nieuwe energiebeleid onder leiding van vice-president Cheney. In een oud interview gaf Lay toe dat hij het Witte Huis een lijst had gegeven met de namen van kandidaten die Enron geschikt achtte voor het voorzitterschap van de federale commissie die toezicht op de energiesector moet houden. Het vroegere hoofd van de commissie, Curtis Hebert, klaagde dat het Witte Huis hem liet vallen na bezwaren van Lay. Volgens Hebert hield de Enron-chef zelfs 'sollicitatiegesprekken' met de potentiele kandidaten voor de post.

Het Witte Huis zei vrijdag echter dat er niets bijzonders was aan het feit dat Enron kandidaten had gesuggereerd. Andere bedrijven zouden dat ook hebben gedaan. Maar het is de vraag of de Democraten in het Congres met die uitleg genoegen zullen nemen. Op hun aandringen is de Rekenkamer van het Congres al naar de rechter gestapt om Cheney te dwingen informatie te verstrekken over zijn besprekingen met Enron. Cheney betoogt dat het Witte Huis het recht heeft om dergelijke gesprekken met adviseurs vertrouwelijk te houden.

Volgens Common Cause, een actiegroep in Washington, is Enron het symbool van wat er verkeerd is aan het Amerikaanse politieke systeem. Dankzij zijn royale campagnebijdragen had het bedrijf niet alleen een voet tussen de deur bij het Witte Huis, maar ook in de staten en in het Congres.

'Sommige mensen zeggen dat Enron niets gekregen heeft van Washington. Maar dat is nu precies wat het bedrijf wilde; geen regulering', schamperde Celia Wexler van Common Cause.

Kennelijk voelen veel Congresleden de hete adem van het schandaal rond Enron ook in hun nek. Meteen na de val van het energiebedrijf haastten tal van Congresleden, onder wie senator Hillary Clinton, zich om de Enron-bijdragen te retourneren of te storten in een fonds voor de bedrogen werknemers.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden