Wantrouw kletspraatjes van managementgoeroes

Van positief denken tot LSD-cursus

Managementgoeroes gedragen zich als hoeders van een religie, maar hun wijsheden missen elke onderbouwing. Een beetje meer wantrouwen is geboden, schrijft Richard Engelfriet in De succesillusie.

Tom Cruise als Frank T.J. Mackey in 'Magnolia' (1999), een motivator van het type Emile 'Tjakka' Ratelband.

Een nieuw mensenrecht moet zo snel mogelijk in de Grondwet: het recht om gevrijwaard te blijven van de lariekoek van managementgoeroes. Zoals geen enkele baas zijn personeel kan dwingen om te bidden op het werk, zo moet het ook maar eens klaar zijn met de verplichte cursussen en seminars over SMART-doelen, de kracht van positief denken en vele andere geloofsartikelen van de managementreligie.

Dit schrijft Richard Engelfriet in De succesillusie, een boek over 'hoe trainers, goeroes en consultants u dagelijks bedriegen en hoe u daar in zeven eenvoudige stappen vanaf komt'. De zeven stappen uit de ondertitel zijn een grapje, maar verder is het Engelfriet menens: we geven als maatschappij bakken met geld uit aan de onbewezen leerstellingen van consultants en de enigen die daar beter van worden zijn de consultants zelf.

Managementgoeroes vervullen de rol die de pastoor vroeger had, zegt Engelfriet. Alleen gaan we nu niet meer naar de kerk, maar naar het congrescentrum. En de predikers van het kapitalisme beloven ons geen plekje in de hemel, maar wel het beste seculiere alternatief: succes.

Zoals religie de gelovige met regeltjes en heilige boeken houvast biedt in zijn levenslange auditie voor het hiernamaals, zo doet de managementreligie hetzelfde door haar volgelingen wijs te maken dat succes binnen handbereik ligt, als ze maar het 'waarom' van hun bedrijf formuleren of volgens het 7-s model werken.

'En als ze dan toch niet succesvol zijn, kun je altijd zeggen dat ze blijkbaar hun 'waarom' niet scherp genoeg hadden geformuleerd. Zo kun je eeuwig doorgaan.'

Positief denken

De moeder aller managementadviezen: gij zult positief denken. Managementgoeroes prediken dat positief denken tot succes leidt. Maar zouden oorzaak en gevolg hier niet precies andersom kunnen liggen? 'Wie succes heeft, zal allicht eerder positief denken dan iemand die in de goot ligt', schrijft Engelfriet. Wetenschappelijk bewijs voor een verband tussen positief denken en succes is er niet en valt waarschijnlijk ook niet aan te tonen, want hoe kunnen we zeker weten dat iemand die zegt positief te denken, dit ook daadwerkelijk doet? Er is wel bewijs dat je succesvol kunt zijn zonder positief te denken: Maarten van Rossem.

SMART

Was Onze Lieve Heer een managementgoeroe, hij had Mozes geadviseerd om zijn doelen Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden te maken, schrijft Engelfriet. Er is alleen een probleem met de mateloos populaire SMART-methode: het veelgenoemde onderzoek dat het succes ervan zou aantonen, een Yale-studie uit 1953, heeft nooit plaatsgevonden. Wetenschappelijk bewijs voor het nut van SMART ontbreekt. Onderzoekers waarschuwen wel voor de schaduwkanten. Het stellen van concrete targets kan leiden tot onethisch gedrag en blindstaren op de korte termijn - zie Enron of de banken.

De zeven eigenschappen van effectief leiderschap

Komt een man bij de dokter met barstende hoofdpijn. Zegt de dokter: 'Hier, een boek met succesverhalen van twintig mensen die nog nooit hoofdpijn hebben gehad. Lees dat maar, dan is uw hoofdpijn zo weg.'

Idioot, maar zo redeneren managementgoeroes vaak. 'Achteruitjuichen', noemt Engelfriet dit. Een paar succesvoorbeelden presenteren, daar een formule bij bedenken en eureka! De weg naar succes is gevonden. Een van de succesvolste achteruitjuichers was Stephen Covey met zijn bestseller The seven habits of highly effective people. Het boek zou geloofwaardiger zijn geweest als Covey ook had gekeken naar mislukte bedrijven. 'Hebben die de succesformule allemaal niet toegepast?', vraagt Engelfriet. 'Als ik hoofdpijn heb, luister ik toch liever naar een dokter die een medicijn heeft getest op een representatieve groep proefpersonen, bestaande uit mensen met en zonder klachten.'

Always start with why

De aanvoerder van het leger van managementgoeroes is de Brit Simon Sinek, momenteel de koning van het lucratieve sprekerscircuit door zijn boek Start with why. Succes begint volgens Sinek met het definiƫren van het 'waarom' van uw organisatie. Sterker: 'People don't buy what you do; they buy why you do it.'

Natuurlijk kan het nuttig zijn om te formuleren waarom je als bedrijf op aarde bent, maar stellen dat dit de doorslaggevende factor is voor succes, is kolder, zegt Engelfriet. 'Weet u nog, die prachtige schoenen die u laatst kocht? Die heeft u dus niet gekocht omdat ze lekker zaten, er leuk uitzagen of omdat uw partner dat zo graag wilde. Nee, u heeft ze gekocht omdat u tot tranen toe geroerd was door het why van de makers. Echt waar.'

Ontwrichtende innovatie

Een van de onontkoombaarste toverwoorden van de afgelopen jaren is 'disruptie'. Helaas voor de aanhangers blijkt er weinig te kloppen van de door Harvard-hoogleraar Clay Christensen bedachte theorie van disruptive innovation: over hoe technologische ontwikkelingen de bestaande technologie ontwrichten. Slechts 9 procent van de door Christensen beschreven casussen voldeed aan zijn criteria voor disruptieve innovatie, bleek uit onderzoek in de MIT Sloan Management Review.

De voorspellingskracht van de theorie bleek verwaarloosbaar. 'Verhalen over disruptieve innovatie kunnen als waarschuwing dienen voor wat kan gebeuren, maar ze zijn geen alternatief voor kritisch denken', aldus de onderzoekers.

LSD-trip

'Tijdens de pauze van een bijeenkomst vroeg ik aan iemand of hij me de melk wilde aangeven', schrijft Engelfriet. 'Zijn reactie: 'Begrijp ik goed dat jij van mij de melk wilt?' Bleek-ie op cursus te zijn geweest. LSD staat voor luisteren, samenvatten en doorvragen. Echt. Kan iemand stoppen met die onzin?'

Lees ook: We kennen ze allemaal, de ergernissen van de werkvloer. We klagen er graag over, maar er echt iets aan doen is er meestal niet bij. Hier de drie grootste ongenoegens en hoe ze te lijf te gaan. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.