Warm worden door infrarood: efficiënter, voorkomt schimmel in de badkamer en beter voor je lenzen

'Het is goed te vergelijken met een zonnetje tijdens je wintersportvakantie'

Ze zijn in opkomst als alternatieve verwarming: infraroodpanelen. De straling ervan verwarmt niet de lucht, zoals een cv dat doet, maar het object, of dat nu de bank is of een menselijk lichaam.

Een verwarmingsketel. Foto anp

Het hangt aan de muur of het plafond en maakt je warm. Het infraroodpaneel als warmtebron voor in huis is in opkomst. De variant op de terrasverwarmer en zo'n ouderwetse, roodgloeiende spiraal die een koude badkamer aangenaam maakt, oogt als een heel platte cv-radiator. Er is echter een cruciaal verschil: uit de radiator komen leidingen die warm water aanvoeren en afgekoeld water weer naar de cv-ketel voeren. Uit het ir-paneel komt een snoer met stekker.

Positieve eigenschappen

Zoals wel vaker bij innovaties gebeurt, krijgen infraroodpanelen louter positieve en verrijkende eigenschappen toegeschreven. Ze leiden nog nét niet tot wereldvrede. Maar deze alternatieven voor kachels, cv-installaties en gashaarden werken volgens de voorstanders honderd procent natuurlijk en zijn goed voor het milieu en de portemonnee. Ze zijn energie-efficiënter. Ze voorkomen schimmel in de badkamer. Ze zijn ook plezierig voor mensen met contactlenzen, allergieën of astma (minder stofverplaatsing) én maken je beter warm. En om dat laatste is het allemaal begonnen.

'Je snel opwarmen doen die panelen veel beter dan de ouderwetse straalkachel', zegt Puk van Meegeren van Milieu Centraal, het voorlichtingscentrum voor duurzame keuzes in Utrecht. Of een ir-paneel inzetbaar is om een heel huis te verwarmen, hangt af van het type woning en vooral hoe goed die is geïsoleerd. 'Anders moeten de ir-panelen te hard werken.' Met die voorwaarde, goede isolatie, vallen heel wat domicilies in Nederland af voor het 'nieuwe verwarmen'. Want heel goed geïsoleerd, dat zijn grosso modo de meeste woningen die zijn gebouwd na 2005 en de oudere huizen die voor die tijd onder handen zijn genomen om meer warmte binnen te houden.

Toenemende populariteit

Toch neemt infraroodverwarming in populariteit toe, mede geholpen door dalende prijzen. Bij bouwmarkten koop je een paneel van 0,5x0,5 meter al voor 229 euro. Zo'n paneel, met een vermogen van 450 watt, is volgens de fabrikant goed voor een kamer van 27 kubieke meter (4 bij 2,5 meter). Infraroodverwarming wordt naast elektrische warmtepompen genoemd als een van de alternatieve technologieën voor 2050, als heel Nederland volgens het regeerakkoord moet zijn afgekoppeld van het aardgasnet.

Hoe werkt het eigenlijk? Cv-radiatoren staan hun warmte af aan de lucht in een ruimte. Dat heeft een aantal nadelen. Een daarvan is dat warme lucht leidt tot circulatie oftewel tocht. Het kan ook een tijdje duren voordat het menselijk lichaam zich heeft opgewarmd en de mens zich behaaglijk voelt.

Infraroodverwarming heeft als meest onderscheidende eigenschap dat de straling niet de lucht verwarmt, maar het object - of dat nu een sofa is, een wand of een mens. 'Het is goed te vergelijken met een zonnetje tijdens je wintersportvakantie', legt Van Meegeren uit. 'Het is misschien koud buiten, maar door de straling van de zon voel je je toch warm.'

Niet door de huid

Het woordje 'straling' laat bij sommige mensen alle alarmbellen afgaan, maar volgens Milieu Centraal hoeft niemand voor zijn gezondheid te vrezen. 'Infrarood panelen geven onzichtbare langgolvige infrarode warmtestraling. Langgolvige infrarode straling verwarmt de huid, maar dringt er niet in door. Dit in tegenstelling tot de infrarode straling van terrasverwarmers of elektrische straalkachels: langdurige blootstelling daaraan kan het bindweefsel onder de huid aantasten.'

Van Meegeren ziet ir-panelen als een goede aanvulling op de bestaande verwarming. 'Het is vooral ideaal voor plekken waar je maar kort bent. Denk bijvoorbeeld aan de douche. Daar kun je een ir-paneel aanzetten voor je je klaar maakt voor de dag of de nacht. Of neem de studeerkamer, waar je 's avonds maar een uurtje zit.' Er zijn panelen te koop met een timer en zelfs met een bewegingssensor, zodat ze alleen aanfloepen als er iemand een kamer binnenkomt. De panelen verwarmen immers het lichaam; het heeft geen zin ze te laten 'branden' als een ruimte wordt gebruikt.

Koude voeten

Van Meegeren: 'Infraroodverwarming is efficiënt in de zithoek. De thermostaat van de verwarming kan wat lager, dat bespaart energie. Met een infraroodpaneel boven de bank heb je het toch aangenaam warm. Dat kost natuurlijk energie, maar minder dan je bespaart. 'Een ir-paneel heeft een bereik van zo'n meter of 3 en geeft heel gericht straling. Ga je van de bank af, dan krijg je het weer koud. Van Meegeren: 'Een infraroodpaneel boven je bureau kan als nadeel hebben dat je koude voeten houdt, omdat de straling door het bureaublad wordt tegengehouden. Sommige mensen zetten daarom ook een paneeltje onder hun bureau.'

Bij Infraroodhandel.nl, dat sinds 2010 ir-panelen levert, kunnen klanten laten narekenen hoe ze hun cv kunnen vervangen door infraroodverwarming. 'Wat we moeten weten om advies te kunnen geven, zijn de afmetingen van een kamer, hoe de woning is geïsoleerd en of het om een vrijstaand huis gaat of bijvoorbeeld een twee-onder-één-kap', zegt Ingeborg Jepma. Woonkamers verwarmen moet geen probleem zijn. 'We verkopen panelen met een vermogen van 1.000 watt', aldus Jepa. 'Maar je zou er ook voor kunnen kiezen om twee panelen op te hangen van elk 600 watt.'

Niet per se milieuvriendelijk

Hoe duurzaam is infraroodverwarming? Omdat ir-panelen op stroom werken, zijn ze alleen duurzaam als die stroom is opgewekt met windmolens, zonnepanelen of waterkrachtcentrales. De huidige stroomvoorziening in Nederland is nog een mix van vooral 'grijze' stroom (uit kolen-, gas- en kerncentrales) en duurzame stroom. Tot daarin verandering komt is verwarmen op stroom niet per se mileuvriendelijker. Wie nu al CO2-vrij wil stoken, moet de mogelijkheden bekijken van een warmtepomp die warmte uit de lucht of de bodem haalt. Ir-panelen worden vaak in één adem genoemd met zonnepanelen: het klinkt als een ideale combinatie. Milieu Centraal plaatst daar een kanttekening bij: zonnepanelen produceren slechts eenderde van hun stroom in de maanden dat je de verwarming aan hebt. Ook hebben de meeste huizen in Nederland niet voldoende ruimte op het dak om met zonnepanelen alle stroom op te wekken voor de ir-panelen naast alle andere elektrische apparatuur.

Van invloed is verder hoeveel ramen een kamer telt, en hoe groot die zijn. Jepma: 'Als een ir-paneel op een raam staat gericht, gaat er veel warmte verloren. Glas weerkaatst de infraroodstraling niet.' Voor panelen die aan het plafond worden bevestigd, geldt een optimale hoogte van 2,5 meter, aldus Van Meegeren van Milieu Centraal. 'Maar in monumentale panden kun je de panelen ook met bijvoorbeeld kabels lager hangen.'

Wie geen trek heeft in een groot wit paneel aan de muur, kan kiezen voor een paneel met een fotoprint. Zoiets moet bij de fabrikant worden besteld, waarschuwt Jepma. 'Je kunt er niet zelf maar wat op schilderen of voor hangen, want dat houdt misschien de warmte tegen.'

2,5 meter is de optimale hoogte voor infraroodpanelen die aan het plafond worden bevestigd.